Sporðamælingar í sjálf­boða­vinnu í 40 ár: Brasið alltaf dá­lítið eftir­sóknar­vert

„Áhugamál eru smitandi og besti vinur minn til margra ára, Magnús Hallgrímsson, var með þessar mælingar á sjöunda áratugnum á þessum jöklum. Ég fór að þvælast með honum og svo smám saman fór ég að gerast ábyrgðarmaður fyrir þessum mælingum.“

Til að byrja með segir hann að nokkrar fjölskyldur hafi sinnt verkefninu saman, allt læknar, en svo hafi hann tekið við verkefninu einn. Þannig kom það til að Leifur fóstraði þennan jökul.

„Það varð bara svo. Engir samningar eða undirskriftir. Það bara kom,“ segir hann og að öllum slíkum mælingum sé sinnt af sjálfboðaliðum.

„Það eru engir sérfræðingar.“

Leifur hefur sjálfur farið til mælinga nærri öll árin 40 en segir það þó ekki alltaf hafa gengið áfallalaust. Stundum hafi hann þurft að snúa við vegna lélegs árferðis.

„Stundum hef ég þurft að fara aftur mánuði síðar, og þá hefur það gengið.“

Hann segir þetta nokkuð ferðalag og þessir mælingarstaðir líklega þeir sem fjærst eru frá byggð. Áður fyrr hafi verið töluverð ganga að mælingarstöðunum en í dag séu bílar betri og hægt að fara að mælingarstað á fjórhjólum og fjallamótorhjólum. Sonur hans og vinir hafi smám saman tekið yfir mælingarstaðina sem lengst eru frá og fara á slíkum tækjum.

Styst, þynnst og hopað

Hann segir jökul hafa hopað mismikið á mismunandi mælingarstöðum. Múlajökull sé mældur á þremur stöðum og Nauthagajökull á einum stað.

„Það skiptir kílómetrum,“ segir hann og það sé mikið sjónarspil að sjá það milli ára hversu mikið jökull hefur hlaupið fram og þynnst.

„Það er ekki bara að jökulsporðarnir hafi styst heldur hefur jökullinn lækkað svo mikið. Á sumum stöðum sá maður toppinn á Arnarfellinu mikla en frá þeim stað hefur það orðið skýrara og maður sér meira og meira af fellinu, sem sýnir þessa óskaplegu lækkun á jöklinum, auk þess að það styttist.“

Hann segir auk þess sjáanlega breytingu á svæðinu í lónunum sem hafi myndast og stækkað með hverju árinu.

„Það eru að myndast lón þarna fyrir framan sem voru ekki þegar ég byrjaði. Þá skreið jökullinn fram á sand en nú eru að myndast lón fyrir framan allt saman af því að hann dregur sig til baka.“

Ákveðinn „erfðagalli“

Leifur grínast með að það sé „erfðagalli“ sem hafi orðið til þess að hann sinnti þessu verkefni svona lengi.

„Ég er, eins og svo margir aðrir, hef gaman af því að prófa eitthvað nýtt. Faðir minn fór fyrstur á bíl til Vopnafjarðar, fyrsti bíllinn sem var ekið til Vopnafjarðar 1934, svo hann var í þessu brölti líka.“

Svo er sonur þinn að taka við verkefninu?

„Já, hann er auðvitað haldinn sömu erfðaeiginleikum, eða göllum,“ segir hann léttur.

Gerir heimildarmynd um afa sinn

Katla Gunnlaugsdóttir, barnabarn Leifs, hefur síðasta árið unnið að því að gera heimildarmynd um afa sinn og mælingarnar. Þau fóru því saman til mælinga á síðasta ári.

„Ég verð að fá að sjá afraksturinn,“ segir Leifur spurður um það hvernig honum lítist á verkefnið. Honum lítist ágætlega á það.

Katla hefur farið í tvær mælingarferðir með fjölskyldunni og segist hafa orðið fyrir miklum áhrifum í annarri þeirra.

„Ég held það hafi verið 2017 og þá var rosalega gott veður. Mikil stilla og þá heyrði ég fallegustu þögn sem ég hef heyrt á ævinni. Það sat svona í mér og svo myndaðist þessi hugmynd í nokkur ár.“

Eftir að hafa numið kvikmyndafræði lét hún svo verða af því að gera heimildarmyndina.

„Allt við þetta finnst mér núna mjög dýrmætt að ná í. Ég er mjög fegin að við erum byrjuð,“ segir Katla.

Hún á von á því að þau fari í aðra ferð en Leifur segir óvíst hvort hann komist með í aðra ferð eftir að hann mjaðmabraut sig í vetur.

„Það er í sjálfu sér engin ánægja í því að sitja og horfa út um gluggann.“

Molbúaháttur að djöflast með málband að mæla jökulinn

Leifur segir mælingarnar í raun geta farið fram í gegnum himintunglin í dag.

„Maður þarf ekki að koma nálægt þessu, strangt til tekið. Það er bara einhver molbúaháttur að vera þarna með málband og djöflast í roki og rigningu eins og síðastliðið haust. Þá fengum við það alversta veður sem ég hef fengið í 40 ár,“ segir hann og að skyggnið hafi auk þess verið hrikalegt vegna þoku.

Þá fóru þau í október en Leifur segir það líka vegna þess að það geti verið flókið að koma svo mörgum saman í svona verkefni.

„Þetta er vinnandi fólk og það þarf að fá frí í sinni vinnu. Maður getur setið af sér mjög góðar helgar en ekki komist af því að fólk er að vinna. Svo þegar allir geta komist þá er veðrið orðið vitlaust. Þá þarf að bíta á jaxlinn og sjá hvað við getum fengið út úr því.“

Katla grípur þarna orðið og bendir á að Hrafnhildur Hannesdóttir hjá Veðurstofunni hafi þó sagt þeim að mælingar gervitungla komi ekki í stað mælinga á staðnum. Rætt var við Hrafnhildi um stöðu jöklanna á Vísi í febrúar.

Skipti máli að vera á staðnum

„Hún sagði að það er ekki alltaf að marka hnattmyndir eins og þær eru í dag. Það geta verið íshettur sem fara framar og sjást á gervitunglamynd en það er ekki eiginlegur endi sporðsins,“ segir Katla og þeir sem reyndir eru geti vel séð sjálfir hvar jökullinn endar raunverulega.

„En nú þýðir ekkert að vera með málbandið því jökulsporðurinn liggur fram í lón og þá eru þessir samferðamenn mínir með fjarlægðarmæla. Það er eitthvað elektrónískt apparat,“ segir Leifur og að tæknin bjargi þeim þannig í dag þegar ekki sé lengur hægt að komast að sporðinum í lóninu.

Katla segir að í síðustu mælingarferð hafi verið erfitt að nota mælinn vegna þoku.

Þannig þetta er smá bras, að sinna þessu verkefni?

„Það er hluti af þessu, það er brasið. Það er eftirsóknarvert stundum, að komast á staðinn því þetta eru sennilega þeir mælingarstaðir fjærst frá öllum almennilegum vegum.“

Stiklu úr myndinni má sjá að neðan en söfnun stendur yfir á Karolina-fund vegna verkefnisins.