Öruggara flutningskerfi er grunnforsenda hagkvæmrar grænnar endurreisnar Gnýr Guðmundsson skrifar 7. apríl 2021 11:00 Það er okkur hjá Landsneti alltaf fagnaðarefni þegar jafn mikilvægur málaflokkur og orkumál eru til umræðu en teljum þó mikilvægt að réttar upplýsingar séu í umræðunni. Bjarni Bjarnason forstjóri Orkuveitunnar sagði nýlega í grein að afhendingaröryggi á Íslandi sé með því besta sem þekkist í heiminum en skautar fram hjá þeirri staðreynd að afhendingarörygginu er mjög misskipt milli landshluta og notendahópa. Stórnotendur búa nefnilega við tiltölulega gott afhendingaröryggi á meðan almennir notendur víða um land búa við annan veruleika. Viðmið um afhendingaröryggi í kerfi Landsnets eru meðal annars sett fram í mælikvarða sem kallast straumleysismínútur, sem mælir hlutfall samanlagðrar orkuskerðingar við truflun og heildarorkusölu. Markmið er að straumleysismínútur séu ekki fleiri en 50 á ári. Straumleysismínútur fyrir stórnotendur voru að jafnaði 22 á ári síðastliðin fimm ár en yfir 80 fyrir almenna notendur á sama tíma. Árið 2019 var um margt sérstakt en þá voru straumleysismínútur almennra notenda 300 og margfalt fleiri ef aðeins er horft á einstaka landshluta s.s. Norðausturland. Frá 2013 hefur það aðeins einu sinni gerst að straumleysismínútur séu fleiri hjá stórnotendum en hjá almennum notendum. Þessi staða er líkleg til að versna, því aukið álag, sem nú þegar er mikið, dregur enn frekar úr sveigjanleika kerfisins til að bregðast við truflunum. Það þarf því augljóslega að styrkja flutningskerfið ef koma á í veg fyrir tíðari og alvarlegri rafmagnsleysi sem eru samfélaginu feykilega kostnaðarsöm. Varaafl í álverum Hugmyndin um að hægt sé að nýta álverin sem “varaafl” er alls ekki ný í umræðunni. Okkur finnst þó rétt að benda á að þörfin fyrir varaafl er að langstærstum hluta á byggðalínusvæðinu og í svæðisbundnu flutningskerfunum og stafar ekki af skorti á uppsettu afli í virkjunum heldur af ástandi flutnings- og dreifikerfa raforku á landsbyggðinni. Það að draga úr framleiðslu álvers að hluta mun því ekki leysa þau vandamál. Eins þarf að hafa í huga að orkan verður ekki til í álverunum og ef að stórfelldar náttúruhamfarir verða t.d. til þess að ekki er hægt að flytja orku til höfuðborgarsvæðisins frá Þjórsár- og Tungnársvæðinu verður ekki hægt að sækja neina orku til álveranna. Því er æskilegt að fyrir hendi sé byggðalína sem er þess megnug að fæða svæðið frá öðrum landshlutum. Sammála um nauðsyn uppbyggingar Við erum sennilega flest sammála um nauðsyn uppbyggingar. Þó segir Bjarni að við þurfum ekki, frekar en við viljum, að leggja í tugmilljarða fjárfestingar í flutningskerfinu en nefnir líka að mikilvægt sé að Landsnet nýti það fé sem það hefur til ráðstöfunar til þess að tryggja afhendingaröryggi til almennings. Þessu erum við sammála, en eitt af meginmarkmiðum framkvæmda sem kynntar eru í kerfisáætlun Landsnets er einmitt að tryggja afhendingaröryggi til næstu ára og áratuga ásamt því að auka afhendingargetu kerfisins svo að meðal annars sé hægt að taka orkuskiptin alla leið. Að okkar mati er ný kynslóð byggðalínu lykilatriði þess að þetta sé mögulegt, en í greininni er lýst yfir andstöðu við því að endurnýja byggðalínuna frá Hvalfirði að Akureyri og það sagt óþarft með öllu til skemmri tíma litið. Umræddur kafli byggðalínunnar er að jafnaði 45 ára en líftími raflína er 50 ár og er hún því gömul, veikbyggð og uppfyllir hvorki þær kröfur sem gerðar eru til hennar í dag, né styður við framtíðarþróun raforkumála á landinu og því mikilvægt að hefjast handa við endurnýjun hennar. Því eru stjórnvöld sammála og er þess getið í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að nýta betur núverandi virkjanir með uppbyggingu flutningskerfisins og við sama tón er kveðið í Orkustefnu Íslands. Betri samtenging landshluta með nýrri kynslóð byggðalínu eru grunnforsenda slíkrar bættrar nýtingar virkjana, sem á sama tíma mun skapa verðmæti og störf, styðja við orkuskipti og atvinnuuppbyggingu og auka afhendingaröryggi á landsbyggðinni til mikilla muna. Sagan og framtíðarsýnin Í greininni er einnig í grundvallatriðum rangt farið með fyrirætlanir Landsnets og sögu raforkukerfisins. Þar kemur orðrétt fram : „Landsnet virðist standa í þeirri trú að fyrirtækinu beri að tryggja það fyrir fram að tengja megi nýjar virkjanir og nýja stórnotendur við flutningskerfið hvenær sem er og hvar sem er.“ Því er til að svara að þau verkefni sem eru á 10 ára áætlun Landsnets snúa að mestu að endurnýjun byggðalínunnar, en hún var á sínum tíma byggð án þess að fyrir lægju samningar við stórnotendur eða virkjanir. Með þessum fyrirætlunum er heldur ekki sleginn nýr tónn. Það er af og frá að tengja uppbyggingu flutningskerfisins við tilkomu stórnotenda eða virkjana. Flestir stórnotendur hafa fundið sér stað fyrir starfsemi sína þar sem flutningskerfið leyfði. Aflþynnuverksmiðja TDK á Krossanesi og öll gagnaverin sem starfa hér á landi hafa tengst kerfinu án þess að til kæmu nýjar flutningslínur og hið sama á við um margar virkjanir. Hellisheiðavirkjun, sem er önnur stærsta virkjun landsins, var til að mynda árið 2006 tengd inn á Búrfellslínu 2, línu sem byggð var árið 1973. Vatnsfellsvirkjun, Búðarhálsvirkjun og Búrfellsvirkjun 2 voru einnig tengdar inn á línur sem þegar voru til staðar frá virkjanasvæðinu og til höfuðborgarsvæðisins og eins var Blönduvirkjun tengd inn á byggðalínuna á milli Varmahlíðar og Blönduóss. Í lok greinarinnar fer Bjarni svo inn á það að honum sé ekki kunnugt um áform um stórar virkjanir á næstu árum, né heldur um stórkaupendur á rafmagni. Ekki sé að hans mati rétti tíminn til að styrkja flutningskerfið því við vitum ekki hvort fleiri stórnotendur á raforku muni koma fram eða hvort fleiri virkjanir verði að raunveruleika. Það vitum við ekki heldur, en teljum okkur þó vita án nokkurs vafa að án uppbyggingar flutningskerfis getur það ekki gerst. Hvort sem markmiðið er hagkvæm græn endurreisn, kolefnalaust Ísland eða annars konar uppbygging. Höfundur er yfirmaður greininga og áætlana í raforkukerfinu hjá Landsneti. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Orkumál Mest lesið Íslendingar flytja út fisk og líka ofbeldismenn Guðný S. Bjarnadóttir Skoðun Lægjum öldurnar Halla Hrund Logadóttir Skoðun Flokkur fólksins eða flokkun fólksins? Halldóra Lillý Jóhannsdóttir Skoðun Að hata einhvern sem þú þarft á að halda? Katrín Pétursdóttir Skoðun Hver ætlar að bera ábyrgð á mannslífi? Sævar Þór Jónsson Skoðun Iðjuþjálfar í leik- og grunnskólum: Tækifæri í baráttunni gegn agavanda og skólaforðun Hekla Björt Birkisdóttir,Hrefna Dagbjört Arnardóttir,Inga Fríða Guðbjörnsdóttir,Íris Kristrún Kristmundsdóttir Skoðun Betri nýting á tíma og fjármunum Reykjavíkurborgar 2/3 Magnea Gná Jóhannsdóttir Skoðun Horfumst í augu Kristín Thoroddsen Skoðun SFS, Exit og norska leiðin þeirra Jón Kaldal Skoðun Er útlegð á innleið? Reyn Alpha Magnúsdóttir Skoðun Skoðun Skoðun Fyrst flúðu þau Reykjavíkurborg… Diljá Mist Einarsdóttir skrifar Skoðun Er útlegð á innleið? Reyn Alpha Magnúsdóttir skrifar Skoðun Leiðsögundurinn Gaur gerir mig að betri manneskju Þorkell J. Steindal skrifar Skoðun Börn á flótta – nýtt líf, nýtt tungumál og nýtt tækifæri í íslenskum grunnskólum Friðþjófur Helgi Karlsson skrifar Skoðun Skólarnir lokaðir - myglan vinnur Guðmundur Þórir Sigurðsson skrifar Skoðun Flokkur fólksins eða flokkun fólksins? Halldóra Lillý Jóhannsdóttir skrifar Skoðun Betri nýting á tíma og fjármunum Reykjavíkurborgar 2/3 Magnea Gná Jóhannsdóttir skrifar Skoðun Hver ætlar að bera ábyrgð á mannslífi? Sævar Þór Jónsson skrifar Skoðun Horfumst í augu Kristín Thoroddsen skrifar Skoðun 30 silfurpeningar dýralækna? 125.000 lítrar af blóði tappaðir af 4088 merum (með valdi), af eiðsvörðum dýralæknum, 2023 Ole Anton Bieltvedt skrifar Skoðun Opið bréf til heilbrigðisráðherra: Iðjuþjálfar – mikilvægur mannauður í geðheilbrigðisþjónustu framtíðarinnar Erna Rut Elvarsdóttir,Lilja Logadóttir, Rebekka Lind Hjaltadóttir,Sandra Dís Sigurðardóttir skrifar Skoðun Saga Israa á Gaza og hvernig hægt er að verða að liði Katrín Harðardóttir,Israa Saed skrifar Skoðun Fordómar frá sálfélagslegu sjónarhorni Sóley Dröfn Davíðsdóttir skrifar Skoðun Er aldur bara tala? Teitur Guðmundsson skrifar Skoðun Íslendingar flytja út fisk og líka ofbeldismenn Guðný S. Bjarnadóttir skrifar Skoðun Iðjuþjálfar í leik- og grunnskólum: Tækifæri í baráttunni gegn agavanda og skólaforðun Hekla Björt Birkisdóttir,Hrefna Dagbjört Arnardóttir,Inga Fríða Guðbjörnsdóttir,Íris Kristrún Kristmundsdóttir skrifar Skoðun Frans páfi kvaddur eða meðtekinn? Bjarni Karlsson skrifar Skoðun Lægjum öldurnar Halla Hrund Logadóttir skrifar Skoðun Að hata einhvern sem þú þarft á að halda? Katrín Pétursdóttir skrifar Skoðun Íslenskar pyndingar Guðmundur Ingi Þóroddsson skrifar Skoðun SFS, Exit og norska leiðin þeirra Jón Kaldal skrifar Skoðun Friður - í framsöguhætti eða viðtengingarhætti? Bryndís Schram skrifar Skoðun Næringarfræði er lykillinn að betri heilsu, viltu vera með? Guðrún Nanna Egilsdóttir skrifar Skoðun Löngu þarft samtal um hóp sem gleymist! Katarzyna Kubiś skrifar Skoðun Menntun fyrir öll – nema okkur Haukur Guðmundsson skrifar Skoðun Það er ekki hægt að loka augunum fyrir þessum veruleika Davíð Bergmann skrifar Skoðun Kirkjugarðsballið: Eiga Íslendingar að mæta þar? Birgir Dýrfjörð skrifar Skoðun Að sækja gullið (okkar) Þröstur Friðfinnsson skrifar Skoðun Til hamingju blaðamenn! Hjálmar Jónsson skrifar Skoðun Stormur í Þjóðleikhúsinu Bubbi Morthens skrifar Sjá meira
Það er okkur hjá Landsneti alltaf fagnaðarefni þegar jafn mikilvægur málaflokkur og orkumál eru til umræðu en teljum þó mikilvægt að réttar upplýsingar séu í umræðunni. Bjarni Bjarnason forstjóri Orkuveitunnar sagði nýlega í grein að afhendingaröryggi á Íslandi sé með því besta sem þekkist í heiminum en skautar fram hjá þeirri staðreynd að afhendingarörygginu er mjög misskipt milli landshluta og notendahópa. Stórnotendur búa nefnilega við tiltölulega gott afhendingaröryggi á meðan almennir notendur víða um land búa við annan veruleika. Viðmið um afhendingaröryggi í kerfi Landsnets eru meðal annars sett fram í mælikvarða sem kallast straumleysismínútur, sem mælir hlutfall samanlagðrar orkuskerðingar við truflun og heildarorkusölu. Markmið er að straumleysismínútur séu ekki fleiri en 50 á ári. Straumleysismínútur fyrir stórnotendur voru að jafnaði 22 á ári síðastliðin fimm ár en yfir 80 fyrir almenna notendur á sama tíma. Árið 2019 var um margt sérstakt en þá voru straumleysismínútur almennra notenda 300 og margfalt fleiri ef aðeins er horft á einstaka landshluta s.s. Norðausturland. Frá 2013 hefur það aðeins einu sinni gerst að straumleysismínútur séu fleiri hjá stórnotendum en hjá almennum notendum. Þessi staða er líkleg til að versna, því aukið álag, sem nú þegar er mikið, dregur enn frekar úr sveigjanleika kerfisins til að bregðast við truflunum. Það þarf því augljóslega að styrkja flutningskerfið ef koma á í veg fyrir tíðari og alvarlegri rafmagnsleysi sem eru samfélaginu feykilega kostnaðarsöm. Varaafl í álverum Hugmyndin um að hægt sé að nýta álverin sem “varaafl” er alls ekki ný í umræðunni. Okkur finnst þó rétt að benda á að þörfin fyrir varaafl er að langstærstum hluta á byggðalínusvæðinu og í svæðisbundnu flutningskerfunum og stafar ekki af skorti á uppsettu afli í virkjunum heldur af ástandi flutnings- og dreifikerfa raforku á landsbyggðinni. Það að draga úr framleiðslu álvers að hluta mun því ekki leysa þau vandamál. Eins þarf að hafa í huga að orkan verður ekki til í álverunum og ef að stórfelldar náttúruhamfarir verða t.d. til þess að ekki er hægt að flytja orku til höfuðborgarsvæðisins frá Þjórsár- og Tungnársvæðinu verður ekki hægt að sækja neina orku til álveranna. Því er æskilegt að fyrir hendi sé byggðalína sem er þess megnug að fæða svæðið frá öðrum landshlutum. Sammála um nauðsyn uppbyggingar Við erum sennilega flest sammála um nauðsyn uppbyggingar. Þó segir Bjarni að við þurfum ekki, frekar en við viljum, að leggja í tugmilljarða fjárfestingar í flutningskerfinu en nefnir líka að mikilvægt sé að Landsnet nýti það fé sem það hefur til ráðstöfunar til þess að tryggja afhendingaröryggi til almennings. Þessu erum við sammála, en eitt af meginmarkmiðum framkvæmda sem kynntar eru í kerfisáætlun Landsnets er einmitt að tryggja afhendingaröryggi til næstu ára og áratuga ásamt því að auka afhendingargetu kerfisins svo að meðal annars sé hægt að taka orkuskiptin alla leið. Að okkar mati er ný kynslóð byggðalínu lykilatriði þess að þetta sé mögulegt, en í greininni er lýst yfir andstöðu við því að endurnýja byggðalínuna frá Hvalfirði að Akureyri og það sagt óþarft með öllu til skemmri tíma litið. Umræddur kafli byggðalínunnar er að jafnaði 45 ára en líftími raflína er 50 ár og er hún því gömul, veikbyggð og uppfyllir hvorki þær kröfur sem gerðar eru til hennar í dag, né styður við framtíðarþróun raforkumála á landinu og því mikilvægt að hefjast handa við endurnýjun hennar. Því eru stjórnvöld sammála og er þess getið í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að nýta betur núverandi virkjanir með uppbyggingu flutningskerfisins og við sama tón er kveðið í Orkustefnu Íslands. Betri samtenging landshluta með nýrri kynslóð byggðalínu eru grunnforsenda slíkrar bættrar nýtingar virkjana, sem á sama tíma mun skapa verðmæti og störf, styðja við orkuskipti og atvinnuuppbyggingu og auka afhendingaröryggi á landsbyggðinni til mikilla muna. Sagan og framtíðarsýnin Í greininni er einnig í grundvallatriðum rangt farið með fyrirætlanir Landsnets og sögu raforkukerfisins. Þar kemur orðrétt fram : „Landsnet virðist standa í þeirri trú að fyrirtækinu beri að tryggja það fyrir fram að tengja megi nýjar virkjanir og nýja stórnotendur við flutningskerfið hvenær sem er og hvar sem er.“ Því er til að svara að þau verkefni sem eru á 10 ára áætlun Landsnets snúa að mestu að endurnýjun byggðalínunnar, en hún var á sínum tíma byggð án þess að fyrir lægju samningar við stórnotendur eða virkjanir. Með þessum fyrirætlunum er heldur ekki sleginn nýr tónn. Það er af og frá að tengja uppbyggingu flutningskerfisins við tilkomu stórnotenda eða virkjana. Flestir stórnotendur hafa fundið sér stað fyrir starfsemi sína þar sem flutningskerfið leyfði. Aflþynnuverksmiðja TDK á Krossanesi og öll gagnaverin sem starfa hér á landi hafa tengst kerfinu án þess að til kæmu nýjar flutningslínur og hið sama á við um margar virkjanir. Hellisheiðavirkjun, sem er önnur stærsta virkjun landsins, var til að mynda árið 2006 tengd inn á Búrfellslínu 2, línu sem byggð var árið 1973. Vatnsfellsvirkjun, Búðarhálsvirkjun og Búrfellsvirkjun 2 voru einnig tengdar inn á línur sem þegar voru til staðar frá virkjanasvæðinu og til höfuðborgarsvæðisins og eins var Blönduvirkjun tengd inn á byggðalínuna á milli Varmahlíðar og Blönduóss. Í lok greinarinnar fer Bjarni svo inn á það að honum sé ekki kunnugt um áform um stórar virkjanir á næstu árum, né heldur um stórkaupendur á rafmagni. Ekki sé að hans mati rétti tíminn til að styrkja flutningskerfið því við vitum ekki hvort fleiri stórnotendur á raforku muni koma fram eða hvort fleiri virkjanir verði að raunveruleika. Það vitum við ekki heldur, en teljum okkur þó vita án nokkurs vafa að án uppbyggingar flutningskerfis getur það ekki gerst. Hvort sem markmiðið er hagkvæm græn endurreisn, kolefnalaust Ísland eða annars konar uppbygging. Höfundur er yfirmaður greininga og áætlana í raforkukerfinu hjá Landsneti.
Iðjuþjálfar í leik- og grunnskólum: Tækifæri í baráttunni gegn agavanda og skólaforðun Hekla Björt Birkisdóttir,Hrefna Dagbjört Arnardóttir,Inga Fríða Guðbjörnsdóttir,Íris Kristrún Kristmundsdóttir Skoðun
Skoðun Börn á flótta – nýtt líf, nýtt tungumál og nýtt tækifæri í íslenskum grunnskólum Friðþjófur Helgi Karlsson skrifar
Skoðun 30 silfurpeningar dýralækna? 125.000 lítrar af blóði tappaðir af 4088 merum (með valdi), af eiðsvörðum dýralæknum, 2023 Ole Anton Bieltvedt skrifar
Skoðun Opið bréf til heilbrigðisráðherra: Iðjuþjálfar – mikilvægur mannauður í geðheilbrigðisþjónustu framtíðarinnar Erna Rut Elvarsdóttir,Lilja Logadóttir, Rebekka Lind Hjaltadóttir,Sandra Dís Sigurðardóttir skrifar
Skoðun Iðjuþjálfar í leik- og grunnskólum: Tækifæri í baráttunni gegn agavanda og skólaforðun Hekla Björt Birkisdóttir,Hrefna Dagbjört Arnardóttir,Inga Fríða Guðbjörnsdóttir,Íris Kristrún Kristmundsdóttir skrifar
Iðjuþjálfar í leik- og grunnskólum: Tækifæri í baráttunni gegn agavanda og skólaforðun Hekla Björt Birkisdóttir,Hrefna Dagbjört Arnardóttir,Inga Fríða Guðbjörnsdóttir,Íris Kristrún Kristmundsdóttir Skoðun