Hvern vantar enn við borðið?

Þann 19. Júní árið 1915 fengu konur, 40 ára og eldri, kosningarétt til Alþingis og fimm árum síðar fengu þær kosningarétt til jafns við karlmenn. Það er sannarlega við hæfi að við minnumst þeirrar baráttu sem konur háðu til að öðlast aukin réttindi. Við tók tími þar sem dropinn holaði steininn, samtakamáttur kvenna jók ekki bara réttindi okkar heldur breytti viðhorfum, hægt en örugglega fóru konur að sjá og trúa hvað í þeim bjó. Þær kröfðust þess að vera teknar alvarlega og fá sæti við borðið þar sem ákvarðanir voru teknar.

Þökk sé sigrum fortíðarinnar þá vitum við hvað okkur er mögulegt að gera. Við viljum því nýta tækifærið og varpa fram spurningunni: „Hvern vantar enn við borðið?“.

Samfélagið okkar fer á mis við mikilvægan mannauð

Þrátt fyrir framfarir í kvennréttindabaráttu standa fatlaðar konur og kvár enn höllum fæti í samfélaginu. Enn þann dag í dag er raunverulegur kosningaréttur ekki tryggður fyrir hópinn vegna skorts á aðgengi, viðeigandi aðlögun og einstaklingsbundnum stuðningsþörfum. Á þetta einnig við almennt um stjórnmálastarf og þátttöku. Við erum síður sýnileg í leiðtogastörfum, stjórnmálum, stjórnum fyrirtækja, nefndum, ráðum og öðrum vettvangi þar sem ákvarðanir eru teknar og viðhorf fest í sessi. Samfélagið okkar fer því á mis við mikilvægan mannauð fatlaðs fólks með einstakann reynsluheim sem þó allir geta orðið hluti af einhvern tímann á lífsleiðinni.

Hindranirnar liggja viðhorfum

Viðhorf til fatlaðs fólks, sér í lagi fatlaðra kvenna og kvára er gegnsýrt af forræðishyggju og feðraveldi. Við búum mörg við þann veruleika að þurfa að verja auknum tíma og orku í að finna leiðir framhjá hindrunum í manngerðum kerfum sem annað fólk tekur ekki eftir. Það krefst aðlögunar og oft aðstoðar annarra í daglegu lífi og er okkur því sjaldan treyst til að taka afdrifamiklar ákvarðanir, vera í leiðtogastörfum og þátttaka í stjórnmálum er mörgum fjarlægur draumur.

Þau okkar sem hafa áhuga á slíkum störfum festast í vítahring viðhorfa og úrræðaleysis sem viðheldur þeirri ranghugmynd að fatlaðar konur og kvár hafa ekkert mikilvægt fram að færa. Þau fáu sem koma að borðinu eru oft notuð í tókenisma þar sem sköpuð er ásýnd inngildingar án þess þó að einstaklingur fái að hafa raunveruleg áhrif. Viðhorf þessi viðhalda mismunun og hindra fatlaðar konur og kvár í að byggja upp hæfni sína í leiðtogahlutverkum.

Vissulega höfum við séð nokkra fatlaða leiðtoga á þingi sem brutu niður múra. En það ber hinsvegar að hafa í huga hve mikið þeir hafa þurft að berjast gegn straumi margþættrar mismununar og í kjölfarið eytt margfalt meiri orku til þess eins að vera tekin alvarlega, þegar það kemur sjálfkrafa fyrir aðra ófatlaða í sömu stöðu.

Umræða um bakslag í mannréttindabaráttunni snertir okkur öll. Þó Samningur Sameinuðu Þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks hafi loks verið lögfestur er ennþá langt í land með að breyta viðhorfum og tryggja að okkar lögvernduðu réttindi séu álitin sjálfsögð.

Samtakamáttur kvenna og kvára gerir okkur margfalt sterkari, ef ekki væri fyrir hann værum við ef til vill enn með kosningarrétt 40 ára. Við hvetjum ykkur öll til að rýma til við borðið, færa það til svo fleiri komist upp að því, hlustið, heyrið og treystið okkur. Það er langbesta leiðin til að viðhalda og auka réttindi allra kvenna og kvára.

Höfundar eru Jana Birta Björnsdóttir, verkefnastýra Tabú - feminískrar fötlunarhreyfingu, og Jónína Rósa Hjartardóttir, formaður Átaks - félags fólks með þroskahömlun