Öfugir hvatar hlutdeildarlána

Í þessari grein verður tekin fyrir ný íbúð í Grafarvogi sem uppfyllir skilyrði um hlutdeildarlán og tvo einstaklinga í leit að húsnæði. Íbúðin kostar 60 milljónir. Til að geta fengið hlutdeildarlán þá þarf að eiga 5% eigið fé eða 3 milljónir í þessu tilfelli, HMS lánar svo 25% eða 15 milljónir og banki eða önnur lánastofnun 70%. Hámarkstekjur fyrir einstaklinga eru 10 milljónir á ári eða um það bil 830 þúsund krónur á mánuði.

Miðað verður við 2 einstaklinga segjum að þau heiti Gunnar og Sigrún, þau lærðu bæði hjúkrunarfræði við HÍ. Gunnari fannst nauðsynlegt að “leyfa sér” og var iðinn við djamm, utanlandsferðir og versla sér dýr föt á meðan námi stóð. Sigrún hefur hins vegar einsett sér það markmið að kaupa sér íbúð sem fyrst eftir námið, lifði sparsömu lífi og vann meðfram náminu.

Sigrún og Gunnar útskrifuðust á sama tíma og vinna bæði á Landspítalanum. Gunnar vill ekki eyða öllum sínum tíma í vinnu og er því í 80% starfshlutfalli. Sigrún fór auðvitað beint í 100% starf enda í góðri trú um að það muni hjálpa henni að kaupa sér íbúð. Hún hefur með miklum dugnaði og fórnum náð að safna sér 13 milljónum króna. Gunnar hefur á sama tíma safnað 3 milljónum króna.

Aftur að íbúðarkaupum, Sigrún sér íbúðina í Grafarvogi og hefur hug á að gera tilboð í hana. Eftir að hafa ráðfært sig við bankann kemur þó í ljós að hún stenst ekki greiðslumat fyrir afborgunum og getur því ekki keypt íbúðina. Sigrún athugar hvort hún geti fengið hlutdeildarlán hjá HMS en kemst að því að hún er með rúmlega 2 milljónum yfir tekjuviðmiðum HMS.

Gunnar fer og skoðar sömu íbúð og ákveður að athuga hvort hann geti ekki fengið hlutdeildarlán því ekki stenst hann greiðslumat hjá lánastofnun án þess. Viti menn, Gunnar stenst öll skilyrði HMS fyrir hlutdeildarláni, hann á að lágmarki 5% og tekjur hans eru rétt undir 10 milljónum síðasta árið.

Sigrúnu finnst þetta frekar ósanngjarnt og sér ekki fram á að geta eignast íbúð á næstu árum. Hún ákveður því að minnka starfshlutfall sitt niður í 80% og treysta á úthlutun ríkisins fremur en að treysta á eigin dugnað.

Hvatar þessa kerfis eru öfugir enda ætti ríkið ekki að skipta sér af fasteignamarkaði.

Höfundur er áhugamaður um hvata sem ríkið skapar.

Höfundur er flugmaður.