Bóndinn í „miklu and­legu ójafn­vægi“ þegar hann van­rækti naut­gripi sína

Dómur yfir bóndanum féll í nóvember en hann var ekki birtur á vefsíðu Héraðsdóms Norðurlands vestra frekar en flestir aðrar dómar. Aðeins átta dómar voru birtir á vefsíðu hans allt árið í fyrra.

Matvælastofnun greindi frá dómnum í tilkynningu á vefsíðu sinni í síðustu viku. Þar kom fram að bóndinn hefði hlotið sex mánaða skilorðsbundinn dóm og honum bannað að hafa dýr í umsjá sinni í fimm ár vegna stórfelldra brota gegn lögum um velferð dýra.

Eftirlitsmenn Matvælastofnunar fundu 29 dauða nautgripi í gripahúsi á bæ bóndans árið 2024. Stofnunin lét aflífa eða slátra 49 gripum til viðbótar vegna slæms ástands þeirra.

Í ákæru var bóndinn sagður hafa misboðið og vanrækt umönnunarskyldur sínar gagnvart dýrunum á stórfelldan hátt. Hann hefði þannig ekki tryggt nautgripunum aðgang að fóðri eða vatni, læknismeðferð og að þeir væru aflífaðir. Þá hefði hann skilið þá eftir í bjargarlausu ástandi.

Litið til játningar og krefjandi aðstæðna

Bóndinn játaði skýlaust sök fyrir dómi. Dómurinn taldi játninguna honum til málsbótar svo og að hann hefði ekki gerst brotlegur við refsilög áður.

Þá taldi dómurinn honum til mildunar að þegar brotin áttu sér stað hefði hann verið í miklu andlegu ójafnvægi sem tengdust „krefjandi aðstæðum“ hjá honum. Hann hefði síðar leitast við að vinna úr þeim málum.

Vegna þess að brot bóndans taldist stórfellt var hann sviptur heimild til að halda dýr tímabundið. Um ákvörðun á lengd þess banns var litið til þess að stjórnarskrárvarin atvinnuréttindi hans væru takmörkuð með dómnum.

Hafnað í tvígang en afhentur í þriðju atrennu

Þegar Vísir óskaði eftir dómnum yfir bóndanum hafnaði héraðsdómur því með vísan til ákvæðis reglna um birtingu dóma og úrskurða á vefsíðu dómstólanna um að dómstjóri geti sleppt því að birta dóm á vefsíðu dómstólsins. 

Vísaði héraðsdómur til þess að hann hefði ákveðið að birta dóminn ekki með hliðsjón af hagsmunum bóndans þar sem útgáfa hans yrði honum „mjög þungbær“.

Vísir hélt ósk sinni um dóminn til streitu og benti á að reglurnar giltu um birtingu dóma á vefsíðu dómstólanna, ekki skyldu dómstóla að verða við óskum um afhendingu þeirra. Vísaði fjölmiðillinn einnig til þess að fyrri dómstjóri, sem var þekktur fyrir að birta ekki dóma á vefsíðu dómstólanna, hefði fallist á sambærileg rök í öðru máli.

Þorsteinn Magnússon, settur dómstjóri, hafnaði beiðninni öðru sinni og sagði sömu sjónarmið eiga við um afhendingu dómsins annars vegar og birtingu hans hins vegar. Hann gæti ekki svarað fyrir um ákvarðanir forvera síns í öðrum málum.

Þegar Vísir óskaði eftir skýringum á því á hvaða lagaheimild ákvörðunin byggði og krafðist úrskurðar dómstólsins ef ekki yrði orðið við beiðninni venti Þorsteinn kvæði sínu í kross og ákvað að verða við henni „eftir frekari skoðun“.

Niðurstöðuna sagði hann byggja á lögum um meðferð sakamál, reglna dómstólasýslunnar um aðgang almennings að gögnum og upplýsingum um einstök dómsmál eftir að þeim er endanlega lokið.

Fámennið í sveitinni ástæðan fyrir tregðu til að birta

Halldór Halldórsson sem hefur verið dómstjóri á Sauðárkróki undanfarin ár er nú skráður í leyfi á vefsíðu dómstólsins. Hann sagði Vísi árið 2015 að fámennið í sveitinni spilaði stóran þátt í því að dagskrá dómstólsins væri lítið uppfærð og dómar sjaldnast birtir.

„Það eru alltaf vandræði í fásinninu í sveitinni ef maður setur eitthvað inn,“ sagði Halldór.

Ekki kemur fram hvenær Halldór fór í leyfi og Þorsteinn var settur dómstjóri í hans stað. Af þeim átta dómum sem birtust á vefsíðu Héraðsdóms Norðurlands vestra í fyrra voru þrír fyrir 30. september en fimm frá og með þeim degi til áramóta.