Að eiga eða leigja?

Á kjörtímabilinu stóð bæjarstjórn frammi fyrir því að fjölga þurfti leikskólarýmum í Hveragerði. Fyrir lágu hugmyndir um uppbyggingu nýs leikskóla í Kambalandi. Þegar kemur að fjölgun leikskólaplássa er mikilvægt að greina þá kosti sem standa til boða en hægt er að velja mismunandi leiðir sem hafa mismunandi áhrif á fjárhagsstöðu sveitarfélagsins. Þar má nefna nýbyggingu með mismunandi fjármögnunarleiðum eða viðbyggingu við leikskóla sem fyrir er. Niðurstaðan í þessu tilfelli var að byggja við Óskaland.

Viðbygging við leikskólann Óskaland hefur nú verið tekin í notkun. Þegar ákvörðun var tekin um viðbygginguna valdi núverandi meirihluti þá leið að semja við fasteignafélag um leigu á mannvirkinu í stað þess að Hveragerðisbær byggði sjálfur og ætti eignina frá upphafi. Bæjarfulltrúar D-listans voru frá upphafi andvígir þessari leið. Stefna þeirra var skýr: Að byggja bæri nýjan leikskóla í Kambalandi og að bærinn stæði sjálfur að þeirri uppbyggingu og fjármögnun sem henni fylgdu með langtímahagsmuni bæjarbúa að leiðarljósi. Ágreiningurinn hefur aldrei snúist um það hvort fjölga þurfi leikskólaplássum, enda er mikilvægt að tryggja íbúum bæjarins góða þjónustu og öryggi. Ágreiningurinn snýst um leiðina sem var farin. Við höfum talið að eigin uppbygging sveitarfélagsins sé bæði skynsamlegri og hagkvæmari fyrir sveitarfélagið en að fara í langtímaleigu.

Dýrari leiðin valin

Í minnisblaði frá 1. desember 2025 kemur fram að kaupréttur verði fyrst virkur árið 2035 og að gera hafi þurft viðauka við fjárhagsáætlun vegna hækkunar á leigueign og leiguskuld um 374 milljónir króna. Jafnframt lá fyrir hækkun vegna breytinga á vísitölu. Þetta er því nú þegar farið að kosta sveitarfélagið háar fjárhæðir.

Þegar kaupréttur verður loks virkur að 10 árum liðnum hefur bærinn greitt leigu, fyrir þrjár auka deildir, sem jafngildir byggingu nýs leikskóla. Þetta þýðir að sé kauprétturinn ekki nýttur fyrr en eftir 40 ár jafngildir það byggingu fjögurra nýrra leikskóla. Einnig er gott að hafa í huga að ætli bærinn að nýta kaupréttinn þá bætist kaupverð byggingarinnar ofan á þegar greidda leigu. Því er alveg ljóst að hvaða leið sem farið væri við kaup á viðbyggingunni myndu bæjarbúar greiða margfalt verð fyrir hana.

Leiguleið er oft réttlætt með því að hún eigi að færa áhættu frá leigutaka, en í þessu máli er niðurstaðan sú gagnstæða. Eignarhald færðist fjær í tíma og hluti kostnaðar við aukaverk féll á bæjarsjóð. Það eitt og sér gefur fullt tilefni til gagnrýninnar umræðu. Ársreikningur Hveragerðisbæjar fyrir árið 2025 sýnir einnig að hér er um verulega fjárhagslega skuldbindingu að ræða. Þar kemur fram að nýjar leiguskuldir á árinu nema 1.087,9 milljónum króna.

Hagkvæmari kostir stóðu til boða

Það er ljóst að hagkvæmara hefði verið að Hveragerðisbær byggði sjálfur og fjármagnaði framkvæmdina með hefðbundnum hætti, til dæmis með þeim lánaleiðum sem sveitarfélög hafa almennt aðgang að í gegnum Lánasjóð sveitarfélaga. Það er líka eðlilegt að halda því til haga að þegar sveitarfélag velur að setja stórt fasteignafélag á milli sín og nauðsynlegrar grunnþjónustu, þá felur það í sér að hluti kostnaðarins fer óhjákvæmilega í fjármögnun, álagningu og arðsemi þess félags. Þegar sveitarfélag byggir sjálft verða verðmætin hins vegar eftir hjá samfélaginu. Það er grundvallarmunur sem skiptir máli, ekki aðeins í dag heldur til lengri tíma. Vissulega skiptir máli að viðhaldskostnaður fellur á leigusala. En ef rétt og faglega er staðið að framkvæmdum, þá ætti ekki að reikna með miklu viðhaldi á fyrstu 10 árunum og að hluta til eru tryggingar byggingarstjóra virkar fyrstu 5 árin.

Lærum af mistökunum

D-listinn leggur áherslu á að Hveragerðisbær byggi sjálfur sínar lykileignir og eigi þær. Við teljum að það sé betri nýting á skattfé íbúa að fjárfesta í eigin innviðum en að binda bæinn í dýra og langa leigusamninga.

Þessu til stuðnings er rétt að minna á að sveitarfélög sem fóru leiguleiðina fyrir hrun lögðu síðar mikið á sig til að losna undan slíku fyrirkomulagi. Spor sveitarfélaga í þessum efnum ættu því að gefa tilefni til varfærni. Dæmin voru þegar til staðar áður en ákvörðun varðandi langtímaleigu var tekin og því skýrt frá upphafi hvaða afleiðingar slíkur samningur hefur á fjárhag og framtíð Hveragerðis.

Einnig hefur komið fram í áætlanagerð bæjarins að horft sé til leigufyrirkomulags við frekari uppbyggingu leikskólamannvirkja. Ef svo er, þá er enn mikilvægara að þessi reynsla af Óskalandi verði dregin skýrt fram og metin á faglegan og hlutlausan hátt.

Við viljum leggja áherslu á það að sveitarfélagið fjármagni sín eigin verkefni, til þess þarf ábyrgð í uppbyggingu og ábyrgð í fjármálum, þannig fyrst bætum við þjónustu og aukum lífsgæði.

Höfundur skipar 4. sæti D listans í Hveragerði.