Fæði, klæði, hús­næði

Á Íslandi hefur húsnæðismarkaðurinn þróast með þeim hætti að sífellt fleiri upplifa óöryggi, háa leigu og skort á raunverulegum réttindum. Leigjendasamtökin hafa bent á þá þróun að húsnæði sé orðið að fjárfestingarvöru fremur en heimili fólks og tekur Flokkur fólksins heilshugar undir það sjónarmið.

Það er erfitt að tala um réttlátt samfélag þegar ungt fólk kemst ekki inn á markaðinn, einstæðir foreldrar verja meirihluta tekna sinna í leigu og eldri borgarar búa við stöðugan ótta um að missa heimili sitt vegna hækkana eða uppsagna. Leigjendur á Íslandi búa við veikara öryggi en víða annars staðar á Norðurlöndum. Skammtímasamningar, ófyrirsjáanlegar leiguhækkanir og skortur á langtímavernd hafa orðið að daglegum veruleika þúsunda fjölskyldna.

Flokkur fólksins hefur lagt áherslu á að húsnæði eigi að vera félagslegt réttlætismál en ekki eingöngu markaðsvara. Ríki og sveitarfélög eiga að koma inn með sterkari hætti á húsnæðismarkaðinn með auknu framboði af hagkvæmu húsnæði, bæði til leigu og kaups.

Mikilvægasta lausnin er að fjölga verulega óhagnaðardrifnum leiguíbúðum þar sem markmiðið er stöðugleiki fremur en hámarksgróði. Íslenska kerfið hefur dregist aftur úr Norðurlöndunum, þar sem finna má sterk félagsleg húsnæðiskerfi sem hafa tryggt fólki meira öryggi. Mikilvægt er að það séu gerðir langtímaleigusamningar með hóflegum og fyrirsjáanleika í leiguverði og aukinni vernd gegn óréttmætum uppsögnum.

Flokkur fólksins ætlar að lækka kostnað fólks við að komast inn á húsnæðismarkaðinn, meðal annars með því að styðja við fyrstu kaupendur og ætlum við að takmarka áhrif stórra fjárfestingafélaga sem kaupa upp íbúðir í hagnaðarskyni og ýta þannig undir verðhækkanir og leigukostnað, eins og Alma leigufélag gerði á Heklureitnum.

Við ætlum að auka gagnsæi á leigumarkaði með því að kalla eftir skýrari reglum og virkara eftirliti með brotum á réttindum leigjenda. Of margir leigjendur hafa upplifað að þeir standi varnarlausir gagnvart kerfi sem hallar á þá.

Húsnæðisöryggi hefur bein áhrif á heilsu, menntun barna og félagslega stöðu fólks. Samfélag sem samþykkir að stór hluti almennings búi við stöðugan ótta um heimili sitt er samfélag sem er að grafa undan eigin velferð til framtíðar og því munum við breyta.

Við þurfum nýja sýn þar sem húsnæði er fyrst og fremst skilgreint sem grunnþjónusta og mannréttindi. Lausnirnar liggja ekki í því að bíða eftir að markaðurinn „leiðrétti sig sjálfur“, heldur í ábyrgri stefnu stjórnvalda, auknu félagslegu húsnæði og sterkari réttindum leigjenda. Það er bæði sanngjarnt og samfélagslega skynsamlegt því húsnæði á ekki að vera forréttindi fárra. Það á að vera öruggur grunnur fyrir alla.

Höfundur er oddviti Flokks fólksins í Reykjavík.