Lítil skít­seiði

Reykjavík. Geislar kvöldsólarinnar rétt skríða yfir þökin á of-þéttri byggðinni og vindurinn gnauðar svo að syngur í yfirgefnum atvinnurýmunum á jarðhæðum nýbygginganna. Ekkert annað hljóð nema þungt fótatak og hringlið í sporunum. Það er kominn nýr fógeti í bæinn. Einar Þorsteinsson er mættur (aftur) og hann er með ný og fersk skilaboð til borgarbúa: aldrei aftur Samfylking! Einar hefur dregið línu í sandinn með sporanum og engir vel greiddir stokkhólmskratar á borgarhjólum fá að komast yfir hana aftur. Nýi fógetinn var reyndar einu sinni gamli fógetinn þegar honum tókst á hinn allra Framsóknarlegasta hátt að Einar Mikaela 19% atkvæða til sín, verða borgarstjóri í sögulega ósögulegt ár og segja svo af sér fullkomlega án utanaðkomandi þrýstings þegar hans eigið Machiavellíska plott klúðraðist sögulega. Eftir sitja dreggjarnar af fylginu og tvö kosningaloforð: fleiri hundagerði og aldrei aftur Samfylking.

Einari er samt vorkunn. Aðalsmerki, og raunar eina merki, Framsóknar í Reykjavík hefur alltaf verið fullkomlega skammlaus hentistefna. Bara hvaða kjaftæði sem er sem er líklegt til að soga til sín lausafylgið hverju sinni. Og það hefur ótrúlega oft virkað. Nú blasir samt við þeim nýr veruleiki: að nánast öllum framboðunum í Reykjavík er klastrað saman úr pappírsþunnri hentistefnu. Frambjóðendur ráfa um borgina og veifa handahófskennt í áttina að blómakerjum og hjólastígum.

Ég held ég muni ekki eftir kosningum sem snúast um minna.

Það er krafsað í ónotatilfinningu vopnvæddra hugtaka eins og „einkabíllinn“; táknmynd frelsis og sjálfstæðis. Það er óskorðaður réttur hvers Íslendings að geta keyrt hvert sem er, lagt hvar sem er. Bíllinn á að geta flætt óhindraður niður breiðgöturnar eins og ferskt lindarvatn niður fjallshlíðina. Hver akreinin sem er fjarlægð af þessum spandex-teknókrötum í ráðhúsinu er eins og nýr myllusteinn utan um hálsinn á okkur. Skítt með alla þessa svokölluðu sérfræðinga sem hafa aftur og aftur sagt að fleiri akreinar bjargi engu; sem hafa bent á að einu lausnirnar séu fjölbreyttari ferðamátar og virkar almenningssamgöngur. Við viljum fleiri akreinar, fleiri bílastæði. Svo viljum við fleiri íbúðir, en samt á að vera lengri á milli þeirra og minni þjónustu á jarðhæðum nýbygginga. Það er engin samhangandi hugmyndafræði, bara verið að fæða einhverja ónotatilfinningu með yfirborðskenndri froðu.

Einhvern veginn tekst Sjálfstæðisflokknum alltaf að fljóta upp á toppinn í svona orðræðu. Þeir fundu hana upp. Mér líður eins og það hafi bara verið í gær þar sem Eyþór Arnalds ráfaði um borgina í þykkum leðurhönskum að taka upp bananahýði sem hann fann á götunni til að sýna óöldina sem hér ríkir. Það vita allir hvað Sjálfstæðisflokkurinn er og hvað hann stendur fyrir, en það er samt gaman að glugga aðeins í stefnuna hjá þeim; flokknum sem hefur einna mest talað niður „ímyndarpólitík“ nútímans. Þar eru atriði eins og „við ætlum að draga íslenska fánann að húni daglega við Ráðhús Reykjavíkur“, sem er auðvitað alls ekkert ímyndarpólitíkur-hundaflaut. Svo er gullmolinn „við ætlum að afnema stefnu borgarinnar um „Viljandi villt“ og bæta umhirðu borgarlandsins. Hrein borg, fögur torg“. Hættum að ýta undir woke hugmyndafræði eins og líffræðilegan fjölbreytileika.

Uppáhaldið mitt er samt „Við ætlum að lyfta sögu Viðeyjar og skilgreina hana sem öflugt útivistarsvæði með golfvelli, gönguleiðum og veitingaþjónustu“. Er eitthvað sem fangar Sjálfstæðisflokkinn betur en að kasta því algjörlega íróníulaust fram að breyta Viðey í golfvöll?

Í fullkominni borg drauma okkar getum við öll rúllað beint fram úr rúminu og út í einn af bílunum okkar (þegar við erum búin að flagga auðvitað) og liðið áhyggjulaus niður eina af 4-5 akgreinum stofnæðanna. Eina sem hægir á okkur eru einstaka hringtorg, en við huggum okkur við að þau eru fullkomlega slegin og ekki einn fífill eða sóley í sjónmáli. Svo keyrum við beint upp í bílaferjuna út í Viðey og leggjum fyrir utan golfklúbb Jóns Sigurðssonar (aðeins fyrir meðlimi) áður en við tökum 18 holur.

Ég veit ekki einu sinni alveg hvað ég er að biðja um. Kannski bara einhverja hugmyndafræði. Einhverja pólitík.

Við lifum á stórmerkilegum, og stundum alveg hrikalegum tímum. Hraðar tækniframfarir, stuttar boðleiðir, upplýsingafargan, árásarstríð, þjóðarmorð og kerfisbundin afbygging margra þeirra gilda sem hefur tekið síðustu kynslóðir lífstíðir að byggja undir. Fyrir nokkrum mánuðum las ég Bróðir minn ljónshjarta aftur fyrir dóttur mína. Saga sem fjallar í grunninn um hvernig eitt af stóru áskorunum lífsins sé að neyða hugrekkið til að sigra óttann þótt óttinn sé alltaf til staðar. Stundum þarf bara að gera hluti þótt þér séu erfiðir og hættulegir, annars sé maður ekki maður heldur lítið skítseiði, eins og Jónatan kemst svo vel að orði.

Ég vil ekki upplifa að frambjóðendur séu svo hræddir við kjósendur á þessum afbyggðu umrótartímum að þau þori ekki að marka sér neina almennilega hugmyndafræðilega sýn á það hvernig borg við viljum byggja til framtíðar. Það er óþolandi að bara rasistarnir tali um mannréttindi. Það er óþolandi að húsnæðismálin séu bara “við þurfum að byggja meira” en ekki hver á að búa þar? Hver á að eiga efni á því? Hvernig hlúum við best að þeim sem mest þurfa á því að halda? Borg er ekki bara götusópun og bílastæði og sláttur á umferðareyjum. Borgin okkar er að stóru leyti sjálfsmyndin okkar, framlenging á okkur. Hún á að endurspegla hverskonar samfélag við viljum búa í. Hugmyndin um borgina á líka að rúma stórar hugmyndir um jafnrétti, mannréttindi, efnahagslegt- og félagslegt réttlæti.

En það er búið að færa alla pólitíska orðræðu á skrítinn stað. Kannski voru íbúar Þyrnirósadals bara búin að fá nóg af woke ímyndarpólitíkinni hjá þessum woke libbum og voru því mjög móttækileg fyrir ferskri nálgun hjá Þengli þegar hann lofaði þeim að senda alla þessa innflytjendur rakleitt til Nangilima, auðvitað eftir að þau hafa fengið að dúsa í lokuðu brottfararbúðunum í Kötluhelli fyrst.

Ég veit að ekki öll pólitík sé sveitastjórnarpólitík, ég veit að það sé ekki hægt að kasta allri hugmyndafræði inn í svona baráttu. En við lifum á þannig tímum að ég vil sjá stjórnmál sem eru óhrædd að taka stórar afstöður gagnvart stórum málum. Það skortir að minnsta kosti einhverja pólitíska dýpt. Er ekkert málefnastarf lengur í þessum flokkum? kannski er það ofgnóttin. Frambjóðendur þurfa að mæta í 40 podköst, 50 viðtöl, borða kjúklingavængi milli þess sem þau smána sig daglega á TikTok. Fyrir hvern er þetta allt? Ég er ekki viss um það hafi einu sinni verið hugsað til enda.

Svo er ég persónulega kominn með upp í kok af þessari KPMG-pólitík nútímans. Að það snúist allt um rekstur. Að þetta sé bara að stemma af heimilisbókhaldið. Þetta er alltumlykjandi. Þessi hugmynd að eina starf stjórnmálanna sé hagræðing. Ef það er raunveruleikinn sem við viljum, af hverju þurfum við þá ykkur, kæra stjórnmálafólk? Af hverju eruð þið til ef ekki sem málsvarar sterkrar hugmyndafræði um það hvert við erum að stefna sem samfélag? Meiri hugmyndafræði, minni hagfræði.

Eins og Walter Sobchak sagði: Say what you will about the tenets of National Socialism, Dude, at least it's an ethos.

Höfundur er kvikmyndagerðarmaður.