Fram­sýni er besta vörnin fyrir Sel­tjarnar­nes

Loftslagsbreytingar eru nú þegar farnar að hafa áhrif á Seltjarnarnes. Nú þarf sveitarstjórn sem þorir að horfast í augu við stöðuna, grípa til forvarna og verja íbúa, eignir og innviði með markvissum aðgerðum.

Loftslagsbreytingar eru ekki lengur eitthvað sem gerist einhvern tímann í framtíðinni. Við sjáum áhrif þeirra nú þegar í aukinni úrkomu, meiri úrkomuákefð, hækkandi sjávarstöðu og auknu álagi á innviði sem voru ekki hannaðir fyrir þær aðstæður sem nú blasa við.

Á Seltjarnarnesi er þessi staða sérstaklega viðkvæm vegna láglendis og nálægðar við sjó. Seltjarnarnesi stafar því aukin hætta af sjávarflóðum, ofsaveðri og fráveituvanda sem getur valdið miklu tjóni á heimilum, mannvirkjum og umhverfi.

Það er ekki ábyrg stjórnsýsla að bíða eftir næsta flóði eða bilun og vona að allt fari vel. Slík nálgun kostar meira þegar upp er staðið og bitnar fyrst og fremst á íbúunum sjálfum. Sveitarfélag sem sýnir raunverulega forystu undirbýr sig áður en skaðinn verður.

Við viljum nýja nálgun þar sem forvarnir, framsýni og fagleg áhættustýring eru í forgrunni. Markmiðið er skýrt: að tryggja að samfélagið okkar verði betur í stakk búið til þess að mæta þeim breytingum sem þegar eru hafnar.

Hættum að hugsa frá kjörtímabili til kjörtímabils

Einn stærsti veikleiki í opinberri stefnumótun er skortur á langtímahugsun. Loftslagsvá og öryggi innviða verða ekki leyst með því að horfa aðeins til næstu ára eða næstu fjárhagsáætlunar. Ákvarðanir sem teknar eru í dag munu hafa áhrif á samfélagið okkar áratugum saman. Þess vegna viljum við að skipulag, hönnun innviða og stjórnsýsla bæjarins taki mið af langtíma loftslagsspám og þeirri þróun sem fram undan er.

Við viljum vinna markvisst að forvörnum í samstarfi við sérfræðinga og stofnanir, þar á meðal Loftslagsþjónustu Veðurstofu Íslands og Vegagerðina. Mikilvægt er að ráðast í heildstætt áhættumat til að greina hvar innviðir bæjarins eru viðkvæmastir gagnvart áhrifum loftslagsbreytinga. Það á meðal annars við um hitaveitu, fráveitu, vegakerfi og aðra lykilinnviði sem þurfa að standast aukið álag og áföll. Jafnframt þarf að fara yfir aðal- og deiliskipulag bæjarins þannig að skipulagið taki raunverulega mið af hækkandi sjávarstöðu og þörf fyrir öflugri sjóvarnir.

Þar þarf að vera pólitískt þor til staðar. Það er hlutverk sveitarstjórnar að verja almannahagsmuni, ekki að loka augunum fyrir fyrirsjáanlegri þróun.

Aðgerðaleysi er dýrasti kosturinn

Alltof oft er talað um forvarnir eins og þær séu kostnaðarsamt aukaverkefni sem megi bíða. Raunin er þveröfug. Fjárfesting í forvörnum og framsýnu skipulagi er mun hagkvæmari en kostnaðurinn við endurtekið tjón, mengun, viðgerðir og röskun á daglegu lífi íbúa. Náttúruhamfaratjón er ekki eitthvað sem hverfur með því að fresta ákvörðunum. Það safnast upp, bæði fjárhagslega og samfélagslega.

Seltjarnarnes er viðkvæmt strandsvæði þar sem byggð og innviðir liggja víða lágt og nærri fjöruborði. Fráveitukerfi bæjarins eru víðast hvar einföld og þarfnast verulegra endurbóta. Þetta er ekki smávægilegt viðfangsefni. Þetta er einn af lykilþáttum í öryggi sveitarfélagsins á næstu áratugum. Þess vegna þarf pólitísk forgangsröðun að endurspegla alvöru málsins.

Fráveitan má ekki vera veikasti hlekkurinn

Eitt mikilvægasta verkefni næstu ára er að ráðast í endurbætur og bæta viðnámsþol fráveitukerfis bæjarins gagnvart auknu álagi vegna breytinga í veðurfari. Núverandi staða er ekki nægilega traust gagnvart þeirri þróun sem við sjáum í veðurfari. Aukin úrkoma og aukin úrkomuákefð munu setja kerfin undir meira álag sem eykur hættu á bakflæði, skólpmengun og tjóni á heimilum fólks.

Við viljum því hefja skipulagningu tvöfalds fráveitukerfis þar sem ofanvatn er aðskilið frá skólpi. Með því má draga verulega úr álagi á kerfið þegar aftakaúrkoma verður og minnka líkur á mengunarslysum og tjóni. Þetta er mikilvæg forvarnaraðgerð og grundvallarforsenda þess að bærinn ráði við áföll af þessu tagi.

Við viljum einnig fjárfesta í nútímatækni til vöktunar á sjávarhæð og álagi á fráveitukerfi í rauntíma. Slík gögn geta skipt miklu máli þegar taka þarf hraðar ákvarðanir við aukið álag á innviði. Með bættri vöktun má styrkja spár, stytta viðbragðstíma og gera sveitarfélaginu kleift að grípa fyrr til aðgerða þegar hætta skapast.

Nú þarf skýrar aðgerðir, ekki fleiri afsakanir

Við viljum styrkja öryggi sveitarfélagsins með markvissum aðgerðum sem byggja á framsýni. Fyrsta skrefið er að framkvæma heildstætt áhættumat og leggja fram raunhæfa áætlun um aðlögunaraðgerðir í samstarfi við íbúa, sérfræðinga og hagaðila. Samhliða því þarf að halda áfram að endurnýja og styrkja fráveitukerfi bæjarins, meðal annars með auknum aðskilnaði ofanvatns og skólps til að draga úr hættu á bakflæði, mengun og tjóni þegar mikil úrkoma fellur á skömmum tíma.

Jafnframt viljum við styrkja sjóvarnir og bæta vernd þeirra svæða þar sem byggð, innviðir og útivistarsvæði eru berskjölduð gagnvart sjávarflóðum og áhrifum öfgaveðurs. Sérstaka áherslu þarf að leggja á strandsvæði þar sem byggð liggur lágt og nærri fjöruborði. Einnig viljum við efla getu sveitarfélagsins til vöktunar og viðbragða með fjárfestingu í rauntímamælingum á sjávarhæð og álagi á fráveitukerfi. Með bættri yfirsýn og hraðari viðbrögðum má draga úr áhættu og styrkja viðnámsþol samfélagsins til framtíðar.

Að lokum

Öryggi Seltjarnarness verður ekki tryggt með því að bíða eftir næsta flóði. Það verður tryggt með framsýni, ábyrgð og pólitískum vilja til að grípa til aðgerða núna. Það er sú leið sem við viljum fara.

Höfundur er gæðastjóri og skipar 8. sæti á lista Samfylkingar, Viðreisnar og óháðra á Seltjarnarnesi