Áfengisgjaldið tvö­falt hærra en veiðigjaldið en varla rætt

Í fjárlögum ársins 2026 er gert ráð fyrir að ríkið fái 27 milljarða króna í áfengisgjald. Til samanburðar er veiðigjald fyrir veiðiheimildir áætlað 13,4 milljarðar króna og gjald á bankastarfsemi, það sem oft er kallað bankaskattur, 7,4 milljarðar króna. Áfengisgjaldið er því um tvöfalt hærra en veiðigjaldið og meira en þrefalt hærra en bankaskatturinn. Það jafngildir einnig rúmum 31 prósenti af öllum fjármagnstekjuskatti ríkisins, sem er áætlaður 86,15 milljarðar króna.

Steinþór segir þetta skjóta skökku við í ljósi þess hve mikil pólitísk orka hafi farið í umræðu um veiðigjöld, á meðan áfengisgjöldin fái mun minni athygli þótt þau hafi bein áhrif á verð á börum og veitingastöðum.

„Það var eitthvað málþóf í marga mánuði af því að það átti að hækka veiðigjöld um fimm milljarða,“ segir hann.

Ætlaði bara að opna bar

Steinþór hefur komið víða við. Hann starfaði áður í fjölmiðlum, var umboðsmaður listamanna, hélt tónleika og vann sem viðburðastjóri hjá CCP áður en hann fór í veitingarekstur árið 2019.

Í viðtalinu lýsir hann því hvernig hann fór inn í veitingabransann. Upphafið var Röntgen og uppleggið var einfalt. Hann ætlaði ekki að elta það sem væri vinsælt í miðbænum eða reyna að endurtaka formúlu sem hafði gengið upp annars staðar. Hann vildi bara opna bar.

Fyrstu árin voru þó erfið. Skömmu eftir opnun skall kórónuveirufaraldurinn á með lokunum, höftum og óvissu. Þegar honum sleppti hafði Röntgen þó náð að byggja upp orðspor meðal gesta miðborgarinnar og reksturinn lifnaði við.

Steinþór segir veitingabransann skemmtilegan, lifandi og skapandi, en rekstrarumhverfið þungt. Leyfisveitingar, eftirlit, biðtími og samskipti við hið opinbera tefji rekstur og hækki kostnað. Áfengisgjöldin séu þó eitt af því sem vegi þyngst.

Ríkið tekur stærsta hlutann

Steinþór segir fólk oft horfa á 1.800 króna bjór og telja að veitingamenn séu að leggja óhóflega mikið á. Það sé villandi mynd. Stærsti hlutinn fari í launakostnað en einnig í skatta, gjöld og fastan kostnað.

Í viðtalinu tekur hann dæmi af reikningi frá birgja þar sem stærsti hluti upphæðarinnar fór í skatta og gjöld. Upplifun viðskiptavina af verðinu yrði mögulega önnur ef þessi skipting væri sýnilegri; ef þeir greiddu fyrst fyrir bjórinn sjálfan og sæju síðan opinber gjöld ríkisins bætast sérstaklega ofan á reikninginn.

„Fólk heldur að veitingamenn séu svo gráðugir af því að bjórinn kostar 1800 kall en í raun og veru er bara verið að reyna að lifa af,“ segir hann.

Hann segir álagningu íslenskra veitingamanna oft mun lægri en fólk haldi. Í viðtalinu var tekið dæmi af bar á Tenerife. Ef sambærileg álagning væri lögð á bjór hér heima gæti bjórinn kostað um 3.500 krónur í stað 1.800, þótt veitingamaðurinn fengi svipað út úr sölunni.

„Það er ekki verið að maka krókinn,“ segir Steinþór um veitingamenn á Íslandi.

Ódýri bjórinn verður dýr

Áfengisgjaldið er lagt á eftir magni vínanda. Það þýðir að áfengisprósentan skiptir miklu máli og að ódýrari vörur verða hlutfallslega dýrari.

Af einum lítra af 40 prósenta sterku áfengi leggst rúmlega 7.700 króna áfengisgjald á vöruna. Af 750 millilítra flösku af 14 prósenta víni er gjaldið um 1.250 krónur, en ofan á það bætist við 11% virðisaukaskattur. Þá á eftir að greiða fyrir innflutning, dreifingu, rekstur, laun, húsnæði og virðisaukaskatt.

„Þetta er náttúrulega skattur á hina lægst launuðu,“ segir Steinþór.

Hann segir gjaldið leggjast þyngra á ódýrari vörur.

„Dýru flöskurnar eru á fínu verði, en ódýri bjórinn verður ógeðslega dýr,“ segir hann.

Steinþór vill að stjórnvöld endurskoði kerfið, lækki gjöldin eða skoði aðra meðferð á áfengi sem selt er á veitinga- og skemmtistöðum en áfengi sem keypt er til heimadrykkju. Á veitingastöðunum sé ekki aðeins verið að selja drykki, heldur líka þjónustu, starfsfólk, húsnæði, tónlist, öryggi og mannlíf.

„Af því að þetta er lagt til að stýra neyslu og það er augljóslega ekki að hafa áhrif,“ segir hann.

Hann segir eðlilegt að byrja á því að horfa til nágrannalandanna.

„Þeir ættu að byrja á að lækka þennan skatt, gera hann svipaðan og í Noregi, getum við byrjað á því?“ segir Steinþór og bætir við að Íslendingar ættu frekar að horfa til Danmerkur og Þýskalands, þar sem ríkið tekur mun minni hlut í sértækum áfengisgjöldum.

Að hans mati snýst málið ekki bara um verð á bjór heldur hvers konar miðborg fólk vill hafa. Ef rekstrarumhverfið verði sífellt þyngra verði erfiðara að halda úti börum, veitingastöðum og skemmtistöðum sem skapa mannlíf í miðborginni.