Litlar á­kvarðanir geta leitt til fleiri heil­brigðra æviára

Framtíð heilsu okkar ræðst ekki aðeins af því hversu lengi við lifum, heldur hversu mörg ár við lifum við góða heilsu og færni. Stóru sigrarnir felast oft í litlum ákvörðunum sem teknar eru aftur og aftur.

Hvernig fjölgum við heilbrigðum æviárum? Þetta er ein af lykilspurningunum á ráðstefnunni Heilsan til framtíðar sem fer fram þann 25. september. Svarið liggur ekki í einni töfralausn, einu bætiefni eða skammvinnu heilsuátaki. Það liggur í heildinni: næringu, hreyfingu, svefni, andlegri líðan, reglulegu eftirliti og góðu aðgengi að fagfólki. Við ráðum ekki við allt sem mætir okkur í lífinu. En við getum haft áhrif á margt og þar er skynsamlegt að byrja.

Tökum D-vítamín samkvæmt ráðleggingum. Eins og svo oft þegar heilsa er annars vegar er meira ekki endilega betra. Treystum viðurkenndum ráðleggingum og leitum til fagfólks þegar spurningar vakna.

Ráðleggingar um mataræði eru einmitt ráðleggingar, ekki boð og bönn. Best er að kynna sér þær og máta við eigin venjur og aðstæður. Sem dæmi er ráðlagt að neyta daglega um 350 til 500 millilítra eða gramma af mjólk eða mjólkurvörum, eða sambærilegra vara. Áherslan er þó ekki á eina vörutegund heldur mataræðið í heild.

Við þurfum fjölbreytni: grænmeti, heilkorn, hnetur, ávexti og fisk fyrir þau sem vilja og geta borðað hann. Fituminni mjólkurvörur geta verið góður kostur, en fitumeiri vörur geta líka átt við. Sama gildir um kjöt: hófið skiptir meira máli en ströng boð og bönn. Skýrari skilaboð eiga hins vegar við um tóbak og áfengi. Tóbak ætti að forðast og halda áfengisneyslu í hófi, eða sleppa henni alveg.

Forvarnir snúast einnig um að þekkja eigin stöðu. Láttu mæla blóðþrýstinginn. Það er einföld mæling sem getur gefið mikilvægar upplýsingar, enda er ógreindur háþrýstingur algengur og oft einkennalaus. Ræddu niðurstöðurnar við fagfólk og kannaðu hvort ástæða sé til að fylgjast með blóðsykri og blóðfitum. Ef þú tekur lyf er jafnframt skynsamlegt að ræða notkun bætiefna við lækni eða lyfjafræðing, því sum þeirra geta haft áhrif á virkni lyfja.

Hreyfing snýst ekki aðeins um þol eða líkamsþyngd. Styrkur, jafnvægi og hreyfigeta skipta miklu fyrir heilbrigða öldrun. Leiðin að versnandi færni hefst stundum á bókstaflegu falli. Þess vegna borgar sig að æfa jafnvægi og styrk áður en vandamál koma upp því það er aldrei of seint að byrja.

Ekki þarf að umbylta lífinu á einum degi. Byrjaðu á viðráðanlegri hreyfingu og auktu hana smám saman. Göngutúr, námskeið eða æfingafélagi getur hjálpað. Hugum líka að öxlum og öðrum liðum, sérstaklega í störfum þar sem setur eru langar og hreyfingar einhæfar. Sjúkraþjálfari getur metið stöðuna og kennt einfaldar æfingar sem styðja við styrk og hreyfanleika.

Andleg heilsa er loks órjúfanlegur hluti heildarinnar. Það ætti að vera jafn eðlilegt að leita aðstoðar vegna andlegrar líðanar og líkamlegra einkenna.

Heilsan til framtíðar verður ekki byggð í einu stóru átaki. Hún verður til úr raunhæfum ákvörðunum í hversdeginum, faglegri ráðgjöf og heilbrigðisþjónustu sem hjálpar fólki að varðveita heilsu, færni og lífsgæði sem lengst.

Höfundur er doktor í tölfræði og prófessor í líftölfræði við Háskóla Ísland.