Herminám í heilbrigðisvísindum - spennandi tímar framundan! Þorsteinn Jónsson og Hrund Sch. Thorsteinsson skrifa 16. september 2023 07:01 Á Íslandi er hermikennsla í heilbrigðisvísindum ört vaxandi kennsluform, hvorttveggja fyrir nemendur, sem og við endur- og símenntun heilbrigðisstarfsfólks. Víða um heim er hermikennsla órjúfanlegur þáttur í kennslu í heilbrigðisvísindum og ítrekað hefur verið bent á margþættan ávinning hennar, umfram hefðbundnari kennsluaðferðir. Sífellt fleiri sem koma að kennslu í heilbrigðisvísindum sjá hag í því að breyta kennsluháttum í átt að hermikennslu, með ávinning þátttakenda og sjúklinga að leiðarljósi. Hermikennsla er að sama skapi talin henta vel samhliða nýstárlegum kennsluaðferðum, svo sem sýndarveruleika og ýmislegt sem bendir til þess að hann eigi einnig eftir að verða snar þáttur í allri kennslu í heilbrigðisvísindum á komandi misserum. En hvað er hermikennsla? Um er að ræða þýðingu á enska hugtakinu Simulation. Hermikennsla er vel skilgreind og öguð kennsluaðferð, þar sem gjarnan er stuðst við tölvustýrða sýndarsjúklinga og líkt eftir raunverulegum aðstæðum í öruggu umhverfi. Þannig gefst þátttakendum tækifæri til að upplifa, læra og þjálfa viðbrögð við margs konar tilvikum, flóknum sem sjaldgæfum sem upp geta komið á heilbrigðisstofnunum. Kennslan fer fram undir stjórn hermileiðbeinenda, sem hefur það megin markmið að aðstoða þátttakendur við að bæta þekkingu og færni út frá forsendum þeirra sem taka þátt hverju sinni. Kennslan er því einstaklingsmiðuð, þar sem hver þátttakandi bætir við þekkingu og færni á eigin forsendum. Líkt og um allan heim, hefur hermikennsla í heilbrigðisvísinum vaxið á Íslandi á tiltölulega skömmum tíma. Segja má að formleg hermikennsla hafi hafist hér á landi fyrir um 15 árum þegar Hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild Háskóla Íslands eignaðist sinn fyrsta tölvustýrða sýndarsjúkling, og á svipuðum tíma sóttu fyrstu leiðbeinendur formlega menntun og þjálfun í hermikennslu. Kennslurýmið sem ætlað var fyrsta sýndarsjúklingnum var um 8m2 gluggalaust kjallaraherbergi. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og mikil uppbygging í menntun leiðbeinenda og allri umgjörð í hermikennslu á sviði heilbrigðisvísinda átt sér stað. Með aukinni hermikennslu, m.a. vegna fjölgunar nemenda í hjúkrunarfræði, hefur sýnt sig að mjög vantar upp á aðstöðu og búnað. Landspítali (LSP) hefur verið leiðandi hér á landi í hermikennslu, þá hefur einnig átt sér stað markviss uppbygging innan Heilbrigðisvísindasviðs HÍ og innan Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins svo dæmi séu tekin. Í fremur fámennu landi eins og Íslandi er óhagkvæmt að margir aðilar setji upp upp aðstöðu og búnað, sem bæði er sérhæfður og dýr, auk þess sem kennslukraftar þeirra sem hlotið hafa þjálfun nýtast betur með samnýtingu á hermisetri. Með sameiginlegum markmiðum og framsýni getum við hér á landi skipað okkur í fremstu röð á heimsvísu á sviði hermikennslu. Að þessu sögðu, þá er afar ánægjuleg þróun að eiga sér stað í samstarfi Heilbrigðisvísindasviðs HÍ og Landspítala, sem tekið hafa höndum saman við að byggja upp sameiginlegt sérhannað færni- og hermikennslusetur, sem áætlað er að taka í notkun á haustmánuðum. Samstarfið er tilkomið vegna styrks úr Samstarfssjóði háskóla, þar sem háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið taka höndum saman við að efla færni- og hermikennslu í heilbrigðisvísindum. Aðstaðan hvílir á þeim trausta grunni sem Hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild HÍ og Landspítali hafa komið á laggirnar og mun nýtt setur gjörbylta möguleikum til sinna verklegri kennslu á öllum sviðum heilbrigðisvísinda, bæði fyrir nemendur og starfsfólk. Með nýju setri verður einnig til aðstaða til að þjálfa fleiri leiðbeinendur í hermikennslu, sem mun nýtast í auknu samstarfi háskóla á Íslandi. Með nýrri aðstöðu verður t.a.m. hægt að leggja enn frekari áherslu á kennslu og þjálfun í samskiptum og teymisvinnu, en ítrekað hefur komið fram í rannsóknum að samskiptabrestur í teymisvinnu er sá þáttur sem oftast fer úrskeiðis þegar atvik eiga sér stað í heilbrigðisþjónustunni. Í sameiginlegu hermisetri, gefst klínísku starfsfólki tækifæri til að stunda símenntun í sama umhverfi og nemendur. Slíkt hefur jákvæðan ávinning í báðar áttir, þ.e. nemendur geta miðlað nýrri þekkingu til starfandi heilbrigðisstarfsfólks og nemendur tengjast klínískum fyrirmyndum í öruggu kennsluumhverfi. Ætla má að þessir sameiginlegu snertifletir komi til með að auka gæði og efla öryggi sjúklinga, jafnvel flýta fyrir því að nemendur nái tökum á starfi sínu. Fleira er hægt að telja til, en með nýrri aðstöðu aukast möguleikar á að prófa tæki, ferla og aðbúnað sem verið að er hanna í nýjum Landspítala. Með því móti er hægt að reyna hvernig hlutir virka í hermisetri áður en í stærra samhengi er komið. Auk framan greindra dæma þá gefst heilbrigðisstarfsfólki framtíðarinnar tækifæri að öðlast öryggi í notkun á búnaði eða aðstæðum, sem þau koma síðan til með að beita í klínísku starfi. Sýnt hefur verið fram á að markvisst herminám minnki streitu og getur þar af leiðandi hugsanlega haft áhrif á starfsmannaveltu og laðað að heilbrigðisstarfsfólk til starfa í heilbrigðiskerfinu. Ítrekað er rætt um skort á heilbrigðisstarfsfólki. Vel hannað og skilvirkt hermisetur er ein grunnforsenda þess að hægt sé að fjölga nemendum í heilbrigðisvísindum, því heilbrigðisstofnanir hér á landi eru margar komnar að þolmörkum með móttöku nemenda og klínísk námspláss. Þess utan sem námstækifæri í klínísku umhverfi eru misjöfn og oft tilviljunarkennd. Í hermisetri er hægt að kenna og þjálfa nánast allt sem fram fer í klínísku starfi, hægt að stoppa kennsluna hvenær sem er, ræða og lagfæra, endurtaka eins oft og þörf er á, sem og auka eða minnka erfiðleikastig viðfangsefnisins, allt eftir þörfum og getu þátttakenda. Framtíðin á Íslandi er björt þegar kemur að hermikennslu í heilbrigðisvísindum. Nauðsynlegt er að halda áfram á þeirri vegferð að byggja upp og efla alla umgjörð í tengslum við þessa gagnlegu kennsluaðferð sem ljóst er að mun vaxa á komandi árum. Gaman væri að sjá notkun á hermikennslu víkka enn frekar, og sjá til að mynda löggæslu, sjúkraflutninga og aðra sem starfa við samfélagsþjónustu sameinast undir einu allsherjar hermisetri Íslands (HermÍS). Vikuna 18.-22. september n.k. fer fram alþjóðleg herminámsvika. Megin markmið hennar er að vekja athygli herminámi í heilbrigðisvísindum. Hermileiðbeinendur og aðrir sem koma að slíkri kennslu út um allan heim verða áberandi á ýmsum vettvangi að kynna hermikennslu í víðu samhengi. Áhugasöm geta fylgst með á öllum helstu samfélagsmiðlum undir merkinu #HcSimWeek23. Þorsteinn er sérfræðingur í hjúkrun og aðjúnkt við Hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild HÍ og Hrund er deildarstjóri menntadeildar Landspítala. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Heilbrigðismál Skóla - og menntamál Háskólar Landspítalinn Mest lesið Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal Skoðun Hve lengi tekur sjórinn við? Björn Brynjúlfur Björnsson Skoðun Hliðarveruleiki hræðsluáróðurs og „pólitískur forarpyttur“ Þórður Snær Júlíusson Skoðun Fyrir hverja er Sjúkratryggingar Íslands? Hrefna Sif Jónsdóttir Skoðun Líffræðilega ómögulegt Björn Ólafsson Skoðun Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal Skoðun Að bregðast ungu fólki í viðkvæmri stöðu Ingibjörg Isaksen Skoðun Minn gamli góði flokkur Hólmgeir Baldursson Skoðun Vindmyllufyrirtæki í áskrift hjá íslenskum almenningi Linda Jónsdóttir Skoðun Nauðsynlegar breytingar á Menntasjóði námsmanna Ragna Sigurðardóttir Skoðun Skoðun Skoðun Rúmir 30 milljarðar í fangelsi Guðmundur Ingi Þóroddsson skrifar Skoðun Sérstök staða orkusveitarfélaga! Guðmundur Haukur Jakobsson skrifar Skoðun Miklar endurbætur á lánum menntasjóðs námsmanna Elín Íris Fanndal skrifar Skoðun Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal skrifar Skoðun Er almenningur rusl? Sigurður Ingi Friðleifsson skrifar Skoðun Líffræðilega ómögulegt Björn Ólafsson skrifar Skoðun Veiðigjaldið stendur undir kostnaði Heiðrún Lind Marteinsdóttir skrifar Skoðun Minn gamli góði flokkur Hólmgeir Baldursson skrifar Skoðun Hve lengi tekur sjórinn við? Björn Brynjúlfur Björnsson skrifar Skoðun Orkan okkar, börnin og barnabörnin Jóna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Að fjárfesta í sjálfbærri verðmætasköpun Ingibjörg Ösp Stefánsdóttir skrifar Skoðun Að bregðast ungu fólki í viðkvæmri stöðu Ingibjörg Isaksen skrifar Skoðun Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal skrifar Skoðun Hliðarveruleiki hræðsluáróðurs og „pólitískur forarpyttur“ Þórður Snær Júlíusson skrifar Skoðun Fyrir hverja er Sjúkratryggingar Íslands? Hrefna Sif Jónsdóttir skrifar Skoðun Nauðsynlegar breytingar á Menntasjóði námsmanna Ragna Sigurðardóttir skrifar Skoðun Skipta ekki öll börn jafn miklu máli? Greiðslur Reykjavíkurborgar fyrir nám barna utan sveitarfélags Hrönn Stefánsdóttir skrifar Skoðun Er sjálfbærni bara fyrir raungreinafólk? Saga Helgason skrifar Skoðun Börn í skjóli Kvennaathvarfsins Auður Magnúsdóttir skrifar Skoðun Börn, foreldrar og skólar í vanda: Hvernig eigum við að nálgast verkefnið? Margrét Sigmarsdóttir,Bergljót Gyða Guðmundsdóttir,Arndís Þorsteinsdóttir,Edda Vikar Guðmundsdóttir skrifar Skoðun Nýr vettvangur samskipta? Guðrún Hrefna Guðmundsdóttir skrifar Skoðun Nokkur atriði sem almennum borgara finnst að helst megi ekki ræða – eða mjög sjaldan Hjalti Þórðarson skrifar Skoðun Vilja Ísland í sambandsríki Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun Blikkandi viðvörunarljós Ingveldur Anna Sigurðardóttir skrifar Skoðun „Evrópa er í hnignun“ – Er það samt? Lítum aðeins á söguna Guðni Freyr Öfjörð skrifar Skoðun Vindmyllufyrirtæki í áskrift hjá íslenskum almenningi Linda Jónsdóttir skrifar Skoðun Metnaðarfull markmið og stórir sigrar Halla Helgadóttir skrifar Skoðun Hvers virði er vara ef hún er ekki seld? Jón Jósafat Björnsson skrifar Skoðun Aulatal um að Evrópa sé veik og getulaus Ole Anton Bieltvedt skrifar Skoðun Ár vondra vinnubragða í Stúdentaráði HÍ Katla Ólafsdóttir,Mathias Bragi Ölvisson skrifar Sjá meira
Á Íslandi er hermikennsla í heilbrigðisvísindum ört vaxandi kennsluform, hvorttveggja fyrir nemendur, sem og við endur- og símenntun heilbrigðisstarfsfólks. Víða um heim er hermikennsla órjúfanlegur þáttur í kennslu í heilbrigðisvísindum og ítrekað hefur verið bent á margþættan ávinning hennar, umfram hefðbundnari kennsluaðferðir. Sífellt fleiri sem koma að kennslu í heilbrigðisvísindum sjá hag í því að breyta kennsluháttum í átt að hermikennslu, með ávinning þátttakenda og sjúklinga að leiðarljósi. Hermikennsla er að sama skapi talin henta vel samhliða nýstárlegum kennsluaðferðum, svo sem sýndarveruleika og ýmislegt sem bendir til þess að hann eigi einnig eftir að verða snar þáttur í allri kennslu í heilbrigðisvísindum á komandi misserum. En hvað er hermikennsla? Um er að ræða þýðingu á enska hugtakinu Simulation. Hermikennsla er vel skilgreind og öguð kennsluaðferð, þar sem gjarnan er stuðst við tölvustýrða sýndarsjúklinga og líkt eftir raunverulegum aðstæðum í öruggu umhverfi. Þannig gefst þátttakendum tækifæri til að upplifa, læra og þjálfa viðbrögð við margs konar tilvikum, flóknum sem sjaldgæfum sem upp geta komið á heilbrigðisstofnunum. Kennslan fer fram undir stjórn hermileiðbeinenda, sem hefur það megin markmið að aðstoða þátttakendur við að bæta þekkingu og færni út frá forsendum þeirra sem taka þátt hverju sinni. Kennslan er því einstaklingsmiðuð, þar sem hver þátttakandi bætir við þekkingu og færni á eigin forsendum. Líkt og um allan heim, hefur hermikennsla í heilbrigðisvísinum vaxið á Íslandi á tiltölulega skömmum tíma. Segja má að formleg hermikennsla hafi hafist hér á landi fyrir um 15 árum þegar Hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild Háskóla Íslands eignaðist sinn fyrsta tölvustýrða sýndarsjúkling, og á svipuðum tíma sóttu fyrstu leiðbeinendur formlega menntun og þjálfun í hermikennslu. Kennslurýmið sem ætlað var fyrsta sýndarsjúklingnum var um 8m2 gluggalaust kjallaraherbergi. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og mikil uppbygging í menntun leiðbeinenda og allri umgjörð í hermikennslu á sviði heilbrigðisvísinda átt sér stað. Með aukinni hermikennslu, m.a. vegna fjölgunar nemenda í hjúkrunarfræði, hefur sýnt sig að mjög vantar upp á aðstöðu og búnað. Landspítali (LSP) hefur verið leiðandi hér á landi í hermikennslu, þá hefur einnig átt sér stað markviss uppbygging innan Heilbrigðisvísindasviðs HÍ og innan Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins svo dæmi séu tekin. Í fremur fámennu landi eins og Íslandi er óhagkvæmt að margir aðilar setji upp upp aðstöðu og búnað, sem bæði er sérhæfður og dýr, auk þess sem kennslukraftar þeirra sem hlotið hafa þjálfun nýtast betur með samnýtingu á hermisetri. Með sameiginlegum markmiðum og framsýni getum við hér á landi skipað okkur í fremstu röð á heimsvísu á sviði hermikennslu. Að þessu sögðu, þá er afar ánægjuleg þróun að eiga sér stað í samstarfi Heilbrigðisvísindasviðs HÍ og Landspítala, sem tekið hafa höndum saman við að byggja upp sameiginlegt sérhannað færni- og hermikennslusetur, sem áætlað er að taka í notkun á haustmánuðum. Samstarfið er tilkomið vegna styrks úr Samstarfssjóði háskóla, þar sem háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið taka höndum saman við að efla færni- og hermikennslu í heilbrigðisvísindum. Aðstaðan hvílir á þeim trausta grunni sem Hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild HÍ og Landspítali hafa komið á laggirnar og mun nýtt setur gjörbylta möguleikum til sinna verklegri kennslu á öllum sviðum heilbrigðisvísinda, bæði fyrir nemendur og starfsfólk. Með nýju setri verður einnig til aðstaða til að þjálfa fleiri leiðbeinendur í hermikennslu, sem mun nýtast í auknu samstarfi háskóla á Íslandi. Með nýrri aðstöðu verður t.a.m. hægt að leggja enn frekari áherslu á kennslu og þjálfun í samskiptum og teymisvinnu, en ítrekað hefur komið fram í rannsóknum að samskiptabrestur í teymisvinnu er sá þáttur sem oftast fer úrskeiðis þegar atvik eiga sér stað í heilbrigðisþjónustunni. Í sameiginlegu hermisetri, gefst klínísku starfsfólki tækifæri til að stunda símenntun í sama umhverfi og nemendur. Slíkt hefur jákvæðan ávinning í báðar áttir, þ.e. nemendur geta miðlað nýrri þekkingu til starfandi heilbrigðisstarfsfólks og nemendur tengjast klínískum fyrirmyndum í öruggu kennsluumhverfi. Ætla má að þessir sameiginlegu snertifletir komi til með að auka gæði og efla öryggi sjúklinga, jafnvel flýta fyrir því að nemendur nái tökum á starfi sínu. Fleira er hægt að telja til, en með nýrri aðstöðu aukast möguleikar á að prófa tæki, ferla og aðbúnað sem verið að er hanna í nýjum Landspítala. Með því móti er hægt að reyna hvernig hlutir virka í hermisetri áður en í stærra samhengi er komið. Auk framan greindra dæma þá gefst heilbrigðisstarfsfólki framtíðarinnar tækifæri að öðlast öryggi í notkun á búnaði eða aðstæðum, sem þau koma síðan til með að beita í klínísku starfi. Sýnt hefur verið fram á að markvisst herminám minnki streitu og getur þar af leiðandi hugsanlega haft áhrif á starfsmannaveltu og laðað að heilbrigðisstarfsfólk til starfa í heilbrigðiskerfinu. Ítrekað er rætt um skort á heilbrigðisstarfsfólki. Vel hannað og skilvirkt hermisetur er ein grunnforsenda þess að hægt sé að fjölga nemendum í heilbrigðisvísindum, því heilbrigðisstofnanir hér á landi eru margar komnar að þolmörkum með móttöku nemenda og klínísk námspláss. Þess utan sem námstækifæri í klínísku umhverfi eru misjöfn og oft tilviljunarkennd. Í hermisetri er hægt að kenna og þjálfa nánast allt sem fram fer í klínísku starfi, hægt að stoppa kennsluna hvenær sem er, ræða og lagfæra, endurtaka eins oft og þörf er á, sem og auka eða minnka erfiðleikastig viðfangsefnisins, allt eftir þörfum og getu þátttakenda. Framtíðin á Íslandi er björt þegar kemur að hermikennslu í heilbrigðisvísindum. Nauðsynlegt er að halda áfram á þeirri vegferð að byggja upp og efla alla umgjörð í tengslum við þessa gagnlegu kennsluaðferð sem ljóst er að mun vaxa á komandi árum. Gaman væri að sjá notkun á hermikennslu víkka enn frekar, og sjá til að mynda löggæslu, sjúkraflutninga og aðra sem starfa við samfélagsþjónustu sameinast undir einu allsherjar hermisetri Íslands (HermÍS). Vikuna 18.-22. september n.k. fer fram alþjóðleg herminámsvika. Megin markmið hennar er að vekja athygli herminámi í heilbrigðisvísindum. Hermileiðbeinendur og aðrir sem koma að slíkri kennslu út um allan heim verða áberandi á ýmsum vettvangi að kynna hermikennslu í víðu samhengi. Áhugasöm geta fylgst með á öllum helstu samfélagsmiðlum undir merkinu #HcSimWeek23. Þorsteinn er sérfræðingur í hjúkrun og aðjúnkt við Hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild HÍ og Hrund er deildarstjóri menntadeildar Landspítala.
Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal Skoðun
Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal Skoðun
Skoðun Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal skrifar
Skoðun Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal skrifar
Skoðun Skipta ekki öll börn jafn miklu máli? Greiðslur Reykjavíkurborgar fyrir nám barna utan sveitarfélags Hrönn Stefánsdóttir skrifar
Skoðun Börn, foreldrar og skólar í vanda: Hvernig eigum við að nálgast verkefnið? Margrét Sigmarsdóttir,Bergljót Gyða Guðmundsdóttir,Arndís Þorsteinsdóttir,Edda Vikar Guðmundsdóttir skrifar
Skoðun Nokkur atriði sem almennum borgara finnst að helst megi ekki ræða – eða mjög sjaldan Hjalti Þórðarson skrifar
Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal Skoðun
Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal Skoðun