„Það vegast þarna á mjög erfið sjónar­mið“

Grímur var til viðtals í Bítinu á Bylgjunni um málið og útskýrði til hvers úrræðið væri og fyrir hvern en úrræðið er hugsað fyrir fólk sem hefur fengið endanlega synjun um alþjóðlega vernd og á að yfirgefa landið. Grímur er framsögumaður nefndarinnar. 

Grímur segir að eins og kerfið er núna hafi lögregla haft heimild til að krefjast gæsluvarðhalds yfir fólki sem á að flytja úr landi og fólk er þannig vistað í fangelsi áður en það fer.

„Þetta finnst okkur, og raunverulega ráðherranum líka, að við séum að vista fólk sem ekki hefur brotið af sér með refsiverðum hætti í fangelsi,“ segir Grímur og að brottfararstöðin eigi að taka við þessu hlutverki.

Gert er ráð fyrir því að allar ákvarðanir um að vista fólk í brottfararstöðinni verði bornar undir dómara, eins og þegar krafist er gæsluvarðhalds.

Grímur segir það frelsissviptingu að fara í brottfararúrræði og það óski sér enginn þess. Það eigi ekki að beita henni í lengstu lög og í umræðu og meðferð þessa máls hafi staða barna verið til umræðu og það sé eðlilegt. Fjölmörg samtök hafa mótmælt vistun barna í brottfararstöðinni og benda á að samkvæmt Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna eigi aldrei að frelsissvipta börn. Barnasáttmálinn hefur verið lögfestur á Íslandi.

Grímur segir að nefndin hafi tekið til greina sjónarmið mannúðar og skyldur Íslands gagnvart Schengen-samstarfinu. Þegar einstaklingur eigi að fara úr landi verði að vera eitthvað úrræði til að vista hann í, annað en fangelsi.

Vegast á erfið sjónarmið

Grímur segir að börn verði ekki aðskilin frá fjölskyldum sínum í brottfararstöðinni og að mati nefndarinnar er það verra úrræði, að aðskilja börn frá foreldrum sínum eða fjölskyldu.

„Það vegast þarna á mjög erfið sjónarmið og ég hef fullan skilning á því að samtök sem bera hag barna fyrir brjósti hafi þessa skoðun að það eigi ekki að vista börn í varðhaldi,“ segir hann og að varðandi börn hafi nefndin reynt að sníða það að þeim.

Nú sé búið að breyta frumvarpinu þannig að fjölskyldur sem á að vista í úrræðinu fái sérstakt svæði fyrir sig, sérstakt svefnsvæði, eldunarsvæði, salernisaðstöðu, útisvæði og leiksvæði.

Grímur segir að fólk eigi aðeins að vera vistað í brottfararstöðinni í nokkra daga.

Hann segir að við smíðun frumvarpsins hafi verið horft til Noregs. Það séu fá tilvik þar og hér þar sem þörf er á að vista fjölskyldur. Á Íslandi hafi það gerst um sex sinnum og í þeim tilvikum hafi börn verið færð í fóstur og foreldrar þeirra vistaðir í gæsluvarðhaldi.

„Þetta er úrræði sem hverfur við að það verður til brottfararstöð. En hins vegar ítreka ég það að það er mikilvægt að það séu notuð öllu vægari úrræði áður en það kemur að því að nota þetta úrræði, og það er skrifað inn í lögin,“ segir Grímur og að í útlendingalögum séu tilgreind önnur úrræði.

Eigi að nýta önnur úrræði áður

Spurður hvort önnur úrræði verði styrkt á sama tíma, þannig að hægt verði að nýta önnur úrræði áður en fólk verður vistað í brottfararstöð, segir Grímur að nefndin leggi til að ráðherra skili Alþingi skýrslu tólf mánuðum eftir að brottfararstöðin tekur til starfa þar sem farið verði yfir fyrstu tólf mánuðina og hversu oft, til dæmis, fjölskyldur og börn hafi verið vistuð í úrræðinu. Hann segist vona að á þeim tíma verði sú tala lág eða jafnvel núll því að önnur vægari úrræði hafi frekar verið notuð í þeirra tilfellum.

Grímur segist sjá fyrir sér að brottfararstöðin hjálpi til við að gera allt ferlið auðveldara en að það eigi ekkert endilega að vera auðvelt að vinna svona mál.

Almennur stuðningur í þinginu

„Þetta eru mjög viðkvæm mál og það þarf að fara út í hvert einasta horn og að þau séu vel gerð, og það er grundvallaratriði,“ segir hann og að vera með brottfararstöð sé hluti af því að svona mál séu vel unnin og að einstaklingurinn búi við eins mikla mannúð og hægt er í ömurlegum aðstæðum.

Grímur telur að þegar brottfararstöðin tekur til starfa verði öll úrræði hér sem gerð er krafa um samkvæmt Schengen-samstarfinu. Hann segir málið hafa almennan stuðning á þinginu og frumvarpið verði líklega samþykkt fyrir sumarfrí. Alþingi hefst klukkan 12.30 í dag og er brottfararstöðin fyrsta mál á dagskrá. 

Hægt er að hlusta á viðtalið við Grím að ofan.