„Við erum með lækna sem vilja vinna — en kerfið leyfir þeim það ekki“

Sveitarfélög með hátt hlutfall innflytjenda þurfa heilbrigðiskerfi sem nýtir mannauðinn.

Sem íbúi í Grundarfirði og verkefnastjóri í samfélags- og ferðaþjónustuverkefnum hef ég á hverjum degi samskipti við fólk frá ólíkum löndum. Í okkar sveitarfélagi – eins og víða annars staðar á landsbyggðinni – eru stórir hópar íbúa af erlendum uppruna orðnir hluti af samfélaginu, atvinnulífinu og framtíðinni. Í sumum sveitarfélögum nálgast hlutfallið 30%. Þetta er ekki tímabundið ástand. Þetta er nýja Ísland.

Þess vegna er sárt að sjá hvernig íslenska heilbrigðiskerfið nýtir ekki þann mannauð sem þegar er til staðar. Við búum við læknaskort, sérstaklega úti á landi. Samt eru hér menntaðir læknar frá útlöndum sem fá ekki að starfa við sitt fag og enda í þjónustustörfum þrátt fyrir starfsleyfi, reynslu og vilja til að leggja sitt af mörkum. Þetta þjónar engum – hvorki þeim né samfélögunum sem þurfa á þeim að halda.

Tungumálakunnátta er nefnd sem stærsta hindrunin. En sveitarfélög með hátt hlutfall innflytjenda nota túlkakerfi daglega í skólum, félagsþjónustu og stjórnsýslu. Það er engin skortur á túlkum á Íslandi. Þeir eru ekki vandamál – þeir eru brú. Og þeir eru miklu ódýrari en manneklan sem hefur verið að grafa undan heilbrigðisþjónustu víða um land.

Reglugerðin frá 2023 um sex mánaða aðlögunartímabil fyrir lækna utan EES gæti verið góð hugmynd ef hún væri fjármögnuð og ef ferlið væri skýrt. Í dag er þetta hins vegar kostnaður sem heilbrigðisstofnanir þurfa að bera sjálfar. Margar þeirra hafa einfaldlega ekki bolmagn. Niðurstaðan er sú að hæft fólk kemst ekki inn í kerfið, jafnvel þótt það hafi starfsleyfi og reynslu.

Í sveitarfélögum þar sem stór hluti íbúa er af erlendum uppruna er fólk vant fjöltyngi, fjölbreytni og sveigjanleika. Þar er vilji til að taka á móti fólki sem vill vinna og leggja sitt af mörkum. Þar er líka þörfin mest – bæði fyrir stöðuga heilbrigðisþjónustu og fyrir starfsfólk sem skilur fjölbreytt samfélag.

Það sem vantar er ekki vilji. Það sem vantar er ekki fólk. Það sem vantar er kerfi sem leyfir fólki að vinna vinnuna sína.

Við þurfum stigvaxandi tungumálakröfur þar sem B2 er markmið, ekki hindrun. Við þurfum fjármagnaða aðlögunarlotu ef ríkið ætlar sér að fá erlenda lækna inn í kerfið. Og við þurfum að nota túlkakerfið sem þegar er til staðar og virkar.

Við getum ekki leyft okkur að sóa hæfileikum fólks sem gæti bætt þjónustu, styrkt samfélögin okkar og létt á manneklu. Við erum með lækna. Við erum með túlkakerfi. Við erum með samfélög sem þurfa á þessu fólki að halda.

Nú þarf kerfið að taka næsta skref.

Höfundur er íbúi í Grundarfirði og verkefnastjóri í samfélags- og ferðaþjónustuverkefnum.