Stríðið gegn holdétandi flugunni fær nýtt líf

Flugan verpir, andstætt öðrum sambærilegum flugum, einungis í opin sár á lifandi dýrum og jafnvel mönnum. Þá verpir hún um tvö til þrjú hundruð lirfum hverju sinni.

Lirfurnar sem klekjast út skrúfa sig inn í holdið kringum hana og éta það, sem leiðir til frekari sára, sýkingar og jafnvel þess að fleiri flugur verpa eggjum í sárin.

Flugan kallast á ensku „Screwworm“ en latneska heiti hennar er „Cochliomyia hominivorax“. Það gæti verið lauslega þýtt á íslensku sem „holdétandi skrúfufluga“ en héðan í frá verður hún kölluð skrúfufluga.

Samkvæmt AP fréttaveitunni hafa fimm lirfur fundist á undanförnum dögum. Þær hafa fundist í þremur kálfum í Texas, í einni geit í sama ríki og í hundi í Nýju-Mexíkó. Sá hundur var ekki í Texas nýlega.

Vísindamenn eru að störfum nærri heimili hundsins í leit að fleiri skrúfuflugum og stendur til að auka umfang leitarinnar.

Í öllum tilfellum þar sem lirfurnar hafa fundist hefur verið sett upp tuttugu kílómetra sóttkví en óttast er að lirfurnar geti valdið gífurlegu tjóni á landbúnaði í sunnanverðum Bandaríkjunum og komið verulega niður á dádýrum og öðrum dýrum.

Tók áratugi að reka fluguna suður yfir Panamaskurðinn

Flugan hefur ávallt verið til í suðurhluta Ameríku og á fyrri hluta síðustu aldar lék hún landbúnað í Bandaríkjunum grátt. Flugan getur drepið búfénað eins og kýr.

Bandaríkjamenn lýstu yfir stríði gegn flugunni og hafa í marga áratugi komið í veg fyrir að flugan dreifi sér norður fyrir frumskóga í suðurhluta Panama. Það hefur verið gert með því að sleppa aragrúa af flugum sem geldar eru með geislavirkni í Panama.

Þessi vinna hófst á sjötta áratug síðustu aldar. Stríðið hefur því staðið yfir í meira en hálfa öld og kostað fúlgur fjár en það þykir hafa borgað sig.

Kvenkyns skrúfuflugur hafa aðeins einu sinni á ævinni mök við karlflugu. Hver kvenfluga getur þó verpt allt að þrjú hundruð eggjum, samkvæmt frétt NBC News.

Með því að sleppa öllum þessum geldu flugum í Panama, þar sem geldu karlflugurnar hafa mök við kvenflugurnar, er komið í veg fyrir að þær fjölgi sér.

Flugurnar voru framleiddar í Texas, Flórída og í Mið-Ameríku og var hundruðum milljóna sleppt í hverri viku.

Hér að neðan má sjá ítarlega frétt DW þar sem meðal annars var rætt við bandarískan sérfræðing um skrúfufluguna.

Þetta hefur virkað mjög vel og árið 1982 greindist ekki eitt tilvik í Bandaríkjunum. Eftir það hélt vinnan áfram í Mexíkó og annarsstaðar í Mið-Ameríku og var flugan rekin sífellt sunnar og sunnar. Sérfræðingar segja að árið 2004 hafi verið búið að útrýma flugunni fyrir norðan Panama-skurðinn.

Þessu stríði gegn skrúfuflugunni hefur verið lýst sem einu af best heppnuðu stríðum mannkynsins. Það var gert í ársgömlu myndbandi Kurzgesagt þar sem farið var í saumana á stríðinu.

Myndbandið má sjá hér að neðan.

Vegna velgengni stríðsins hefur dregið úr fjárveitingum til þess í Bandaríkjunum og norðanverðri Mið-Ameríku á undanförnum árum. Geldfluguverksmiðjum, ef svo má kalla, og losunarstöðum var lokað.

Það var svo árið 2023 sem flugan byrjaði að greinast aftur norður af Panamaskurðinum. Ekki er vitað hvernig hún slapp í gegnum varnirnar í Panama.

AP segir að skrúfuflugan hafi greinst í Mexíkó árið 2024 og byrjuðu Bandaríkjamenn þá að hafa áhyggjur af því að þessi gamli óvinur væri snúinn aftur. Í febrúar var byrjað að sleppa geldum flugum í Texas og stendur til að auka framleiðslu þeirra verulega á næstunni.

Meðal annars er verið að reisa stóra geldfluguverksmiðju í Texas. Þar á að rækta um þrjú hundruð milljónir geldflugna í viku hverri.

Einhvern tíma mun taka að auka framleiðsluna nægilega og eru vonir bundnar við að hægt verði að stöðva útbreiðsluna á næsta ári, eftir að veturinn drepur flestar þeirra víðast hvar. Ekki verður nægilega kalt í suðurhluta Texas og í Flórída á veturna til að ganga af flugunum dauðum.

Útrýming í kortunum?

Markmiðið er aftur að reka skrúfufluguna til suðurs en oft hefur stungið upp kollinum umræða um það hvort ekki væri réttast að reyna að útrýma flugunni alfarið. Vísindamenn ræddu til að mynda sín á milli á ráðstefnu árið 2024 hvort hægt væri að breyta um aðferð.

Í stað þess að rækta flugur og gelda þær yrðu ræktaðar flugur með genagalla sem myndi á endanum leiða til útrýmingar flugunnar.

Greg Abbott, ríkisstjóri Texas, hélt blaðamannafund um skrúfuflugurnar á dögunum. Þar sagði hann meðal annars fólk þyrfti ekki að hafa áhyggjur af matvælum.