Fleiri með krabba­mein eða minni streita?

Næstu helgi kjósum við um það hvers konar borg Reykjavík ætlar að vera.

Víða um borgina er nú gengið á græn svæði í nafni þéttingar og framkvæmda. Stundum hverfa tré og gróður fyrir fleiri bílastæðum, stundum fyrir nýjum byggingum eða breiðari umferðargötum. Þetta eru ákvarðanir sem virðast litlar á teikniborðinu en hafa raunveruleg áhrif á lífsgæði fólks.

Nýlegt dæmi er gróðrarstöðin Mörk þar sem rætt er um bílastæði þar sem nú er gróður og skjól. Gróðrarstöðin Mörk er ekki aðeins ræktunarstaður heldur mikilvægt grænt svæði með fjölbreyttum og víða fágætum trjá- og plöntutegundum sem hafa í áratugi auðgað borgarumhverfið og tengt fólk við náttúruna í hjarta borgarinnar. En spurningin er einföld: Myndu foreldrar leggja jafn afslappað í þessi bílastæði ef þeim væri sagt að með því að fjarlægja græna svæðið væri verið að auka líkur á loftmengun og svifryki frá aðliggjandi umferðargötum, mengun sem rannsóknir tengja við aukna tíðni krabbameina, hjarta- og lungnasjúkdóma?

Nýleg rannsókn á trjágróðri í Reykjavík sýnir að tré borgarinnar fjarlægja árlega nærri 20 tonn af loftbornum mengunarefnum. Rannsóknin bendir einnig á að tengsl eru milligrænna svæða og bættrar lýðheilsu, minni streitu og betri loftgæða.

Rannsóknir sýna að borgartré draga úr svifryki og loftmengun og geta þannig bjargað mannslífum. Aukin trjáþekja í nærumhverfi fólks tengist færri ótímabærum dauðsföllum og betri geðheilsu.

Þegar við fjarlægjum græn svæði erum við því ekki bara að taka niður tré. Við erum að veikja náttúrulega vörn borgarinnar gegn loftmengun og við erum að gera borgina verri fyrir fólk og lífverur.

Það er athyglisvert að á sama tíma og margar borgir Evrópu stefna að 30% trjáþekju í þéttbýli er Reykjavík aðeins með um 8,7% trjáþekju samkvæmt nýlegu mati.Trjáþekjan er líklega enn minni í dag eftir umfangsmikla fækkun trjáa í Öskjuhlíð og um 10 hektara skerðingu á grænum svæðum við Elliðaárdal.

Græn svæði eiga ekki að vera afgangsstærð í skipulagi. Þau eru hluti af lýðheilsu, loftslagsaðgerðum og framtíðarsýn borgarinnar.

Við hvetjum kjörna fulltrúa til að standa vörð um græn svæði borgarinnar og horfa á þau sem hluta af grunninnviðum samfélagsins, rétt eins og skóla, samgöngur og heilbrigðisþjónustu.

Í sífellt þéttari borg verður enn mikilvægara að tryggja fólki aðgang að náttúru í sínu nærumhverfi. Börn þurfa skjólgóð svæði til leikja og hreyfingar og borgarbúar þurfa að geta andað að sér hreinna lofti. Við eigum að vera að ræða hvernig aukum við aðgegni að grænumsvæðum ekki hvernig við breytumþeim í bílastæði eða girðum fyrir þau. Borg sem missir tengslin við náttúruna verður fátækari borg.

Höfundur er framkvæmdastjóri Skógræktarfélags Reykjavíkur.

Heimildir

Shearer, A.Z. & Slater, D. (2025). Characteristics and benefits of Reykjavik’s urban forest, Iceland. Arboricultural Journal.

Ulmer, J.M. o.fl. (2016). Multiple health benefits of urban tree canopy: The mounting evidence for a Green Prescription. Health and Place 42.

Rojas-Rueda, D. o.fl. (2019). Green spaces and mortality: a systematic review and meta-analysis of cohort studies. Lancet Planetary Health.

Astell-Burt, T. & Feng, X. (2019). Association of urban green space with mental health and general health among adults in Australia. JAMA Network Open.