Blöskrar grín árum saman að þjáningum kvenna

Guðný S. Bjarnadóttir stingur niður penna á Vísi í framhaldi af umræðu sem skapaðist í aðdraganda Verslunarmannahelgarinnar. Þar skaut einn vinsælasti tónlistarmaður landsins um þessar mundir á innhringjanda í útvarpsþætti og spurði hvort hann ætlaði að mæta með botnlaust tjald á Þjóðhátíð í Eyjum.

Ummælin fóru fyrir brjóstið á fjölmörgum en með botnlausu tjaldi er átt við tjald sem hægt er að varpa auðveldlega yfir áfengisdauða manneskju til þess að brjóta á henni kynferðislega. Með því að spyrja hvort einhver ætli að taka með sér botnlaust tjald spyr maður eiginlega að því hvort hann ætli sér að nauðga einhverjum.

Guðný segir umræðu um botnlaust tjald dæmi um hvernig kynbundið ofbeldi hafi verið efni í grín í hverjum grínþættinum á fætur öðrum til lengri tíma.

„Samt erum við svo hissa yfir stöðunni í samfélaginu í dag þar sem kvenfyrirlitning finnst víða og ofbeldi er nær daglegt brauð,“ segir Guðný.

Byrgisspaug í Spaugstofunni

Hún nefnir fyrst til sögunnar Spaugstofuna sem var á dagskrá RÚV og Stöðvar 2 í lengri tíma.

„Frá því ég var lítil hef ég haft gaman að því að horfa á grínþætti. Fjölskyldan horfði saman á Spaugstofuna sem framan af var stærsta samansafn landsins af pabbabröndurum sem öll gátu hlegið að. En síðan kárnar gamanið þegar horft er á síðari seríur og vitna ég í atriði frá árunum 2005-2006,“ segir Guðný.

„Þar er Pálmi Gestsson í gervi Guðmundar í Byrginu, hann situr við tölvu og skrifar eftirfarandi: „Vaknaði í morgun og fékk mér kaffi og ristað brauð. Ætlaði að smyrja brauðið með smjöri en smurði það óvart með smjörsýru. Í kjölfarið var mér nauðgað fjórum sinnum. Ætlaði að kæra en sá að þetta hlaut að flokkast undir líknarstarf. Var nauðgað tvisvar í viðbót í kjölfarið. Misnotaði sjálfan mig í þágu Byrgisins í beinu framhaldi. Rifjaðist upp fyrir mér hvað þetta er bindandi starf. Framkvæmdi síðan nákvæma læknisskoðun á sjálfum mér með nýja GSM símanum og með þessu móti spara ég gífurlegan lækniskostnað. Hef hugsanlega óvart sent læknisskoðunina sem myndskilaboð.“

Persónulegi trúbadorinn

Guðný rifjar upp að Guðmundur í Byrginu hafi fengið þriggja ára fangelsisdóm fyrir kynferðisbrot þar sem hann braut á konum sem leituðu til hans á erfiðum tímapunkti í lífi sínu. Átta konur kærðu hann fyrir brot en mál fjögurra voru felld niður.

„Þetta þótti efni í opnunaratriði Spaugstofunnar á sama tíma og málið var til meðferðar í réttarkerfinu okkar. Þetta mál var eitt það viðamesta sinnar tegunar á þeim tíma og án efa snerti við mörgum persónulega.“

Guðný veltir fyrir sér hvers vegna þjáningu kvenna sé svo oft að finna í gríni.

„Meira að segja Fóstbræður gengu svo langt að leika senu þar sem körlum er kennt að beita konurnar sínar líkamlegu ofbeldi svo sjáist ekki á þeim. Helgi persónulegi trúbadorinn söng afsökunarbeiðni til konunnar sinnar fyrir að hafa rotað hana því hann missti stjórn á skapinu sínu. Í texta lagsins segir að nú sé honum runnin reiðin og þegar þátturinn er búinn ætlar hann að koma í Kvennaathvarfið og ná í hana.“

„Á ég kannski að nauðga þér?“

Guðný rifjar upp gamalt lag Tvíhöfða sem Jón Gnarr var spurður út í eftir framboð hans til forsetakosninga í vor. Þar var sungið:

„En ég er kominn að skemmta mér, ég vona að enginn nauðgi mér, já ég er kominn að skemmta mér, á ég kannski að nauðga þér?“

Um var að ræða ádeilu á meinta nauðgunarmenningu á Þjóðhátíð. Jón sagðist í viðtali við Morgunblaðið ekki hafa verið að hæðast að fórnarlömbum nauðgana.

„En hvað er svona fyndið við þetta? Það virðist vera mjög íslenskt fyrirbæri í nútíma menningu að syngja um ofbeldi gegn konum og sýna það jafnvel í myndböndum á borð við Flagarann með Steinda Jr. Þar byrlar hann Siggu Kling og fer heim með hana til að nauðga henni. Er það líka fyndið? Að byrla og nauðga? Hvenær hætti ofbeldi að vera ofbeldi og varð að gríni sem fólk hlær að? Húmor verður að orðræðu. Orðræða verður að menningu.“

Ofbeldi í glansbúningi á TikTok

Guðný bendir á að ungmenni í dag hafi ekki aðeins alist upp við óminn af fyrrgreindum þáttum heldur fái þau fyrirmyndir á TikTok tala um neyslusögur og ofbeldi sem hafi verið sett í glansbúning.

„Var með eina tvítuga í læstri hliðarlegu á áfangaheimili í gærkvöldi í gömlum leðursófa yndislegt kvöld #þakklátur“. „Náði í mína í Konukoti þær eru game í allt“.

Þetta geti þau hlustað og horft á allan sólarhringinn, alla daga.

„Grín að nauðgunum, deilingar af skjáskotum á samfélagsmiðlum af hótunum um ofbeldi vegna fíkniefnaskulda eru normalíseraðar, ofbeldismennirnir sem vilja alltaf fá að „leiðrétta misskilninginn“ um að þeir séu ofbeldismenn og niðrandi tal um þolendur og femínísta eru allt hlutir sem ýta undir kynbundið ofbeldi. Það er enginn að hlæja lengur, núna er tíminn til að taka ábyrgð og hætta að gera lítið úr ofbeldi!“