Lægri vextir eru STÓRA MÁLIÐ

Það hefur hingað til verið átakanlegt að horfa á stjórnmálamenn og fjármálaspekúlanta gera sig gáfulega í framan og ræða alls konar aukaatriði án þess að hafa kjark til að nefna bleika fílinn í stofunni: Íslensku krónuna, fákeppnina sem henni fylgir og vaxtastigið sem af henni leiðir. Ég vona að nú sé þessi umræða loks að hefjast. Ég birti í síðustu viku grein á Vísi þar sem ég fagnaði fréttaskrifum Morgunblaðsins þar sem leitað hafði verið til íslenskra banka og þeir staðfestu að húsnæðislánavextir myndu lækka með evru og aðild að Evrópusambandinu.

Evran: Ungt fólk og húsnæðiskaup

Það er hrikalegt að horfa upp á stöðuna sem ungt fólk og húsnæðiskaupendur eru settir í. Og fyrst við erum að tala um húsnæðismarkaðinn: verktakar og byggingaraðilar eru undir sama vaxtaoki.

Skoðum tölurnar. Byrjum á ungu fólki og húsnæðiskaupendum. Ég gerði í vetur ítarleit á evrusvæðinu sem sýndi að meðalvextir á húsnæðislánum eru 3,3%, óverðtryggt. Á Íslandi var meðaltalið nú 9,15% óverðtryggt. Verðtryggðu lánin hér heima (þar sem yfir höfuð er hægt að fá þau) eru 4-5 prósent ofan á verðbólgu. Þetta er sáralítið breytt nú hálfu ári síðar.

Ótrúlegur munur: Greiðslubyrði með evru eða krónu

Ef við berum saman mánaðarlegar greiðslur og heildargreiðslur á óverðtryggðum evrulánunum og krónulánunum eru tölurnar þessar. Miðað við mánaðarlegar greiðslur af 60 milljóna króna láni til 25 ára eru mánaðarlegar greiðslur 509.000 kr. af krónuláninu en 293.000 kr af evruláninu. Þá er miðað við jafnar greiðslur (annuitets greiðslur) eins og er algengt í íbúðalánum.

Heildargreiðslur af 60 milljóna krónuláninu eru 152 milljónir króna á 25 árum. Sama fjölskylda hefði greitt 88 milljónir í heild af evruláninu. Munurinn er 70%. Heildarvextirnir sem greiddir eru af evruláninu eru 28 milljónir en 92,7 milljónir af krónuláninu. Þetta geta allir sannreynt með aðgangi að lánareiknum eða hvaða gervigreindarforriti sem er.

Álögur á atvinnulífið: Lánakjör til lítilla og meðalstórra fyrirtækja (og verktaka) með evru

Kjörin sem verktökum bjóðast til framkvæmdalána eru ekki síður sláandi. Á evrusvæðinu eru óverðtryggðir vextir til einyrkja og smærri fyrirtækja um 3,95%. Ætla mætti að kjörin sem biðust á Íslandi væru um 11-12%, miðað við stýrivexti, en af samtölum við verktaka eru þau oft nær 16% hjá íslenskum bönkum og fjármögnunarfyrirtækjum.

Verktaka-vextir og byggingarkostnaður íbúðar

Hvaða áhrif hefur þessi munur á fjármagnskostnað á byggingatíma? Miðað við 40 milljóna króna lán vegna framkvæmdar sem stendur í tvö og hálft ár eru evruvextirnir 3,9 milljónir en 12 milljónir af krónuláninu, miðað við 12% vexti. Kostnaðurinn er 16 milljónir ef krónuvextirnir eru 16%. Með öðrum orðum leggst fjórfaldur fjármagnskostnaður ofan á byggingarkostnað íbúðar á Íslandi miðað við evrusvæðið.

Lægri vextir eru lykilatriði í Evrópuumræðunni

Lægri vextir og fjármagnskostnaður eru lykilhagsmunir ungs fólks og húsnæðiskaupenda. Upptaka evru ætti að vera helsta baráttumál samtaka launafólks, neytenda og samtaka í byggingariðnað. Verktakar segja sjálfir að fjármagnskostnaður sé að sliga þá. Aðrir talsmenn atvinnulífsins þurfa líka að skríða út úr skelinni. Því sömu vaxtasögu er að segja af veitingastöðum, ferðaþjónustu, verkstæðum og innflutningsfyrirtækjum og yfirhöfuð öllu atvinnulífi sem þarf að fjármagna sig með lánum til skemmri eða lengri tíma. Ungt fólk er varla spurt. Einstök fyrirtæki ekki heldur. Enginn þeirra samtaka sem ættu að vera í forsvari fyrir þetta fólk og fyrirtæki talar um evru. Þessa þögn þarf að rjúfa.

Höfundur er alþingismaður Reykvíkinga.