Flotinn sem hvarf: Líf­lína Ís­lands undir er­lendum fánum

Árið 1987 voru 39 kaupskip skráð á Íslandi. Í dag siglir ekki eitt einasta flutningaskip undir íslenskum fána. Meira en 90% af öllum vöruviðskiptum okkar berast sjóleiðis. Þetta á ekki bara við um neysluvarning, heldur undirstöður íslenskrar matvælaframleiðslu og iðnaðar: Áburður á tún, varahlutir í landbúnaðarvélar, fóður fyrir laxeldi og stál og timbur í byggingar koma hingað með skipum sem öll eru skráð erlendis.

Skipaskráningin er ekki aðeins spurning um þjóðarstolt, heldur grundvallaratriði í þjóðaröryggi.

Lagaleg óvissa á ófriðartímum

Í dag er til almenn skipaskrá á Íslandi en ekki er til staðar virk alþjóðleg skipaskrá og því velja íslensk skipafélög að gera út skip undir fánum annarra ríkja, svo sem Færeyja, Noregs eða Hollands. Það ræðst af skráningu hvaða ríki hefur lögsögu yfir skipinu og komi til neyðarástands, eins og alþjóðlegra átaka, geta fánaríkin kallað skipin til þjónustu í eigin þágu. Í því ástandi stæði Ísland eftir án neinna lagalegra úrræða til að tryggja sínar eigin líflínur.

Samningsleiðin: Brú að betri skipaskrá

Til lengri tíma litið þarf Ísland að búa yfir sinni eigin samkeppnishæfu skipaskrá og tryggja að nægilega mörg skip séu skráð þar. Þetta er nauðsynlegt til að endurheimta yfirráð yfir flotanum í neyð. Slík skipaskrá þyrfti að byggja á svipaðri umgjörð og þær alþjóðlegu skipaskrár sem nágrannar okkar reka. Það krefst tíma og pólitískrar forgangsröðunar. Í millitíðinni ættum við ekki að sitja aðgerðarlaus með hendur í skauti.

Í greiningu sem kom út í dag leggur Varða - hugveita um þjóðaröryggi - til að íslensk stjórnvöld kanni samstarf við siglingamálastofnun Færeyja (FMA) um rekstur íslenskrar alþjóðlegrar skipaskrár. Ísland myndi setja lagaumgjörðina og halda fullum fána- og lögsöguheimildum en fela daglegan rekstur skrárinnar þeirri stofnun sem íslenskar útgerðir þekkja nú þegar og treysta. Þannig gætu skip í íslenskri eigu sem nú eru skráð í færeysku alþjóðlegu skipaskránni flutt sig á íslenskan fána án þess að þjónustan breyttist, og Ísland þar með endurheimt lögsögu yfir skipunum sem sinna flutningum til landsins.

Viðnámsþróttur er val

Viðnámsþróttur samfélagsins veltur á því að við höfum yfirráð yfir okkar eigin aðföngum. Í heimi aukinnar óvissu er nauðsynlegt að Ísland endurheimti yfirráð yfir flutningum til landsins.

Aðgerðarleysi er ekki valkostur þegar þjóðaröryggi er undir. Við þurfum bæði skammtímalausnir í samstarfi við nágranna okkar og langtímasýn um öfluga íslenska skipaskrá. Spurningin er einföld: Ætlum við að halda áfram að treysta alfarið á góðvild annarra eða ætlum við að tryggja okkar eigin líflínur?

Höfundur er greinandi hjá Vörðu - hugveitu um þjóðaröryggi.