Reiðar­slag fyrir frétta­flutning á Ís­landi

Einn þeirra sem leggja orð í belg er fyrrverandi ritstjóri fréttastofunnar, Þórir Guðmundsson, sem bendir á að nú sé einn mánuður og níu dagar sem vanti upp á að 40 ár séu síðan fyrstu starfsmenn Stöðvar 2 settu einkarekna sjónvarpsstöð í loftið. Þetta var dagana sem sá sögulegi viðburður átti sér stað að Reagan Bandaríkjaforseti og Gorbatjov Sovétleiðtogi komu til landsins en þeir vildu binda enda á kalda stríðið. Fundur þeirra var í Höfða.

„Kalt stríð geisar á ný og í kvöld mun starfsfólk Sýnar senda út síðasta fréttatímann. Hugur minn er hjá fólkinu sem nú missir vinnuna, margt þeirra gamlir félagar sem eru í fremstu röð íslenskra fréttamanna.“

Þórir segir léttleika og ástríðu hafa einkennt fréttir Stöðvar 2.

„Og á kaflaskiptum ferli mínum á fréttastofunni rann aldrei upp dagur sem ég hlakkaði ekki til að fara í vinnuna. Fréttastofa Stöðvar 2 gaf mér tækifæri til að leita uppi fréttir víða um heim, sem var ekki sjálfsagt og gefur framsýni og víðsýni stjórnenda, þar sem Páll Magnússon fyrsti fréttastjórinn er fremstur meðal jafningja, góða einkunn.“

Ljósin slokkna

Þórir segir svo frá að hann hafi síðar fengið tækifæri til að sinna því starfi, en reyndar við erfiðar fjárhagsaðstæður eins og líklega allir forverar hans.

„Vonandi bera stjórnendur Sýnar gæfu til að halda upp á allt það ómetanlega myndefni sem er til staðar eftir þessi 40 ár. Og íslenskt samfélag hefur sannarlega þörf fyrir það frábæra fréttafólk sem nú missir vinnuna.“

Og Þórir birtir sögulega mynd sem tekin var þegar hann lagði land undir fót í fréttaferð til Eistlands á fyrstu árum Stöðvar 2, þegar Sovétríkin voru að liðast í sundur.

Sigríður Hagalín Björnsdóttir fréttamaður og rithöfundur telur þessar fréttir hræðilegar. „Ljósin slokkna,“ segir Sigríður og lætur fylgja með emoji sem sýnir brostið hjarta.

„Mér finnst óskiljanlegt að þessu skuli vera leyft að gerast. Sjónvarpsfréttir eru dýrar og mannaflsfrekar, en þær eru ein besta og skilvirkasta leiðin til að halda samfélaginu upplýstu og koma nauðsynlegum upplýsingum á framfæri við almenning.“

Staðið RÚV á sporði

Sigríður rekur að Stöð 2 hafi staðið RÚV algerlega á sporði og ítrekað hafi hún skúbbað, reynst fljótari, skarpari og ósvífnari en við.

„Það er lífsspursmál fyrir lýðræðið í þessu landi að stjórnvöld, almenningur – áskrifendur, og ekki síst fyrirtæki – bæði eigendur og auglýsendur – átti sig á ábyrgð sinni á því að fjármagna vandaða og faglega fréttamiðla. 

Annars erum við ofurseld ruslinu sem er dælt yfir okkur á samfélagsmiðlum. Þá getum við gleymt öllu tali um lýðræðisfögnuð, fullveldi Íslands, tunguna okkar og menninguna.“

Sigríður sendir samúðarkveðjur til allra þeirra sem nú missa fréttastofu Stöðvar 2 og samhryggist þeim sem missa nú störf sín.

„Öllu því góða fagfólki, fréttamönnum, pródúsentum, tökumönnum, klippurum, skriftum, sminkum og öðru tæknifólki sem missir vinnuna, ég vona innilega að við missum þau ekki úr faginu.“

Pólitíkusar geri sér enga grein fyrir alvarleika málsins

Eyrún Magnúsdóttir, ritstjóri Gímaldsins, segir að þessi skref hafi verið fyrirsjáanleg en óendanlega sorgleg.

„Það er líka kaldhæðnislegt að akkúrat á þeim tímamótum þegar við þurfum mest á vandaðri umfjöllun og alvöru fréttamennsku að halda að þá sé gripið til þessa ráðs.“

Eyrún greinir frá því að hún hafi talað sig hása um stöðuna í fjölmiðlum að undanförnu, bæði við stjórnmálamenn, inni í ráðuneyti menningarmála, í greinaskrifum og í umsögnum til Alþingis og í samtölum og einstaka spjallþáttum.

„Það vantar því miður skilning á því hvað veldur þessu og ég hef ekki hitt þann stjórnmálamann sem áttar sig almennilega á hættunni sem fylgir því að fjölmiðlum fækki og þeir veikist. Flestir segjast vilja efla fjölmiðla en halda nú samt bara áfram án þess að pæla mikið í hvernig það á að gerast.“

„Það vantar því miður skilning á því hvað veldur þessu og ég hef ekki hitt þann stjórnmálamann sem áttar sig almennilega á hættunni sem fylgir því að fjölmiðlum fækki og þeir veikist. Flestir segjast vilja efla fjölmiðla en halda nú samt bara áfram án þess að pæla mikið í hvernig það á að gerast.“

Eyrún segist ekki velkjast í vafa um að fólk vilji fjölmiðla, fólk vilji alvöru fréttir og geri sér grein fyrir mikilvægi þess að fjölmiðlar séu í þjóðfélaginu.

„Að það sé eitthvað fólk sem vinnur við það að greina það sem skiptir máli og lýsa upp samfélagið, en við höfum verið of værukær. Ég ætla ekki að gagnrýna Sýn neitt sérstaklega, þau eru eflaust að vinna úr stöðu sem er komin upp. En það hefði fyrir löngu átt að vera búið að gera meira til að efla fjölmiðla, til að ýta undir að sagðar séu fréttir, samfélagið sé greint og rýnt og lýst upp.“

Engin gögn til um stöðuna

Eyrún bendir á að í apríl síðastliðnum hafi verið lögð fram fyrirspurn á Alþingi þar sem spurt er um fjölda blaða- og fréttamanna við störf á þeim miðlum sem hafa fengið rekstrarstuðning undanfarin ár.

„Sem sagt, spurt um hve margir starfi á ritstjórnum fjölmiðla og svarið ætti þá að gefa til kynna hvort tekist hafi að verja störf á fjölmiðlum með tilkomu stuðningskerfis. Nú er kominn ágúst, ráðuneyti menningar hefur í tvígang beðið um frest til að svara, en ekkert svar borist enn.“

Og hún bætir við:

„Það vantar öll gögn um þennan bransa, ekkert mat hefur enn verið lagt á árangur kerfis sem á að styðja við fjölmiðla og of lítið hefur verið gert til að ýta undir það að fjölmiðlar geti eflt sig tæknilega eða fótað sig betur í breyttum heimi. Og alls konar annað sem ég gæti talið upp.“

Sorgardagur í sögu íslenskrar fjölmiðlunar

Lára Zulima Ómarsdóttir dagskrárgerðarmaður segir þetta sorgardag í sögu íslenskrar fjölmiðlunar.

„Það er afar bagalegt fyrir okkur sem þjóð að nú skuli aðeins einn fjölmiðill halda úti sjónvarpsfréttum.“ Lára vonar að þetta styrki Vísi en óttast að þetta veiki stöðu fjölmiðlunar á Íslandi til mikilla muna.

Frosti Logason, fyrrverandi starfsmaður Sýnar sem nú rekur Brotkast, segir afar dapurlegt að sjá sjónvarpsfréttir Stöðvar 2, nú Sýnar, hverfa af skjánum eftir fjörutíu ár.

„Þótt fréttastarfið haldi áfram á Vísi og Bylgjunni er þetta mikið skarð. Nú verður RÚV eitt eftir með daglegar kvöldfréttir í sjónvarpi. Mér finnst það alvarlegt áhyggjuefni, óháð því hvaða skoðun fólk hefur á einstökum miðlum eða fréttamönnum.“

Fleiri sjónarhorn á fréttir skipta máli

Frosti segir að fjölræði felist meðal annars í því að fleiri en ein fréttastofa ákveði hvaða mál komast á dagskrá, hvaða spurninga er spurt og hverjir fá að svara.

„Við þurfum ólíkar raddir og sjálfstæðar fréttastofur sem veita bæði valdhöfum og hver annarri aðhald. Það skiptir okkur öll máli.“

Frosti sendir sínu fyrrverandi samstarfsfólki, bæði þeim sem hafa staðið fyrir framan myndavélarnar sem og þeim sem á bak við þær hafa staðið, kæra kveðju og þakkar samfylgdina í gegnum árin. „Sérstaklega hugsa ég til þeirra sem missa nú vinnuna og standa frammi fyrir óvissu. Þið hafið lagt mikið af mörkum og megið vera stolt af ykkar starfi.“

Og enn einn fyrrverandi starfsmaður Sýnar, Hörður Magnússon íþróttafréttamaður, segir þetta sorgardag og reiðarslag í fjölmiðlasögu Íslands.

„Ég var hluti af þessari fréttastofu í tæp 20 ár og á margar góðar minningar. Mig langar að segja það sem mér finnst um þessa ákvörðun en ætla ekki að gera það á þessum vettvangi.“

Sorglegt að sjá gamlan vinnustað fara í ruslafötuna

Einar Bárðarson athafnamaður og hlaðvarpsstjóri segir aðdáunarvert að Stöð2/Sýn hafi í öll þessi ár getað veitt RÚV samkeppni með fréttaflutningi og það með metnaðarfullum hætti.

„Það er stórkostleg einföldun að kenna eigendum og stjórnendum SÝN um þessa ákvörðun. Ákall þeirra um sanngjarnara umhverfi síðustu ár eða áratugi heyrðu allir sem heyra vildu. Það hefur verið kolrangt gefið í heimi frjálsrar fjölmiðlunar frá því að hún var leyfð,“ segir Einar og segir hug sinn hjá þeim sem misstu störf sem einkenndust af metnaði í fréttaflutningi.

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir, fyrrverandi formaður Blaðamannafélags Íslands, er á sömu línu og margir aðrir sem hafa tjáð sig.

„Mikið er sorglegt að horfa upp á sinn gamla vinnustað, Stöð 2, fara í ruslakörfuna. Hinum gamla vinnustað, RÚV, veitir ekki af samkeppninni. Þar eru sjónvarpsfréttir búnar að ná ákveðnum lágpunkti enda hefur samkeppnin verið læst bak við áskriftarhlið. En svona er nú komið fyrir fjölmiðlun í landinu og nú verður enn auðveldara að stýra umræðunni með upplýsingaóreiðu og því munu eflaust einhverjir fagna.“