Spjaldtölvur í námi nem­enda - verk­færi djöfulsins?

Ég kynntist fyrst notkun spjaldtölva í námi nemenda sem kennari í innleiðingu spjaldtölva í Kópavogi árið 2015. Á þeim tíma kenndi ég stærðfræði á unglingastigi og sá fljótt þau miklu tækifæri sem opnuðust þegar allir nemendur fengu aðgang að eigin spjaldtölvu. Ég og samstarfskona mín nýttum þetta tækifæri markvisst. Við hittumst á kvöldin og tókum upp kennslumyndbönd. Við settum upp áætlanir þannig að nemendur gátu farið á sínum eigin hraða í gegnum námsefnið, horft á innlagnir í spjaldtölvunni, nýtt stærðfræðiforrit til að dýpka þekkinguna og gátu leitað til mín eftir aðstoð jafnóðum ef þörf var á. Árangurinn lét ekki á sér standa, bæði námsárangur og áhugi nemenda jókst til muna.

Árið 2018 skrifaði ég meistararitgerð um innleiðingarferli spjaldtölva í grunnskólum Kópavogs. Niðurstöður hennar bentu til þess að innleiðingin hefði farið of hratt af stað. Nemendur fengu spjaldtölvur á sama tíma og kennarar, en nemendur tileinkuðu sér notkun tækjanna mun hraðar. Æskilegra hefði verið að fara hægar í innleiðinguna og gefa kennurum meiri tíma til að dýpka þekkingu sína á notkun spjaldtölva í kennslu.

Námstæki en ekki leiktæki

Ég tók þessa reynslu með mér þegar ég hélt utan um innleiðingarferli spjaldtölva ásamt öflugu teymi í grunnskólum Hafnarfjarðar. Frá upphafi lögðum við ríka áherslu á að nemendur lærðu að líta á spjaldtölvuna sem námstæki en ekki leiktæki. Til að styðja við það markmið voru settar skýrar reglur og hömlur þar sem kennarar stýrðu notkun tækjanna. Reynslan hafði sýnt okkur að sumir nemendur áttu erfitt með sjálfstjórn og gátu auðveldlega týnst í heimi tækisins. Því var mikilvægt að stíga varlega til jarðar og byggja upp markvissa og ábyrga notkun. Grundvallarsjónarmiðið var skýrt: Spjaldtölvan er námstæki, ekki leiktæki. Hún er notuð í skipulögðu námi, en ekki til frjálsrar afþreyingar. Ef kennarar nýta tækið ekki með þessum hætti eru þeir ekki að nýta möguleika þess til fulls og og þurfa að dýpka þekkingu sína á markvissri notkun spjaldtölva í námi.

Skapandi skil

Með tilkomu spjaldtölva í námi hafa möguleikar nemenda til að skila verkefnum á skapandi hátt aukist verulega. Nemendur í grunnskólum Kópavogs standa vel að vígi þar sem þeir hafa aðgang að spjaldtölvum sem námstækjum til að vinna að hæfniviðmiðum aðalnámskrár grunnskóla. Aðalnámskráin er leiðarljós í starfi grunnskóla og mótar áherslur í kennslu og námi. Þar er lögð áhersla á skapandi skil, hljóðvinnslu, myndsköpun og aðrar fjölbreyttar leiðir til að miðla þekkingu. Spjaldtölvan gegnir því hlutverki að vera viðbót við önnur námsgögn og styðja við dýpri skilning og skapandi úrvinnslu. Hún kemur þó ekki í stað hefðbundinnar tölvu og verkefni sem snúa að ritvinnslu geta verið takmarkaðri nema notast sé við lyklaborð.

Verkfæri djöfulsins?

Í upphafi áttu sumir nemendur erfitt með að halda utan um notkun spjaldtölvunnar. Þegar tækin voru fyrst innleidd var spjaldtölvan í sumum tilvikum eina stafræna tækið á heimilinu og opnaði þannig aðgang að nánast öllum heiminum fyrir framan barnið. Í dag er staðan önnur, spjaldtölvan er einungis ein af mörgum tækjum á heimilum barna.

Stuttu eftir innleiðinguna í Kópavogi fóru einhverjir foreldrar að hafa áhyggjur af skjánotkun og mögulegri skjáfíkn barna sinna. Í kjölfarið hefur þróunin orðið sú að nemendatæki eru nú mun meira stýrð og læst en áður. Í spjaldtölvum nemenda eru eingöngu forrit sem tengjast námi og hafa farið í gegnum áhættumat, og netaðgangur innan skólanna er einnig verulega takmarkaður, það takmarkaður að nemendur komast oft ekki í forrit sem þau þyrftu að nýta í námi sínu.

Reynsla mín er sú að yngri nemendur sýna spjaldtölvum mikinn áhuga í námi, en eftir því sem þeir eldast minnkar nýjabrumið, ekki síst vegna þeirra takmarkana sem fylgja notkuninni. Þá hefur einnig orðið breyting á verklagi í mörgum skólum og eru tækin síður send heim, sérstaklega á miðstigi, þar sem nemendur ljúka verkefnum sínum á skólatíma. Þegar spjaldtölvur fara heim er það oft fyrst og fremst til hleðslu. Á sama tíma gefst heimilum tækifæri til að setja sínar eigin reglur og netvarnir utan skólatíma.

Fræðsla en ekki hræðsla

Við búum í tæknivæddum heimi og því er brýnt að fræða börn um ábyrga og meðvitaða notkun tækninnar. Á síðasta ári var opnaður vefur með kennsluefni í stafrænni borgaravitund sem kennarar í grunnskólum Kópavogs nýta í kennslu sinni. Stafræn borgaravitund er jafnframt hluti af hæfniviðmiðum aðalnámskrár grunnskóla.

Tækifærin sem tæknin býður upp á eru fjölmörg, en áskoranirnar eru það einnig. Því er fræðsla og náið samstarf heimilis og skóla lykilatriði. Tækniheimurinn er síbreytilegur og sífellt nýr fyrir marga, jafnt fullorðna sem börn. Þess vegna er mikilvægt að við nálgumst þetta sameiginlega þannig að heimili og skóli vinni saman að því að styðja börn í öruggri og uppbyggilegri notkun tækninnar. Það er ekki tæknin sem ræður ferðinni, heldur hvernig við veljum að kenna börnum að nota hana. Lykillinn liggur í fræðslu, trausti og samvinnu.

Við gerum þetta saman.

Meistararitgerð: Eftir höfðinu dansa limirnir - þættir sem hafa áhrif í innleiðingarferli á spjaldtölvum í grunnskólum Kópavogs. Sjá hér.

Höfundur skipar 4. sæti á lista Viðreisnar í Kópavogi og er skólastjóri Hörðuvallaskóla.