Börn eiga ekki að alast upp inni í símanum

Skjánotkun barna og ungmenna hefur aukist hratt á undanförnum árum og um leið hafa áhyggjur af líðan, einbeitingu og félagsfærni orðið sífellt meiri.

Þetta er ekki lengur jaðarmál heldur eitt brýnasta velferðarmál barna í dag. Flestir foreldrar þekkja þetta af eigin raun. Síminn er kominn inn í nánast hverja stund dagsins. Á leið í skólann, í frímínútum, heima í stofunni og jafnvel uppi í rúmi. Börn eru sífellt oftar tengd skjánum en fólkinu í kringum sig.

En þessi þróun snýst ekki aðeins um börnin. Hún snýst líka um okkur fullorðna fólkið. Um okkur sem sitjum með símann við matarborðið eða í sófanum og grípum í hann um leið og þögn myndast. Með því setjum við börnum viðmið, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Við getum ekki ætlast til þess að börn temji sér hóf í skjánotkun ef við gerum það ekki sjálf. Viljum við að þau læri að leggja símann frá sér, þá þurfum við að sýna þeim hvernig það er gert.

Tæknin er ekki vandamálið í sjálfu sér. Hún er hluti af veruleika okkar og verður það áfram. Vandinn skapast þegar hún verður allsráðandi og tekur yfir það rými sem áður fór í samtöl, leik, samveru og einbeitingu. Þess vegna verðum við að nálgast þetta sem sameiginlegt samfélagsverkefni.

Skólar eiga að vera staður þar sem börn geta lært og átt samskipti án stöðugs áreitis frá símanum. Frístundastarf, íþróttir og menning þurfa að vera lifandi valkostur við skjáinn. Foreldrar þurfa stuðning og fræðslu til að setja skýr og raunhæf mörk. Og stjórnvöld þurfa að móta stefnu sem snýst ekki aðeins um tæknina sjálfa, heldur um velferð barna.

Við þurfum líka að þora að spyrja stærri spurninga. Hvaða áhrif hafa samfélagsmiðlar á líðan barna og ungmenna? Eru aldursmörkin nógu mikil? Eigum við að ganga lengra í að vernda börn gegn umhverfi sem við vitum að getur haft neikvæð áhrif?

Þessar spurningar eru ekki einfaldar. En það er ábyrgðarleysi að forðast þær. Lausnin felst í því að finna jafnvægi, skýrum mörkum og sameiginlegri ábyrgð. Og hún byrjar hjá okkur sjálfum. Ef við ætlum að kenna börnum að slökkva á skjánum þurfum við sjálf að þora að gera það. Ef við viljum efla samskipti þurfum við að leggja símann frá okkur og taka samtalið. Ef við viljum verja barnæskuna þurfum við að vera tilbúin að breyta eigin venjum.

Þetta er ekki bara spurning um tækin sjálf. Þetta er spurning um uppeldi og um það hvers konar samfélag við viljum standa fyrir. Börn eiga ekki að alast upp í símanum. En þau læra það sem fyrir þeim er haft, og við berum ábyrgð á því.

Höfundur er fulltrúi í Skóla- og frístundaráði Reykjavíkurborgar.