Tækni­lausnir og les­blindir

Félag lesblindra á Íslandi hefur frá upphafi lagt mikla áherslu á að kynna helstu tæknibreytingar og hjálpartæki sem geta nýst lesblindum. Þetta birtist oft í snjöllum hugbúnaði og vélbúnaði sem brúar bilið á milli texta og skilnings. Félag lesblindra hefur lagt áherslu á að þessi tækni breytt vinnu- og námsumhverfi lesblindra til mikilla muna. Á skrifstofu félagsins geta félagsmenn fengið aðstoð og leiðbeiningar um hvaða lausnir bjóðast á sviði hugbúnaðar og snjallforrita. Við finnum að lesblindir binda miklar vonir við tæknilausnir sem geta aðstoðað í heimi textans.

Engum blöðum er um það að fletta að gervigreind og ný máltækni geta aðstoðað lesblinda með mjög fjölbreyttum og áhrifaríkum hætti. Það er áskorun fyrir einstaklinga, stofnanir og félagasamtök að nýta þessa nýju tækni en tæknin brúar bilið á milli ritaðs máls og skilnings, sem auðveldar fólki með lesblindu bæði nám, atvinnu og daglegt líf.

Ef við skoðum leiðirnar þar sem gervigreind nýtist lesblindum stoppum við strax við raddstýringu og hlustun eða talgervingu (Text-to-Speech). Þar les gervigreind texta upphátt með náttúrulegum og blæbrigðaríkum röddum. Nemendur geta hlustað á námsefni í stað þess að lesa það.

Raddstýrðir gervigreindarkennarar

Þá getur gervigreind nýst við einföldun og úrvinnslu texta og við samantektir og einföldun. Skapandi gervigreind eins og ChatGPT getur tekið flókinn, langan texta og umbreytt honum í einfaldara mál eða punktaform. Þetta minnkar lestrarálag.

Þá er aðlögun leturs og útlits mikilvæg. Sérhæfð gervigreindartól geta breytt leturgerð, línubili og bakgrunnslitum sjálfkrafa til að gera texta læsilegri fyrir þá sem eru með lesblindu.

Þegar kemur að ritun og leiðréttingum skiptir talgreining miklu (Speech-to-Text). Lesblindir geta rætt við tækin sín og gervigreindin breytir talinu í rétt skrifaðan texta. Þetta auðveldar ritgerðasmíð og tölvupóstasendingar.

Ólíkt eldri villuleitarforritum skilur ný gervigreind samhengi setninga. Hún getur leiðrétt flóknar stafsetningarvillur og málfræði á rauntíma án þess að notandinn þurfi að fletta orðum upp. Allt eru þetta tæki og tól sem lesblindir ættu að nýta sér.

Síðast en ekki síst eru það stafræn námsgögn, svo sem hljóðbækur og rafbækur, sem gera lesblindum kleift að fylgja texta með augunum á meðan hljóðupptaka spilast, sem eykur bæði leshraða og lesskilning.

En þá bregður svo við að skólakerfið byggir enn að stórum hluta á nítjándualdartækni, textanum. Það byggir á bóknámi þar sem náminu er miðlað með bókum. Þetta verður til þess að bókin er í raun og veru enn þá þungamiðja kennslu og miðlunar upplýsinga í skólakerfinu. Það er lesblindum vonbrigði hve tregt skólakerfið er að nýta sér tæknina.

Höfundur er formaður Félags lesblindra á Íslandi.