Við erum í þessu saman

Borgarstjórn samþykkti nýlega að fela skrifstofu borgarstjóra að láta vinna sérstaka aðgerðaáætlun gegn einmanaleika og undirbúa endurskoðun á stefnu Reykjavíkurborgar um frístundaþjónustu með það að markmiði að fjölga tækifærum íbúa á öllum aldri til aukinnar samveru.

Leiðarljós Reykjavíkurborgar er að bjóða upp á fjölbreytta og heilsueflandi frístundaþjónustu sem hvetur til virkrar þátttöku, sköpunar og betra samfélags fyrir fólk á öllum aldri.

Einmanaleiki sést ekki utan á fólki, en hann hefur mælanleg áhrif á heilsu, lífsgæði og samfélag. Á síðustu árum hafa rannsóknir víða um heim sýnt að félagsleg einangrun getur haft jafn skaðleg áhrif á heilsu og margir vel þekktir áhættuþættir. Einmanaleiki er þess vegna ekki einkamál einstaklinga heldur samfélagslegt verkefni sem kallar á markviss viðbrögð.

Rannsóknir benda til þess að langvarandi einmanaleiki auki líkur á hjarta- og æðasjúkdómum, þunglyndi og kvíða, auk þess að tengjast lakari lífsgæðum almennt. Sumir fræðimenn hafa jafnvel bent á að áhrif langvarandi félagslegrar einangrunar á heilsu geti verið sambærileg við að reykja allt að hálfan pakka af síkarettum á dag.

Einmanaleiki snertir ekki aðeins eldri borgara, þó hann sé algengur þar. Hann getur einnig haft áhrif á ungt fólk, fólk sem býr eitt, nýja íbúa í borginni, innflytjendur eða einstaklinga sem standa utan hefðbundinna félagslegra neta. Í hraðri borgarþróun, þar sem fólk flytur oftar milli hverfa og tengslanet breytast, getur verið auðvelt að verða ósýnilegur í mannfjöldanum.

Þess vegna hafa sífellt fleiri borgir farið að líta á félagsleg tengsl sem mikilvægan hluta af innviðum samfélagsins, rétt eins og samgöngur, skóla og græn svæði. Sveitarfélög geta unnið gegn einmanaleika vegna þess að þau móta nærumhverfi fólks. Það sem við getum gert er að skapa rými fyrir tengsl, virkja samfélagið og greina og styðja við þau sem eru félagslega einangruð.

Borgir sem draga úr einmanaleika hanna umhverfi þar sem fólk hittist á sjálfsagðan og eðlilegan máta, t.d. með lifandi hverfiskjörnum með kaffihúsum, bókasöfnum og annari menningarstarfsemi. Með því að tryggja gott aðgengi að almenningsrýmum eins og görðum og torgum og með fjölbreyttum hverfastöðvum þar sem fólk getur tekið þátt í félagsstarfi.

Reykjavík hefur nú þegar sterka innviði á þessu sviði, til dæmis í bókasöfnum, sundlaugum og menningarhúsum. En eitt af því sem við gerum líka er að styrkja samfélagslegt frumkvæði t.d. í hverfahátíðum og viðburðum, sjálfboðaliðastarfi, félagasamtökum og verkefnum sem tengja kynslóðir saman, til dæmis samstarf skóla og eldri borgara

Slík verkefni hafa hjálpa þeim sem upplifa einmanaleika en styrkja jafnframt félagslegt traust og samkennd í samfélaginu.

Sumir íbúar þurfa sértækari stuðning. Þess vegna er mikilvægt að greina félagslega einangrun snemma, til dæmis í gegnum heilbrigðis- og félagsþjónustu til að geta boðið upp á heimsóknarverkefni eða tengiliði fyrir fólk sem býr eitt. Einnig má sjá fyrir sér að nýta stafrænar lausnir til að tengja fólk betur saman í gegnum viðburði og samfélagsverkefni.

Mikilvægt er að aðgerðir gegn einmanaleika verði ekki aðeins verkefni á vettvangi félagsþjónustu borgarinnar, heldur sameiginlegt verkefni margra sviða: menningar, íþrótta, skipulags, skóla og lýðheilsu. Það þarf samstarf við félagasamtök, kirkjur, íþróttafélög og grasrótarstarf í hverfum. Þar liggur oft mikil þekking á því hvað skapar þessi raunverulegu tengsl milli fólks sem eru svo mikilvæg.

Sterk borg er ekki aðeins mæld í hagvexti eða fjölda bygginga heldur einnig í því hvort fólk upplifi að það tilheyri samfélagi. Aðgerðir gegn einmanaleika snúast því ekki aðeins um að hjálpa einstaklingum heldur um að byggja samfélag þar sem fólk sér hvert annað, hittist og tengist. Borg sem hefur markvissa stefnu í þessum efnum er ekki aðeins heilbrigðari heldur líka mannlegri.

Höfundur er borgarstjóri.