Hús­næðis­öryggi er stærsta velferðarmálið

Stór hluti þeirra sem halda uppi grunnstoðum samfélagsins á Íslandi er af erlendum uppruna - fólk sem nemur um fimmtungi vinnumarkaðarins. Þau halda mörgum af grunnstoðum samfélagsins gangandi á hverjum degi; í umönnun, þjónustu, ferðaþjónustu, iðnaði og fjölmörgum öðrum störfum sem skipta samfélagið gríðarlegu máli. Samt á þessi hópur oft ekki sterka rödd í samfélagsumræðunni, og okkur ber skylda til að tryggja að þau búi við mannsæmandi kjör, öryggi og raunveruleg tækifæri til þátttöku.

Lengri vinnuvika, lægri laun

Nýleg kjarakönnun Verkalýðsfélagsins Hlífar, sem Gallup vann fyrir félagið haustið 2025, sýnir svart á hvítu hversu skökk staðan er. Félagsfólk af erlendum uppruna vinnur að meðaltali 44,3 stundir á viku en íslenskt félagsfólk 41,5 stundir. Samt eru meðallaun erlends félagsfólks 676 þúsund krónur á mánuði - heilum 105 þúsundum lægri en hjá íslensku félagsfólki. Helmingur erlends félagsfólks hefur áhyggjur af fjárhag sínum, 28 prósent þekkja dæmi um kjarasamningsbrot á sínum vinnustað, og aðeins 57 prósent telja sig búa við mikið starfsöryggi.

Sláandi munur á húsnæðismarkaði

Húsnæðisóöryggi er stór áskorun fyrir margar þessara fjölskyldna. Hjá Hlíf er hlutfall félagsfólks á leigumarkaði orðið 52,3 prósent - meira en tvöfalt hærra en árið 2019, þegar það var 24,7 prósent. Munurinn eftir uppruna er sláandi: tæp 80 prósent erlends félagsfólks Hlífar eru á leigumarkaði, en aðeins fjórðungur íslensks félagsfólks. Aðeins 16,5 prósent erlends félagsfólks býr í eigin húsnæði á móti 45 prósentum íslensks félagsfólks. Hjá þeim sem starfa við ræstingar eru 87 prósent á leigumarkaði. Og leigjendur eru í mun verri fjárhagsstöðu - 56 prósent þeirra hafa miklar áhyggjur af fjárhag sínum og 22 prósent hafa átt í erfiðleikum með að standa skil á húsnæðiskostnaði síðustu 12 mánuði.

Börnin bera afleiðingarnar

Hátt leiguverð og mikil óvissa á almennum leigumarkaði leiðir oft til endurtekinna flutninga milli hverfa og skóla. Það hefur ekki aðeins áhrif á fjárhag heldur líka á líðan og félagslegt öryggi barna - barna sem þurfa nú þegar aukinn stuðning, enda er íslenska ekki móðurmál þeirra. Öll börn eiga rétt á öryggi, stöðugleika og jöfnum tækifærum, óháð því hvaðan þau koma. Þau eiga ekki að bera afleiðingar húsnæðisóöryggis foreldra sinna.

Við vitum hvað þarf að gera

Þess vegna ætlar Samfylkingin í Hafnarfirði að ráðast í kraftmikla og fjölbreytta húsnæðisuppbyggingu á næsta kjörtímabili. Lykilatriði þeirrar stefnu er stóraukið og markvisst samstarf við óhagnaðardrifin leigufélög á vegum verkalýðshreyfingarinnar - til dæmis Bjarg. Reynslan sýnir að þetta er sú leið sem virkar best til að halda leigu niðri fyrir þá hópa sem mest þurfa á því að halda; ungt fólk og fyrstu kaupendur, námsmenn, eldri íbúa, fólk með fötlun og tekjulægri fjölskyldur. Samhliða ætlar Samfylkingin að fjölga félagslegum íbúðum bæjarins, stytta biðlista og tryggja raunhæf úrræði fyrir þá sem standa frammi fyrir heimilisleysi.

Það er ekki nóg að þakka fólkinu sem heldur samfélaginu gangandi. Við verðum að tryggja að það geti raunverulega búið hér með reisn og stöðugleika - og það byrjar með öruggu þaki yfir höfuðið. Þannig verðum við sterkari saman!

Höfundur skipar 16. sæti á lista Samfylkingarinnar í Hafnarfirði og er varaformaður verkalýðsfélagsins Hlífar.