Þegar pólitíska tilfinningarótið tætir niður gagn­rýna hugsun og van­virðir tjáningar­frelsið

Hugtakið hatursorðræða er oft notað í opinberri umræðu, en sjaldan útskýrt með skýrum hætti.

Það er búið að vera athyglisvert að fylgjast með samfélagsmiðlum, þar sem spurt var hvort nútíma „hinsegin fáni“ væri viðeigandi á leik- og grunnskólum þar sem hann er nú orðinn fáni margra nýrra viðhorfa og væntinga til lífsins. Því er löngu orðin þörf á umræðu um hvar þessi fáni á erindi og hver mörk þessarar umræðu eru. Oft er því mætt með harðri viðspyrnu.

Ég er ekki á móti hinsegin fánanum, frekar en mörgum öðrum fánum og táknum, heldur þeirri hugmyndafræði og þeim félagslega þrýstingi sem margir upplifa að hafi þróast í kringum hann. Áður fyrr var þetta ekki áberandi og því tel ég eðlilegt að spyrja: á slík hugmyndafræði heima í leik- og grunnskólum? Slík spurning er ekki árás á hinsegin börn, né gerir þau ósýnileg. Hún snýst um hvert hlutverk opinberra stofnana sé og hvaða skilaboðum og hvers konar menntun þær eiga að miðla.

Í frjálsu lýðræðislegu samfélagi hlýtur að vera vettvangur fyrir slíka umræðu. Ef einfaldar spurningar leiða til opinberrar smánunar og hatursfullrar stimplunar, stöndum við frammi fyrir raunverulegri hættu á að þrengja að tjáningarfrelsinu, sem er varið í íslensku stjórnarskránni. Hver ákveður hvaða umræða er leyfileg?

Jafnframt er rétt að velta fyrir sér hvernig við forgangsröðum í samfélaginu. Hvers vegna fá sum málefni mikinn sýnileika og stuðning á meðan önnur, eins og t.d. fíknivandi, geðraskanir, fatlanir og alvarlegir sjúkdómar, virðast síður fá athygli? Þetta er ekki gagnrýni á stuðning við hinsegin fólk heldur ákall eftir auðmýkt, jafnvægi og hófsamri umræðu.

Margir upplifa að „hinsegin fáninn“ hafi þróast frá því að standa fyrst og fremst fyrir jafnan rétt í að tengjast víðtækari hugmyndafræði. Það er eðlilegt að ekki séu allir sammála þeirri þróun án þess að það jafngildi hatri. Getur fáni öðlast aðra merkingu en upp var lagt með þegar hann var sameiningartákn? Geta tákn verið misnotuð í þágu pólitískra samtaka mun fremur en til að berjast fyrir rétti manna?

Ég hef einnig séð dæmi þar sem fólk, þar á meðal hinsegin einstaklingar, fær harkaleg viðbrögð fyrir að tjá ólíkar skoðanir. Það vekur spurningar um hvort við séum farin að svara ágreiningi með útilokun frekar en umræðu. Við erum ekki öll eins, fólk hefur ólíkar skoðanir. Þannig er fjölbreytt samfélag.

Ísland er eitt umburðarlyndasta samfélag heims og það ber að varðveita. En ef við einblínum eingöngu á neikvæðar raddir gleymum við þeirri yfirgnæfandi samstöðu sem raunverulega er til staðar: að standa vörð um manneskjuna fremur en hugmyndafræði.

Þetta snýst ekki um að taka skref aftur á bak eða draga úr réttindum. Þetta snýst um að tryggja að við getum átt í opinni, heiðarlegri og virðingarfullri samræðu. Það er forsenda heilbrigðs samfélags.

Höfundur er lögfræðingur og móðir og skipar 4. sæti á lista Miðflokksins í Mosfellsbæ.