Að endur­skil­greina vel­gengni: Frá auði og völdum til tengsla og vel­sældar

Við viljum öll eiga gott líf og því er það okkur mikilvægt að ganga vel. En hvað er velgengni? Í samtímanum er velgengni oft mæld í tölum: tekjum, eignum og áhrifum. Frá unga aldri er fólki kennt að stefna að þessum viðmiðum, að ná “árangri” sem birtist í sýnilegum ytri gæðum. Þessi skilgreining mótar forgangsröðun einstaklinga og samfélaga og hefur áhrif á heilsu fólks, lífsgæði og ástand jarðarinnar.

Þegar velgengni er mæld í peningum, stöðu og völdum skapast stöðug samkeppni og samanburður. Þannig verður lífið meira eins og keppni en ferðalag. Fólk hefur sífellt minni tíma fyrir raunveruleg tengsl, líkamlega hreyfingu og hvíld, þar sem vinna og framleiðni verða aðal markmiðið. Frásagnir fjölmiðla, samfélagsmiðla og auglýsinga endurspegla þessa forgangsröðun og margir upplifa að þeir séu aldrei nóg, ekki nógu ríkir eða nógu áhrifamiklir.

Þessar hugmyndir um velgengni geta haft neikvæðar afleiðingar bæði fyrir einstaklinga og jörðina. Þær leiða til streitu, kvíða og kulnunar, þar sem fólk ýtir eigin þörfum, tengslum og líðan til hliðar í leit að ytri viðurkenningu. Á sama tíma eykur þessi hugsun neysluhyggju og ofnýtingu náttúruauðlinda, þar sem hagvöxtur og gróði eru sett ofar sjálfbærni. Afleiðingin er tvíþætt: versnandi andleg og líkamleg heilsa fólks og sífellt meira álag á vistkerfi jarðarinnar.

Þetta hefur ekki alltaf verið svona. Í menningu frumbyggja um allan heim hefur velgengni verið skilgreind á annan hátt. Þar er velgengni ekki metin í fjármagni eða völdum, heldur í tengslum, við okkur sjálf, aðra og við náttúruna. Velgengni felst í því að lifa í jafnvægi, að hlúa að samfélaginu og virða umhverfið sem við erum hluti af. Einstaklingurinn er ekki einangruð eining heldur hluti af stærra samhengi þar sem velferð eins tengist velferð allra.

Þessi nálgun hefur víðtæk jákvæð áhrif. Hún styður við sterkari félagsleg tengsl, sem er lykilþáttur í hamingju og andlegri heilsu. Hún dregur úr ofneyslu og hvetur til sjálfbærni, þar sem náttúran er ekki aðeins auðlind heldur lífsnauðsynlegur samstarfsaðili. Samfélög sem byggja á þessum gildum eru oft þrautseigari, samheldnari og betur í stakk búin til að takast á við áskoranir framtíðarinnar.

Til að endurskilgreina velgengni í nútímasamfélagi þurfum við bæði kerfisbundnar og persónulegar breytingar. Hugmyndafræði velsældarhagkerfa snýst um kerfisbreytingar í samfélaginu þar sem horft er til mælikvarða sem taka tillit til lífsgæða, heilsu og sjálfbærni samhliða hagvexti. Í menntakerfinu mætti leggja meiri áherslu á tilfinningagreind, samkennd og tengsl við náttúru, fremur en einungis árangur í stöðluðum prófum og starfsframa. Fyrirtæki og stofnanir gætu endurmetið árangur út frá velsæld starfsmanna og samfélagsábyrgð en ekki aðeins fjárhagslegum hagnaði.

Í einkalífi getur endurskilgreining velgengni falist í því að spyrja sig: Hvað skiptir mig raunverulega máli? Er það tími með fjölskyldu og vinum, góð heilsa, tilgangur í starfi eða tengsl við náttúruna? Með því að setja slík gildi í forgang má byggja líf sem er ekki aðeins “árangursríkt” á pappír, heldur raunverulega innihaldsríkt og gefandi.

Að lokum snýst endurskilgreining velgengni ekki um að hafna framförum eða metnaði, heldur að víkka skilning okkar á því hvað felst í því að “ganga vel”. Þegar við færum fókusinn frá auði og völdum yfir í tengsl, jafnvægi og ábyrgð, opnast möguleiki á samfélagi þar sem bæði fólk og jörðin geta dafnað. Slík velgengni er ekki aðeins sjálfbær, hún er forsenda fyrir góðu lífi.

Á Velsældarþingi sem hadið verður í Hörpu, 16.-17. apríl verður sjónum beint að því hvernig við getum endurskilgreint velgengni til að bæta velsæld bæði fólks og jarðarinnar.

Höfundur er sviðsstjóri hjá Embætti landlæknis.