Litir, form og staðarandi

Sigvaldalitirnir; gulur, djúpblár og hvítur, þetta eru litir sem eru meira en skraut. Þeir eru sjónræn undirskrift. Maður sér litina og hugsar: þetta er Sigvaldahús. Formið er vísbending en litapallettan staðfestir höfundareinkennin. Sigvaldi Thordarson.

Slík einkenni minna okkur á að arkitektúr og borgarskipulag snúast ekki aðeins um húsform, fyrirkomulag byggðar, hlutföll, skala, fagurfræði eða virkni. Litir, áferð, birta og minni eru ekki síður mikilvægir þættir.

Gamli bærinn í Gdańsk er gott dæmi um þetta á stærri skala. Þar verður staðarandinn ekki til í einni byggingu, heldur í samspili heildarinnar: mjórra húsa, fjölbreyttra framhliða, margvíslegra lita, skýrra göturýma og sterkrar tilfinningar fyrir röð og hrynjanda.

Litirnir blása lífi í götumyndina. Formin gefa henni takt. Göturýmin halda henni saman.

Styrkleiki staðarins felst í þessu samspili, þ.e. fjölbreyttri byggð sem verður aldrei tilviljanakennd, ríkulegum smáatriðum sem raska ekki heildinni og svipmiklum en hljóðlátum karakter.

Í borgarskipulagi er oft horft til götureita, landnotkunar og þéttleika byggðar. En litir og efniskennd hafa ekki síður áhrif á það hvernig fólk upplifir staði. Borgir markast af línum en þær skerpast í ljósi, litum og staðaranda.

Kannski er litur eitt vanmetnasta verkfæri borgarskipulagsins.

Höfundur er skipulagsfræðingur.