Frelsi kvenna er ekki vanda­málið

Ég elskaði að ganga með börnin mín þrjú. Elskaði að hugsa um þau sem ungabörn og elskaði þann dýrmæta fjölskyldutíma sem fylgir því að eignast börn.

Að sama skapi þótti mér gott, og í raun nauðsynlegt, að komast aftur út á vinnumarkaðinn, taka fullan þátt í samfélaginu að nýju samhliða því sem ég sinnti fjölskyldunni.

Í því felst ekki mótsögn. Það snýst um valfrelsi.

Það var einmitt það sem ég barðist fyrir innan míns gamla flokks á tíunda áratug síðustu aldar, ásamt hópi flokkssystra sem þá þótti ansi róttækur. Við kölluðum okkur Sjálfstæðar konur, og beittum okkur fyrir því að réttur kynjanna til fæðingarorlofs væri jafnaður. Fæðingarorlof hafði þá að mestu verið bundið við mæður, en við lögðum áherslu á sjálfstæðan rétt feðra. Við höfðum þá trú að staða kynjanna á vinnumarkaði yrði ekki jöfnuð nema hluti fæðingarorlofs yrði beinlínis bundinn feðrum. Og til að koma á jafnrétti í reynd væri æskilegt að bæði feður og mæður kæmu að umönnun ungra barna.

Þannig þyrftu konur ekki að velja á milli, heldur hefðu þær raunverulegt frelsi til að ákveða næstu skref eftir barneignir. Hvernig þær vildu haga tíma með börnunum sínum og hvenær þær vildu mennta sig, vinna eða gera hvort tveggja. Án þess líka að verða refsað fyrir það launalega. Lífeyrislega. Réttindalega. Og missa tækifæri til efnahagslegs sjálfstæðis og frelsis.

En í okkar huga snerist breytingin ekki síður um það að karlar fengju að kynnast því að vera heima hjá börnum. Og slík tækifæri fengju þeir ekki nema ef hluti orlofsins yrði til að byrja með bundinn þeim. Það yrði að vera fyrirkomulagið á meðan atvinnulífið viðurkenndi að það væri eðlilegt og sjálfsagt að ung börn fengju að kynnast feðrum sínum og mynda við þá heilbrigð tengsl. Árangurinn er einstakur og hefur vakið athygli á heimsvísu.

Sjálfstæðisflokkurinn var í fararbroddi þessara breytinga og þess vegna er það sláandi að fylgjast með orðræðu innan úr þingflokki sama stjórnmálaflokks þessa dagana.

Þegar þingmaður Sjálfstæðisflokksins setur aukið frelsi kvenna og meiri þátttöku þeirra í samfélaginu í samhengi við verri geðheilsu eða lægri fæðingartíðni, þá er verið að feta hættulega slóð.

Ekki vegna þess að geðheilsa ungs fólks sé ekki alvarlegt mál. Hún er það að sjálfsögðu og við því þarf að bregðast.

En þegar geðheilsa ungra kvenna er sett samhengi við menntun þeirra og atvinnuþátttöku í stað þess að helga líf sitt alfarið barneignum og heimilinu þá er umræðan komin í ógöngur. Þegar því er haldið fram að „árþúsunda náttúruval“ eigi að ráða ríkjum þá fer umræðan alla leið til þeirra tíma þar sem dregið var í efa að konur ættu að hafa nokkurt val um eigin tilveru.

Raunin er sú að helsta ástæða lægri fæðingartíðni er að yngstu konurnar, oft börn, eru síður að eignast börn í dag. Enda hefur fræðsla um getnaðarvarnir stóraukist og umræða um frelsi kvenna yfir eigin líkama. Það þýðir um leið að fleiri konur hafa tækifæri til að þroskast, mennta sig og standa betur að vígi áður en þær taka stórar lífsákvarðanir eins og þessa.

Orðræða sem er ætluð til að snúa til baka frá þessu er orðræða sem færir okkur aftur til fortíðar. Í átt að tímum þar sem frelsi kvenna var dregið í efa.

Þessi tónn er okkur ekki nýr. Við höfum heyrt hann úr röðum Miðflokksins. En að sá tónn sé nú endurómaður úr Sjálfstæðisflokknum er hins vegar bæði sorglegt og mikið áhyggjuefni. Ekki aðeins fyrir þær konur sem börðust innan flokksins fyrir auknu frelsi kvenna heldur fyrir alla þá einstaklinga sem síðan þá hafa skapað manneskjulegra samfélag fyrir foreldra og umfram allt börnin.

Ég hef sömuleiðis saknað þess að heyra frá forystu og þingflokki Sjálfstæðisflokksins í umræðu síðustu daga um fjölbreytileikann. Mér þykir leitt að sjá flokkinn hverfa af þeirri braut að standa óhikað með mannréttindum, alltaf. En er um leið þakklát fyrir að tilheyra Viðreisn í dag. Við hikum ekki við að standa með konum og hinsegin fólki í okkar samfélagi. Það er líka að standa með frelsinu sjálfu.

Við eigum ekki að snúa til baka og hverfa til fortíðar. Við eigum ekki að gera lítið úr þeirri baráttu sem hefur skilað okkur hingað í dag – fremst á meðal þjóða þegar kemur að jafnrétti kynjanna. Við eigum að gera fólki kleift að taka þær ákvarðanir sem það vill taka um eigið líf.

Frelsi kvenna er ekki vandamálið. Né heldur frelsi hinsegin fólks eða annarra hópa samfélagsins. Frelsi fólks til að vera það sjálft og haga lífi sínu eins og það kýs er forsenda þess að við fáum öll að blómstra í samfélaginu okkar.

Við stöndum á herðum þeirra sem þorðu að breyta. Sem neituðu að sætta sig við að líf kvenna og karla væri fyrirfram ákveðið. Sem opnuðu dyrnar – ekki bara fyrir sjálf sig, heldur fyrir okkur öll. Við eigum ekki að loka þeim dyrum aftur.

Að vísa í „árþúsunda náttúruval“ sem rök fyrir frelsissviptingu stórra hópa samfélagsins er hryllileg tilhugsun. Frelsi er ekki frávik frá náttúrunni. Það er súrefni samfélagsins. Við eigum aldrei að óttast það. Við eigum að verja það. Næra það. Stækka það.

Því þegar frelsið víkur, víkur ekki bara réttur kvenna heldur framtíðin sjálf. Það má aldrei gerast.

Höfundur er utanríkisráðherra og formaður Viðreisnar.