Brotin lof­orð – upp­bygging íþrótta­mann­virkja í Hvera­gerði

Staða íþróttamála í Hveragerði er alvarleg og kallar á hreinskilna umræðu. Í aðdraganda sveitarstjórnarkosninganna vorið 2022 var uppbygging íþróttaaðstöðu eitt stærsta kosningamálið. Núverandi meirihluti gaf þá skýr fyrirheit um skjóta og hagkvæma uppbyggingu eftir fall Hamarshallarinnar. Áformað var að reisa íþróttahús úr föstum efnum á grunni hennar, taka það í notkun haustið 2023 og halda kostnaði í 260 milljónum króna, sem nam um fimmtungi af þeirri áætlun sem Verkís lagði fram árið 2022 fyrir stálgrindarhús á sama grunni.

Tímalínan 2022-2026

Í janúar 2023, átta mánuðum eftir kosningar, var fyrsti áfangi verksins boðinn út. Þremur mánuðum síðar var öllum tilboðum hafnað þar sem þau fóru öll fram úr kostnaðaráætlun, sem var upp á 1,1 milljarð króna. Kostnaður sem féll til vegna þessa útboðs nam rúmum 17 milljónum króna.

Í ágúst sama ár tilkynnti bæjarstjórn að uppbyggingu Hamarshallarinnar yrði frestað og að leigja ætti iðnaðarhúsnæði í Vorsabæ fyrir tímabundna íþróttaaðstöðu. Tæpum tveimur milljónum króna var varið í þá vinnu áður en horfið var frá áformunum í desember 2023, í kjölfar mikillar óánægju íbúa, meðal annars vegna gagnrýni sem sneri að öryggi barna.

Í framhaldinu var ákveðið að ráðast í viðbyggingu við íþróttahúsið við Skólamörk. Samkvæmt áætlunum áttu framkvæmdir að hefjast árið 2024 og húsið að vera tilbúið til notkunar árið 2025. Fyrsti áfangi verkefnisins, nýr íþróttasalur með möguleika á keppnishaldi og áhorfendaaðstöðu síðar meir, var samkvæmt fundargerð bæjarstjórnar 14. desember 2023, áætlaður um 605 milljónir króna, auk hönnunarkostnaðar.

Upphafleg heildarkostnaðaráætlun verkefnisins nam rúmlega 900 milljónum króna. Nú þegar er kostnaður samþykktra reikninga orðinn um 161% af upphaflegri samningsfjárhæð. Engin skýr tímaáætlun liggur fyrir um verklok og ljóst er að heildarkostnaður mun fara verulega fram úr upphaflegum áætlunum, en á bæjarstjórnarfundi í febrúar sl. kom fram í máli bæjarstjóra að uppfærð kostnaðaráætlun nemi 1.2 milljörðum.

Í maí 2024 var jafnframt tilkynnt um uppbyggingu gervigrasvallar uppi í Dal. Samkvæmt svörum við fyrirspurn bæjarfulltrúa D-lista er kostnaður verkefnisins orðinn um 357 milljónir króna, án kostnaðar við vallarlýsingu. Samþykkt tilboð í lýsingu nemur rúmum 99 milljónum króna. Framkvæmdir hafa tafist verulega og enn liggur ekki fyrir hvenær völlurinn verður tekinn í notkun, en upphaflega stóð til að æfingar myndu hefjast á vellinum „snemmvetrar 2024“.

Nýjustu kostnaðaráætlanir gera þannig ráð fyrir að uppbygging íþróttamannvirkja í Hveragerði kosti tæplega 1.7 milljarða, ekki 260 milljónir eins og loforðin sögðu til um.

Svörin vekja spurningar

Á fundi bæjarstjórnar nú í apríl var lögð fram fyrirspurn fulltrúa D-lista þar sem óskað var eftir skýrum og uppfærðum upplýsingum um stöðu uppbyggingar íþróttamannvirkja í Hveragerði. Fyrirspurnin laut annars vegar að gervigrasvellinum og hins vegar að viðbyggingu við íþróttahúsið við Skólamörk. Sérstaklega var kallað eftir sundurliðuðum kostnaði, uppfærðum kostnaðaráætlunum og skýrum tímaáætlunum um verklok.

Svör bárust í formi minnisblaðs frá sviðsstjóra tækni- og umhverfissviðs, þar sem farið er yfir stöðu verkefnanna í heild.

Þrátt fyrir að svör hafi borist við fyrirspurninni er ljóst að mörgum lykilspurningum er ekki svarað með skýrum hætti. Sérstaklega vantar nákvæmar tímaáætlanir og heildstæðar, uppfærðar kostnaðaráætlanir fyrir bæði verkefnin.

Það er mikilvægt að upplýsingar um stórar fjárfestingar sveitarfélagsins séu settar fram með gagnsæjum og aðgengilegum hætti. Í þessu tilviki eru svörin sett þannig fram að þau krefjast frekari úrvinnslu til að bæjarfulltrúar og íbúar geti áttað sig á stöðu og umfangi verkefnanna.

Tjónið er raunverulegt

Á meðan verkefnin dragast á langinn og kostnaður hækkar, sitja iðkendur eftir. Íþróttafélagið Hamar og aðrir notendur hafa þurft að búa við skertar aðstæður alltof lengi. Það hefur haft bein áhrif á starfsemi, þátttöku og uppbyggingu. Iðkendur á öllum aldri, frá börnum til eldri borgara, hafa þurft að leita í önnur sveitarfélög eftir aðstöðu sem ætti að vera sjálfsögð í þeirra heimabyggð.

Þetta er ekki aðeins spurning um óþægindi, þetta hefur raunverulegar afleiðingar. Æfingatímar skerðast, ferðatími eykst og kostnaður leggst á fjölskyldur sem þurfa að keyra börn sín milli bæjarfélaga. Fyrir suma þýðir þetta einfaldlega að þátttaka minnkar eða fellur niður.

Óvissan hefur einnig áhrif á íþróttafélagið sjálft. Erfiðara er að skipuleggja starf, halda úti metnaðarfullu barna- og unglingastarfi og byggja upp öfluga flokka þegar aðstaða er hvorki trygg né fyrirsjáanleg. Þetta getur haft langtímaáhrif á þróun íþróttastarfs í bænum.

Þá má ekki gleyma félagslega þættinum. Íþróttir eru ekki aðeins æfingar og keppni, þær eru vettvangur fyrir samfélag, tengslamyndun og forvarnir. Þegar aðstöðu skortir veikist þessi mikilvægi hluti samfélagsins.

Á sama tíma líður tíminn. Börn sem voru á grunnskólaaldri þegar loforðin voru gefin eru að eldast upp úr íþróttastarfinu án þess að hafa notið þeirrar aðstöðu sem þeim var lofað. Það er tjón sem verður ekki bætt upp síðar.

Þrátt fyrir þetta hefur íþróttafélagið Hamar, ásamt þjálfurum og sjálfboðaliðum, unnið frábært starf við mjög erfiðar aðstæður. Það er í raun til marks um þann metnað og dugnað sem býr í starfinu að það skuli hafa haldist gangandi. En það er ekki hlutverk sjálfboðaliða að bæta upp fyrir skort á grunninnviðum, þar liggur ábyrgðin hjá sveitarfélaginu.

Ábyrgð og leiðin áfram

Svörin sem bárust við fyrirspurn bæjarfulltrúa D-listans draga upp skýra mynd:

Kostnaður hefur hækkað verulega, tímaáætlanir eru óljósar og heildarsýn skortir.

Loforð um „mikið fyrir lítið“ hafa í reynd orðið að miklum kostnaði með litlum árangri.

Nú er brýnt að breyta um stefnu:

• Setja fram raunhæfar og gagnsæjar kostnaðaráætlanir
• Forgangsraða verkefnum skýrt
• Ljúka því sem hafið er áður en farið er í nýjar og stærri framkvæmdir
• Setja þarfir iðkenda og íþróttafélagsins í fyrsta sæti

Íþróttaaðstaða er ekki munaður, hún er grunnþjónusta. Hún á ekki að vera tilraunaverkefni eða pólitískt loforð sem gleymist eftir kosningar.

Íbúar Hveragerðis eiga betra skilið.

Höfundur skipar 2. sæti D-listans í Hveragerði