Þver­sögn um­burðar­lyndis og góð­mennsku

Þegar spurt var um þjónustu við íbúa í nýlegri könnun Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands skar stærsta sveitarfélagið sig úr. Einungis 30% kjósenda í Reykjavík sögðust ánægðir með þjónustuna þar, en 70% íbúa nágrannasveitarfélaga reyndust aftur á móti ánægðir með þjónustu sinna sveitarfélaga.

„Vasast í öðru“ en lögbundinni þjónustu

Í Kastljósi 4. maí sagðist Rúnar Vilhjálmsson prófessor telja skýringuna þá að stjórnendur borgarinnar væru að„vasast í fleiru“ en lögbundinni þjónustu. Í samanburði við nýrri og vinsælli verkefni þættu rútínubundin verkefni á borð við sorphirðu og snjómokstur sennilega ekki eins spennandi og væru því ekki í fókus.

Meðal nýrri og vinsælli verkefna nefndi Rúnar mannréttindamál; í viðtalinu birti Kastljós um leið táknræna myndbandsupptöku af fyrrverandi borgarstjóra og fylgdarliði hans við regnbogagötumálun og einnig af umdeildum fánum sem flaggað hefur verið við ráðhús borgarinnar um nokkurt skeið. Meint „mannréttindamál“ hafa fengið sífellt meira rými hjá ráðhússhernum þótt þau séu „ekki lögbundin verkefni sveitarfélaga“ eins og Rúnar benti á.

Birtingarmyndir mannúðar og góðmennsku

Ráðhússherinn birtist okkur gjarnan eins og kappreiðahross með augnblöðkur, sem takmarka sjónsviðið svo þau haldi einbeitingu og villist ekki af braut. Það vekur hjá manni spurningar um hvað stjórni í raun athöfnum þess. Hver skyldi hinn raunverulegi tilgangur góðmennsku þessa hers vera í garð útlendinga og dýrkunar á regnbogatáknum kynsegin fólks?

Birtingarmyndir mannúðar og lýðræðislegrar góðmennsku stjórnast gjarnan af torræðum pólitískum straumum eins og heimspekingurinn Karl Popper fjallaði um í The Open Society and Its Enemies. Hjá „opnu samfélagi“ ráðhússins við Tjörnina starfar her manns að svonefndum mannúðarmálum á vegum mannréttindaráðs og mannréttindaskrifstofu – hve margir vissu m.a.o. um þau element í ráðhússrekstrinum - með fulltingi ýmissa sérskipaðra starfshópa, sem væntanlega eru jafnframt launaðir af skattfé. Ráðhússherinn hefur sett sér það „göfuga“ markmið að frelsa alla borgarbúa undan meintri mismunun vegna uppruna, litarháttar, kynhneigðar, kynvitundar, kyneinkenna, heilsufars, trúar, lífsskoðana eða stjórnmálaskoðana og er þá ekki allt upp talið úr mannréttindastefnu borgarinnar.

Allt hefur verið meitlað í stein með Stefnu í málefnum innflytjenda, flóttafólks og umsækjenda um alþjóðlega vernd, Stefnu um fjölmenningarborgina Reykjavík 2026-2030 og Aðgerðaáætlun Reykjavíkurborgar í jafnréttis- og mannréttindamálum 2023-2026. Vissu borgarbúar af því?

Að skapa samfélag

Yfirlýstur tilgangur ráðhússhersins virðist vera að fyrirbyggja mismunun, öðrun (othering) og annarleika (otherness). En að mati undirritaðs bendir margt til þess að sá tilgangur geti snúist upp í andhverfu sína og orðið meintum minnihlutahópum til meins frekar en framdráttar.

Í ágúst síðastliðnum lýsti ráðhússherinn sig „stoltan stuðningsaðila hátíðarinnar Hinsegin daga 2025“, einnar stærstu borgarhátíðar Reykjavíkur. Forseti borgarstjórnar mætti á göngubrúna við Ráðhús Reykjavíkur og dró hinsegin fána að húni og setti hátíðina undir yfirskriftinni Samstaða skapar samfélag“. Vert er að gefa þeirri yfirskrift sérstakan gaum í tengslum við stefnu ráðhússhersins í mannúðarmálum. Samstaða byggð á rökum og skynsemi ætti jú vissulega að skapa réttlátt samfélag, því ættum við öll að vera sammála. Og höfum hugfast að samkvæmt boðorðum ráðhússhersins skal ekki mismuna borgarbúum vegna lífsskoðana og stjórnmálaskoðana.

Þversögn umburðarlyndis

Þar komum við að því sem Karl Popper nefndi „þversögn umburðarlyndisins“. Hina meintu hugmyndafræði mannúðar skortir nefnilega oft umburðarlyndi þegar á reynir. Ljóst er að margir hræðast að tjá tilteknar skoðanir sínar vegna tengsla við vini, vandamenn, starfsfélaga o.s.frv., jafnvel á forsendum skynsemi og hlutleysis, eins og hinn merki breski höfundur ritsins Among the Mosques, Edmond Mohamed Husain, benti á: „Fólk vill ekki láta standa sig að því að ofsækja minnihlutahópa, sem er vissulega gott mál út af fyrir sig. En það má ekki verða til þess að við getum ekki átt frjáls skoðanaskipti á heiðarlegan og virðingarfullan hátt.“

Höfundur er háskólakennari á eftirlaunum.