Ó­frjó­semi og and­leg líðan

Í störfum mínum sem sálfræðingur vinn ég mikið með fólki með ófrjósemisvanda. Á mínum ferlihef ég ítrekað heyrt hversu djúp og flókin sú reynsla getur verið. Í umræðu um ófrjósemi er oft lögð áhersla á læknisfræðilegar hliðar. Það sem fær hins vegar mun minna rými eru sálrænu hliðar ferlisins.

Ófrjósemi snýst sjaldnast aðeins um það sem er að gerast í líkamanum. Hún snertir einnig vonir, væntingar og framtíðarsýn fólks. Þegar fólk ákveður að reyna að eignast barn, er það gert í þeirri trú að það sé eðlilegur og sjálfsagður hluti af lífinu. Þegar það gengur ekki eftir getur það kallað fram sterk tilfinningaleg viðbrögð, meðal annars sorg, kvíða, vonbrigði og skömm.

Sorgin tengist oft endurteknum vonbrigðum, misheppnuðum tilraunum og meðferðum eða langvarandi óvissu um framtíðina. Þessi sorg er oft lítt sýnileg öðrum. Því getur verið erfitt fyrir fólk að ræða hana opinskátt.

Biðin er einnig stór hluti af ferlinu. Það er bið eftir niðurstöðum rannsókna, á milli meðferða og eftir því að vita hvort viðkomandi sé barnshafandi. Slík langvarandi óvissa getur haft áhrif á andlega líðan og gert fólki erfitt fyrir að skipuleggja líf sitt fram í tímann. Á sama tíma heldur lífið áfram hjá öðrum. Mörg þeirra sem eru með ófrjósemisvanda upplifa líf sitt standa í stað miðað við vini og jafnaldra. Þunganir og fæðingar í nærumhverfi vekja oft upp bæði gleði og sorg, sem getur reynst þeim flókið og erfitt að ræða. Af þeim sökum er algengt að sjá þau sem glíma við ófrjósemi einangra sig frá sínum nánustu.

Í starfi mínu heyri ég einnig frá mörgum hversu mikil áhrif orð annarra geta haft. Vel meintar athugasemdir eins og „þetta gerist þegar þú hættir að hugsa um þetta“ eða „það er hægt að ættleiða“ er oft sagt með góðum hug, en fyrir þann sem er í miðju ferlinu geta slík orð virst einfalda eða gera lítið úr upplifun viðkomandi. Það á sömuleiðis við um óumbeðin ráð.

Rannsóknir sýna að ófrjósemi getur haft veruleg áhrif á andlega líðan. Kvíði, depurð, streita og sjálfsmatsvandi eru algeng viðbrögð við þeirri langvarandi óvissu og endurteknu vonbrigðum sem getur fylgt ferlinu. Ófrjósemi getur sömuleiðis haft mikil áhrif á parasambönd, vinasambönd og tengsl við fjölskyldu. Það er því mikilvægt að sækja sér stuðning í nærumhverfinu eða meðferð hjá viðurkenndum fagaðilum.

Ófrjósemi snertir fleiri en margir gera sér grein fyrir. Með aukinni fræðslu og opinni umræðu getum við dregið úr þeirri einangrun sem margir upplifa. Sem samfélag getum við líka lært að mæta þessari reynslu með meiri virðingu og samkennd.

Höfundur er sálfræðingur á Samskiptastöðinni og hjá Livio.