For­sætis­ráð­herra Úkraínu segir að sækja verði stríðs­glæpa­menn til saka

Í yfirlýsingu leiðtogafundarins er auk þess tekið á almennum mannréttindum, réttindum minnihlutahópa, barna, kvenréttindum og réttinum til heilnæms umhverfis.

Mikil eining var á leiðtogafundi Evrópuráðsins í Hörpu. Honum lauk með því að samþykkt var yfirlýsing fundarins um ýmis mál. Þar ber hæst að Evrópuráðið ætlar að halda utan um það tjón og skrá niður sem Rússar hafa valdið með innrás sinni í Úkraínu.

Tjónaskráning gott fyrsta skref

Denys Leontiyovych Maliuska, dómsmálaráðherra Úkraínu, segir Úkraínumenn þegar byrjaða að skrásetja tjónið. Nú þegar hafi verið lagt hald á fjármuni margra óligarka og Rússa í landinu og byrjað væri að greiða skaðabætur til einstaklinga með þeim fjármunum. 

Það væri gott fyrsta skref að Evrópuráðið hefði ákveðið að hefja allsherjar skráningu á því tjóni sem Rússar hefðu valdið en það væri bara fyrsta skrefið.

„Annað skrefið verður að stofna nefnd um skaðabætur sem mun taka fyrir kröfur ýmissa lögaðila og einstaklinga. Það fjallar um hvaða kröfur eru réttlætanlegar. Þriðja skrefið verður að stofna bótasjóð úr rússneskum eigum og dreifa til þeirra sem eiga við sárt að binda vegna stríðsins,“ segir Maliuska.

„Við höfum staðið í þessum sporum áður“

Áður en fundurinn hófst í morgun áttu Katrín Jakobsdóttir og Olaf Scholz kanslari Þýskalands tvíhliða fund þar sem ýmis mál voru rædd. Að loknum þeirra fundi boðaði þýski kanslarinn til fréttamannafundar.

„Við sameinumst um mannréttindi, réttarríkið og lýðræði sem liggur til grundvallar Evrópuráðinu. Verkefni okkar nú er afar skýrt,“ sagði Olaf Scholz, kanslari Þýskalands, um leiðtogafundinn í dag.

Katrín Jakobsdóttir opnaði leiðtogafundinn í morgun og ítrekaði mikilvægi þess að ríki Evrópu stæðu sameiginlega vörð um gildi Evrópuráðsins um réttarríkið, mannréttindi og lýðræði.

„Við höfum áður staðið í þessum sporum og við vitum að þessi saga getur endað á ýmsa vegu. Vinna okkar á þessum fundi er afar mikilvæg, þ.e. að tryggja velsæld í Evrópu fyrir okkur öll til að tryggja að markmiðum ráðsins verði náð og vinna saman að nýju friðartímabili og aukinni virðingu í Evrópu og að halda á lofti sameiginlegum málstað Evrópu,“ sagði Katrín Jakobsdóttir í morgun.

Lettar taka við af Íslendingum

Leiðtogafundinum og sex mánaða formennsku Íslands í Evrópuráðinu lauk síðan með blaðamannafundi hér í Hörpu en Lettland tekur nú við formennsku næstu sex mánuðina.

Nú hafa 45 aðildarríki og áheyrnaraðilar aðleiðtogafundinum skrifaðundir aðild að skráningu ráðsins á þvítjóni sem Rússar hafa valdið. Sex ríki hafa hins vegar enn ekki skrifa ekki undir yfirlýsinguna en þaðeru Armenía, Aserbaísjan, Bosnía og Hersegóvína, Serbía og NATO ríkin Ungverjaland og Tyrkland.

Á fréttamannafundinum í dag afhenti utanríkisráðherra afhenti lettneska kollega sínum Þórshamar að gjöf.

„Hann er skorinn út af íslenska listamanninum Siggu á Grund og er byggður á upphaflegri hönnun Ásmundar Sveinssonar sem Ísland gaf Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 1952,“ sagði Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir þegar hún afhenti Þórshamarinn.

Edgars Rinkēvičs utanríkisráðherra Lettlands hét því að Lettar myndu leggja sig fram um að standa sig eins vel í formennskuhlutverki Evrópuráðsins næstu sex mánuðina og Ísland hefði gert á síðustu sex mánuðum.

„Ég er mjög ánægður með samkomulagið um tjónaskráningu vegna árásarstríðs Rússlands gegn Úkraínu. Nú er komið að framkvæmdarþættinum sem er jafnmikilvægur og undirbúningsþátturinn,“ sagði Edgars um næstu skref.

Allir glæpamenn verði sóttir til saka

Denys Shmyhal, forsætisráðherra Úkraínu, lýsti Leiðtogafundinum sem sögulegum atburði. Hann sagði tjónaskráninguna aðeins vera fyrsta skrefið, næst verði að stofna bótasjóð og að lokum verði stofnaður alþjóðlegur dómstóll þar sem öllum stríðsglæpamönnum verður refsað.

„Sögulegur atburður átti sér stað í gær og í dag þar sem við tókum þátt í hringborðsumræðum og viðræðum. Við ræddum um meginreglur Evrópuráðsins, meginreglur réttarríkisins og meginreglur sem snúa að ábyrgð árásaraðilans. Einnig árásarstríð Rússa og hugsanlegra árása í framtíðinni,“ sagði Shmyhal í ræðu sinni.

„Markmið okkar er að byggja upp nýtt hnattrænt öryggiskerfi sem tryggir að hugsanlegur árásaraðili viti að hann verði kallaður til ábyrgðar. Tjónaskráningin er fyrsta skrefið. Næsta skref er að stofna ráð og stofna bótasjóð,“ sagði hann.

„Þegar upp er staðið verður settur á laggir alþjóðlegur dómstóll sem mun refsa öllum glæpamönnunum,“ sagði hann að lokum.