Telja hvorki hættu á jarð­skjálftum né á­hrifum á vatns­ból af Coda Terminal

Álit Skipulagsstofnunar á umhverfismati fyrir Coda Terminal, móttöku- og geymslustöðvar fyrir koltvísýring sem Carbfix vill reisa í landi Hafnarfjarðar, var birt í dag. Ætlun Carbfix er að taka á móti flutningaskipum sem flytja koltvísýring til landsins og dæla honum ofan í jörðu þar sem hann binst við berglög með aðferð sem fyrirtækið þróaði til þess að farga kolefni og brennisteinsvetni við Hellisheiðarvirkjun.

Verkefnið hefur mætt háværri mótspyrnu hjá sumum íbúum Hafnarfjarðar sem hafa varað við mögulega skaðlegum áhrifum á vatnsból og umhverfi auk þess sem þeir telja að niðurdæling uppleysts koltvísýrings gæti valdið jarðskjálftavirkni í nágrenni íbúabyggðar á Völlunum.

Ekki er þó talið líklegt að starfsemi Coda Terminal hafi þessi skaðlegu áhrif í áliti Skipulagsstofnunar. Vatnsból við Kaldárbotna og í Vatnsendakrikum séu þannig langt utan áhrifasvæðis niðurdælingar og vatnstöku sem Carbfix hyggur á og allt bendi til þess að óverulegur líkur séu á örvaðri jarðskjálftavirkni. 

Stofunin telur þó að vakta þurfi allar hugsanlegar breytingar sem starfsemin kunni að valda vel. Áhersla Carbfix á áfangaskiptingu, mótvægisaðgerðir og vöktun séu lykilatriði.

Sérstaklega vill stofnunin að gaumgæfilega verði fylgst með hvort að starfsemi Coda Terminal hafi neikvæð áhrif á sjávarfjallatjarnir í Straumsvík sem séu fágætar á heimsvísu og einstök náttúrufyrirbrigði.

Þurfa að fylgjast vel með áhrifum á einstakar sjávarfallatjarnir

Niðurstöður líkanareikning benda til þess að starfsemi Coda Terminal geti haft áhrif á grunnvatnshæð, seltu og hitastig sjávarfallatjarnanna í Straumsvík. Óvissa sé um útreikninga líkansins. Í ljósi þess hversu einstakar tjarnirnar og lífríki þeirra sé telur Skipulagsstofnun að möguleg áhrif Coda gætu orðið verulega neikvæð. Ekki sé ásættanlegt að framkvæmdirnar valdi óafturkræfum áhrifum á tjarnirnar og lífríki þeirra.

Tekur Skipulagsstofnun undir umsögn Umhverfisstofnunar um að verði neikvæðar breytingar í tjörnunum meiri en gert var ráð fyrir þurfi að takmarka umfang framkvæmdanna.

Vöktun og eftirfylgni auk skipulagðra viðbragða gegni lykilhlutverki varðandi möguleg áhrif fyrirhugaðra framkvæmda á tjarnirnar. Carbfix lagði fram ítarlega vöktunaráætlun fyrir tjarnirnir og lífríki þeirra og sagðist ætla að leita álits Hafrannsóknastofnunar og Umhverfisstofnunar um útfærslur á vöktunar- og viðbragðsáætlunum.

Niðurdæling langt neðan við neysluvatnsvinnslu

Starfsemi Coda Terminal verður vatnsfrek. Dæla á grunnvatni upp úr svonefndum Straumsvíkurstraumi á um hundrað til þrjúhundruð metra dýpi en svo dæla vatninu aftur niður þegar búið verður að blanda koltvísýringi út í það.

Skipulagsstofnun telur ekki að framkvæmdin sé líkleg til að hafa áhrif á vatnsból við Kaldárbotna og í Vatnsendakrikum enda séu þau utan áhrifasvæðis niðurdælingar og vatnstöku. Byggir stofnunin það á gögnum Carbfix og sérfræðiáliti Magnúsar Tuma Guðmundssonar, jarðfræðings.

Auk þess eigi niðurdæling koltvísýrings að fara fram langt neðan þeirra svæða sem séu nýtt til neysluvatnsvinnslu fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins. Engu að síður sé fyllsta ástæða til þess að fylgjast vel með mögulegum breytingum á aðstæðum samhliða niðurdælingu og vatnstöku.

Niðurdælingin leiði til hækunar grunnvatnsborðs en ekki er gert ráð fyrir að það skili sér í hækkun umhverfis Ástjörn. Skipulagsstofnun telur þó mikilvægt að fylgjast með grunnvatnsborði við tjörnina, Hvaleyrarvatn og Urriðakotsvatn.

Leyfi geri ráð fyrir að fólk finni ekki fyrir jarðskjálftum

Óverulegur líkur er á því að jarðskjálftavirni verði örvuð með niðurdælingunni svo finnanlegt verði. Vísar Skipulagsstofnun meðal annars til umsagnar Íslenskra orkurannsókna og sérfræðiálits Elíasar Rafns Heimissonar, sérfræðings hjá Jarðvísindastofnun, um að Straumsvíkursvæðið sé óvirkt og fyrirhugaðar niðurdælingarholur nái niður á tiltölulega lítið dýpi.

Komi til þess að skjálftar mælist sé líklegt að þeir verði það smáir að fólki finni þá ekki. 

Skipulagsstofnun segir hins vegar að í ljósi nálægðar við íbúabyggð og umfangs framkvæmdanna, sem ÍSOR segir að af allt annarri stærðargráðu en önnur niðurdæling sem hefur átt sér stað hér á landi, sé þörf á að gæta fyllstu varúðar enda sé ekki hægt að útiloka að fólk greini skjálftavirkni.

Forsendur leyfisveitinga til Coda Terminal ættu að byggja á því að íbúar í nágrenni framkvæmdasvæðis verði ekki varir við jarðskjálfta sem rekja megi til starfseminnar, að mati Skipulagsstofnunar.

Mæla snefilefni þegar koltvísýringurinn kemur til landsins

Gagnrýnendur Coda Terminal hafa mikið rætt um snefilefni sem kunna að vera í koltvísýringnum sem á að flytja til landsins og möguleg skaðleg áhrif þeirra á umhverfið. 

Skipulagsstofnun segir að ekki liggi fyrir hvert magn eða styrkur einstakra snefilefna verði. Niðurstöður úr mælingum á hreinleika koltvísýringsins fyrir dælingu í geymslutanka Coda Terminal í Straumsvík þurfi að liggja fyrir til að tryggja að hann uppfylli kröfur í starfsleyfi. Þá þurfi að fylgjast með styrk efna í vöktunarholum til að tryggja að áhrifa snefilefna verði ekki vart.

Leggja til sautján skilyrði fyrir leyfi

Alls leggur Skipulagsstofnun til sautján skilyrði fyrir framkvæmdum Coda Terminal, tveimur fleiri en Carbfix lagði til í umhverfissmatsskýrslu sinni. Þau varða flest vöktun og eftirlit með áhrifum starfseminnar og framkvæmdanna, þar á meðal á sjávarfallatjarnirnar, skjálftavirkni og grunnvatnsborð.

Einnig eru nefnd skilyrði um rannsóknir á grunnástandi tjarna og vatna á áhrifasvæði framkvæmdarinnar og uppsetningu á gasnemum fyrir koltvísýring í kringum athafnasvæði Coda Terminal vegna mögulegs leka.