Kennari kveður: „Allt gekk auð­vitað út á rúntinn“

Og vísar þar til þess þegar eiginmaðurinn, Böðvar Bjarki Magnússon, bóndi á Hrútsstöðum, fékk símtal í mars árið 2017, þar sem ókunnug kona tilkynnti honum að hún væri dóttir hans.

Sem þýddi að Bergþóra eignaðist 36 ára gamla stjúpdóttur, tengdason og þrjú stjúpömmubörn. Til viðbótar við þau þrjú börn og eitt barnabarn sem hún átti fyrir.

„Það er oft sagt að týnda barnið sé einmitt það sem líkist föður sínum best og það á svo sannarlega við um þau feðginin,“ segir Bergþóra og ekki annað hægt en að smitast af gleðinni sem síðan fylgir fallegu fjölskyldusögunni sem hún síðan segir frá.

En það er svo margt annað líka í sögu Bergþóru. Til dæmis það að síðastliðið haust hafi hún kvatt sinn gamla vinnustað eftir 37 ár í kennslu í Auðarskóla í Dalabyggð.

Svo ekki sé talað um hversu gaman það er að rifja upp ýmislegt úr samtímasögunni, til dæmis tíðarandann þegar hún var unglingur í Þorlákshöfn.

„Þar sem allt gekk auðvitað út á rúntinn,“ segir Bergþóra og skellihlær.

Þegar sólin skein

Bergþóra er fædd þann 6. október 1960.

Sumsé: Á Guð blessi Ísland daginn, eins og við höfum kallað þennan dag frá bankahruni, þegar Geir H. Haarde bað Guð um að blessa Ísland.

„Sem betur fer var ég orðin það fullorðin þegar það gerðist að ég get séð spaugilegu hliðarnar á því,“ segir Bergþóra og nefnir að þeir hafi nú verið ófáir brandararnir þessu tengt síðan hrunið varð.

Bergþóra er dóttir hjónanna Jóns Guðmundssonar frá Stokkseyri og Hólmfríðar Guðbjargar Tómasdóttur frá Skálmholti í Árnessýslu. Bergþóra er ein fjögurra systkina.

Að alast upp í sjávarþorpinu Þorlákshöfn var afskaplega gott, þar sem við lékum okkur ýmist við Skötubótina, eins og þessi flotta strönd í Þorlákshöfn heitir, eða að hlaupa í garðúðarann. Og auðvitað var alltaf sól.“

Á þessum tíma var skyldunámið til 15 ára og þótt Bergþóra hafi alltaf verið dugleg að læra og mikil skólastelpa efast hún ekkert um að hún hafi verið lesblind.

Sem auðvitað fæstir vissu um að væru til á þessum tíma.

„Við krakkarnir sáum um spilakvöld og diskótek í skólanum. Við stelpurnar æfðum handbolta á sumrin og héldum ball til að fjármagna þjálfara.“

Snemma byrjuðu krakkar að vinna.

„Flestir krakkarnir í þorpinu fóru að vinna í fiskinum og þá var maður þegar búinn að vinna við að passa börn í mörg ár. Félagslífið gekk út á að hanga á sjoppunni á kvöldin og ganga um göturnar í þeirri von að vera boðið á rúntinn,“ segir Bergþóra.

Og nú þarf ekkert að efast um að heilu árgangarnir fá blik í augun, enda er rúnturinn eitt helsta kennimerki félagslífs unglinga um árabil, sérstaklega í smáþorpum úti á landi.

Það var mikil uppbygging í Þorlákshöfn á þessum tíma því í kjölfar Eyjagossins var ráðist í mikla stækkun á höfninni. 

Þá var lagður malbikaður vegur suður fyrir þorpið sem við kölluðum Ástarbraut og þá lengdust aldeilis göngutúrinn og rúnturinn.“

Almennt tíðkaðist að krakkar og unglingar ynnu mikið á sumrin, í jóla- og páskafríum og jafnvel meira.

„Vinnan var lífið. Og þegar maður var ekki að vinna var maður að passa börn á kvöldin og um helgar. Strákar byrjuðu ungir á sjónum og fóru snemma að byggja hús.“

Slagsmálin og sveitaböllin eru auðvitað rifjuð upp.

Svo ekki sé talað um sætaferðirnar.

Eða það að rútubílstjórarnir sæju um að kaupa áfengi fyrir bæjarbúana því vínbúðir voru ekki í smærri þorpum.

„Strákarnir drukku helst brennivín í kók, með bokkuna í strengnum, en stelpurnar rósavín og Sourthern Comfort,“ segir Bergþóra, sem sjálf byrjaði svo sem ekki að drekka áfengi fyrr en 37 ára.

Byrjar að kenna um tvítugt

Bergþóra lauk landsprófi frá grunnskólanum í Hveragerði 16 ára og lauk í kjölfarið verslunarprófi frá Verslunarskóla Íslands.

„Ég sá alltaf fyrir mér að verða kennari frekar en viðskiptafræðingur en vissi að það væru þó betri laun að vinna á skrifstofu.“

Eins og algengt var, fór Bergþóra snemma að búa og eignaðist sitt fyrsta barn á nítjánda ári.

Frumburðurinn Jónína Kristín Guðmundsdóttir fæddist í apríl 1979 en síðar eignaðist Bergþóra börnin Elínu Margréti, fædda 1993, og Magnús Bjarka, fæddan 1995, með Böðvari eiginmanni sínum fyrir vestan.

Fyrstu fullorðinsárin sín bjó Bergþóra með barnsföður sínum í Þorlákshöfn.

„Mér fannst ég algjörlega tilbúin í móðurhlutverkið, enda jarðbundin og hafði alltaf sótt mikið í börn. Svo mikið jafnvel að stundum þurfti mamma að segja mér að fara og skila barninu í barnavagninum sem ég kom með,“ segir Bergþóra og hlær.

Með þekkingu á bæði vélritun og bókhaldi var Bergþóra fengin til að kenna.

„Þannig að ég byrja þá að kenna krökkum sem voru bara fimm árum yngri en ég.“

Bergþóra hélt samt líka áfram í námi. Hún lauk stúdentsprófi úr öldungadeild Menntaskólans við Hamrahlíð árið 1985, síðan kennararéttindum frá Kennaraháskóla Íslands 1988.

„Það var enginn að væla,“ segir Bergþóra þegar hún rifjar upp þessa tíma, þar sem ungt fólk vann myrkranna á milli, kom sér upp björg og búi og einfaldlega reddaði sér og öðrum.

Um tíma bjó Bergþóra í húsi foreldra sinna í Þorlákshöfn.

„Dóttirin var ársgömul og ég sá um húsið og fjármál fyrir pabba, að tala við bankann um gjaldeyrisfærslur og svona,“ segir Bergþóra og hlær.

Góð áminning um hversu stutt er síðan fjármálakerfið var allt handvirkt í raun.

„Ég man að einhvern tíma sat ég hjá fulltrúa í Landsbankanum í Austurstræti, sem sagði að ég þyrfti að fara í útibúið á Selfossi til að ganga frá máli. Ég benti þá á að það væri sími í bankanum. Þeir hlytu að geta hringt.“

Eitt sumar réði Bergþóra sig sem ráðskona í sveit.

„Ég var þá að líta til með föður bóndans sem var á tíræðisaldri og hálfblindur. Sá um húsið, elda matinn og sinna gamla manninum.“

Rómantíkin í sveitinni

Bergþóra minnist námsáranna í Kennaraháskólanum með mikilli hlýju.

„Ég hefði ekki viljað taka það nám í fjarnámi því þetta var rosalega góður tími. Þarna kynntist ég mörgum, meðal annars vinkonum sem eru enn góðar vinkonur í dag.“

Síðasta veturinn ákváðu Bergþóra og ein vinkonan að stefna að kennslu úti á landi. Þar sem vinkonan var ættuð að vestan, varð úr að stöllurnar réðu sig til kennslu í Búðardal.

„Auðvitað var fylgst vel með ungu konunum og okkur boðið á allar skemmtanir. Það var á fyrsta þorrablótinu sem ég kynntist Böðvari,“ segir Bergþóra og bætir við:

„Hann var veislustjóri og mér fannst hálfvandræðalegt hvað hann var að horfa mikið á mig allan tímann sem hann var í púltinu og var líka alltaf að blikka mig.“

Um kvöldið stigu Bergþóra og Böðvar dansinn saman.

Síðar átta ég mig á að Böðvar er hálfeineygður, með latt auga eins og sagt er. 

Hann var því ekkert að blikka mig. Þetta var allt á misskilningi byggt!“

Böðvar er fæddur og uppalinn á Hrútsstöðum í Dalabyggð og gekk inn í búreksturinn með foreldrum sínum 17 ára. Í eigu fjölskyldunnar er líka landið Kambsnes.

Bergþóra og Böðvar stofnuðu sitt fyrsta heimili í Búðardal en fluttu á Hrútsstaði árið 1995.

Á Hrútsstöðum reka hjónin fjárbú og þar eru þau enn með 400 kindur, sem Bergþóra talar eins og sé eitthvað lítið, að minnsta kosti miðað við þegar féð var hátt í tvisvar sinnum fleira.

Bergþóra hefur alltaf upplifað það að búa í sveit sem forréttindi.

„Tengdapabbi lést árið 1994 en Elín tengdamamma bjó enn á bænum. Við byggðum við húsið sem varð þá tvær íbúðir. Börnin okkar eru því alin upp við það að eiga dásamlega ömmu handan við hornið.“

Að vera með búrekstur stjórnar miklu í lífi manns og Bergþóra var fljót að detta inn í þann takt.

Að kenna á daginn og drífa sig síðan heim í sauðburð á vorin, smalamennsku á haustin og svo stjórnaði veðrið heyskapnum.

„Við erum gott teymi saman í búverkunum. Í dag er það þannig að hann slær, við skiptumst á að snúa, svo raka ég og hann eltir mig með rúlluvélina. Það er mikill munur frá því þegar þurfti herskara manns við heyskapinn.“

Bergþóra reynir oft að ná Böðvari af bæ.

„Það tókst eitt sinn að fá hann á ættarmót á Blöndósi, sem fór nú ekki betur en svo að sama dag sviðnaði tún heima.“

Nokkuð dramatískt og lengi í minnum haft!

Kennslan þá og nú

Það er svakalega gaman að hlusta á Bergþóru tala um kennsluna. Því þótt án efa megi sumt betur fara talar hún fyrst og fremst svo jákvætt um nemendur.

„Mér finnst til dæmis gaman að sjá nemendur mína frá fyrri tíð skrifa á Facebook. Þetta er fólk sem átti jafnvel í erfiðleikum með ritun og lestur. Fólk er að skrifa og taka þátt og það er það sem skiptir máli.“

Bergþóru finnst oft miður hvernig umræðan er.

„Mér finnst ömurleg umræða um að íslenskir drengir séu hálfgerðir aular. Þessir sömu drengir lesa sér nú samt allir til þegar þeir taka bílprófið og allflestir fara í framhaldsskóla,“ segir Bergþóra og bætir við:

„Því ef það er eitthvað sem hefur aldrei breyst þá er það einlægnin og áhuginn hjá börnunum þegar þau byrja í skóla og fá sína fyrstu lestrarbók. Eftirvæntingin sem skín úr augum barna þegar þau byrja að læra að lesa hefur aldrei minnkað.“

Fyrstu árin sem Bergþóra kenndi komu nemendur úr sveitunum með skólabílum tvisvar á dag, þar sem yngri nemendur tóku við af þeim eldri í hádeginu.

„Síðar tók við frístund og skólaaksturinn varð bara einfaldur og hætt að keyra í hádeginu.“

Bergþóra kenndi lengst af íslensku og stærðfræði á unglingastigi.

„Síðan var maður með krökkunum í því sem var til viðbótar við námið, til dæmis að leikstýra og jafnvel semja leikritið og svo framvegis. Við tókum líka oft þátt í stærðfræðikeppnum grunnskóla og við Dalamenn eigum því nokkra verðlaunahafa í þeim hópi,“ segir kennarinn stoltur.

„Það sem kom einstaklega vel út að mér fannst var að sökum smæðar voru árgöngum kennt saman. Það þýddi sveigjanleika til að vinna með námsefnið eftir því sem best hentaði hverjum og einum. Því hvað skiptir máli hver er kominn styttra eða lengra í einhverju fagi?“

Bergþóra var umsjónarkennari, um tíma aðstoðarskólastjóri, tók diplómu í sérkennslu og var verkefnastjóri sérkennslu síðustu starfsárin.

„Það hefur alltaf skort á þjálfun í lestri,“ útskýrir hún þegar talið berst að umræðunni eins og hún er í dag um skólamálin.

„Vandinn snýst ekki um kennsluaðferðir heldur hafa börn í dag minni seiglu en áður, úthaldið er minna sem bitnar á þjálfuninni,“ segir Bergþóra og bætir við:

„Ég merki ákveðna breytingu eftir að börn fóru að horfa á videóspólur. Þá allt í einu var komin tækni sem ekki þekktist áður, þar sem sá valmöguleiki bættist við að þú þarft ekki endilega að klára allt. 

Í dag snýst allt um áhorf í stuttum innslögum og að sama skapi stutt skólaverkefni. 

Börn vilja velja hvað þau gera og raddirnar geta orðið háværar ef það er ekki gaman.“

Agi hafi almennt minnkað í samfélaginu. Samhliða hefur þekking aukist.

„Kvíði er að aukast í öllum aldurshópum umfram það sem eðlilegt getur talist. Enda eru börn nú alin upp af bómullarkynslóðinni svokölluðu,“ segir Bergþóra og nefnir einfalt dæmi um þá kynslóð foreldra. „Nú þekkist það alveg að ef eitthvað kemur upp á fer foreldrið í að leysa vandann frekar en barnið. En það þroskar börnin að reyna hlutina á eigin skinni.“

Bergþóra leggur áherslu á stuðning og sérkennslu.

„Því þótt það þurfi kannski meira utanumhald í kringum hvert barn miðað við áður eru börn með alveg dásamlega áhugahvöt og ég get ekki betur séð eftir allan þennan tíma en að þau flest hver plummi sig bara ágætlega seinna meir.“

Stóra ástríðan

En þótt það glampi í augum Bergþóru þegar hún talar um skólamálin og kennslu er það ekkert á við ástríðuna sem skín úr augunum þegar hún talar um stóra drauminn í sínu lífi.

Að rækta skóg.

Að vera skógarbóndi.

Að vita allt um skóga.

„Það var um 1998 sem Búnaðarsamtök byrjuðu að hvetja bændur til skógræktar, landshlutaverkefni voru sett á laggirnar og fleira,“ segir Bergþóra og skýrir síðan í stuttu máli hvernig orðið skógarbóndi varð til á Íslandi.

„Þegar fulltrúi frá Búnaðarsamtökunum var að ræða við okkur segir Böðvar: Það er hérna 70 hektara land þar sem eru hrútar. Þá má reka niður fyrir og rækta skóg.“

Og viti menn: Það er nánast eins og eitthvað nýtt hafi smollið saman í heilabúi Bergþóru.

Enda er hún skógarbóndi í dag sem ræktar sinn Hálsaskóg, hefur verið formaður Félags skógarbænda á Vesturlandi, starfað með Landssamtökum skógarbænda og komið að uppbyggingu Skólaskógar í Dalabyggð.

„Þessi ástríða mín varð eins og manísk og hefur alltaf verið. Árið 2015 útskrifaðist ég með B.Sc. í skógfræði,“ segir Bergþóra og útskýrir hvernig fræði eins og grasafræði, vistfræði og umhverfisfræði og fleira eru allt fög innan skógfræðinnar.

„Við ættum að rækta meiri skóg á Íslandi. Við getum framleitt okkar eigið timbur, stoppað vindinn, bætt landið fyrir menn og dýr að ógleymdu að bæta loftslagið,“ segir Bergþóra og bætir við:

Skógurinn er eins og fjórða barnið mitt. 

Mér finnst þetta yndislegt og þótt það sé svo margt skemmtilegt viðað taka þátt í samfélaginu þá er skógurinn aðaldraumurinn minn.“

Fjölskyldan

Bergþóra segir þau hjónin alltaf hafa lagt áherslu á að börnin menntuðu sig.

,,Þau þurftu að fara 16 ára að heiman í framhaldsskóla. Jónína tók stúdentspróf, vann við ýmis störf en býr í dag í Búðardal með 17 ára syni sínum Jóni Leví og starfar sem fósturforeldri. Elín Margrét er með meistaragráðu í stjórnmálafræði, starfar sem fréttamaður á Sýn og býr með sambýlismanni sínum í Kaupmannahöfn. Magnús Bjarki er bifvélavirki og flugmaður og býr í Reykjavík með hundinum Harry sem verður að teljast með í hópnum,“ segir Bergþóra og hlær því það er víst hundurinn Harry sem þarf oftast pössun hjá ömmu.

Síðastliðið haust heilluðust margir af fjölskyldunni sem kom fram í sjónvarpsþættinum Blóðbönd, þar sem sjónvarpskonan Helga Arnardóttir segir frá rangfeðrun íslenskrar konu, fæddri 1981, sem áttaði sig á því á fullorðinsárum að pabbi hennar væri maður í Dölunum: Böðvar Bjarki Magnússon.

„Ég var í Reykjavík þennan dag sem Ester hringir í Böðvar. Eitthvert stress virtist í honum þannig að ég spurði hann hvort eitthvað hefði komið upp á. Þá svaraði hann: Já, þetta var mjög sérstakur dagur en ég vil ekki ræða það við þig fyrr en þú kemur heim.“

Að Böðvar ætti dóttur í Danmörku, tengdason og þrjú barnabörn voru þó ekki fréttirnar sem Bergþóra bjóst við.

„En þetta er allt búið að vera æðislegt!“ hrópar hún upp yfir sig.

Ekki nóg með að börnin og fjölskyldan í heild sinni hafi tekið fréttunum vel, heldur small hópurinn saman þannig að úr varð enn stærra og betra ríkidæmi.

Bergþóra segir reyndar mjög fyndið að fyrir mörgum árum síðan hafi hún verið að grínast í Böðvari og spurt hann hvort hann ætti krakka einhvers staðar sem hann hefði ekki sagt mér frá.

„Og þá svaraði hann: Nei, ekki svo ég viti,“ segir Bergþóra og hlær.

„Eftir að þetta kom í ljós með Ester hef ég stundum strítt honum og spurt hvort hann eigi nokkuð fleiri krakka einhvers staðar sem ég veit ekki af. Sem hann segist nokkuð viss um að sé ekki!“

Bergþóra segir það mikinn feng fyrir fjölskylduna að hafa fengið Ester og fjölskylduna hennar sem svona óvænta viðbót í hópinn.

Ekki það að auðvitað hafa einhverjir karlar í fjölskyldunni grínast með það að þeir ætli sko ekki að svara heimasímanum ef hann hringir. Það gæti nú kostað sitt!“

Örlögin og Íslendingasögurnar

Bergþóra segir börnin dugleg að koma í sveitina, eftir því sem aðstæður leyfa.

„Það er auðvitað ákveðinn vandi í smærri byggðum hversu hratt fólki hefur fækkað. En hér er verið að opna sundlaug, nýtt íþróttahús og margt í gangi,“ segir Bergþóra og gerist nú um stund formlegur fulltrúi Dalabyggðar.

Og hvetur fólk til að koma í Dalina því þar er gott að búa.

„Ég meina: Ef Elín Margrét getur unnið sem fréttamaður Sýnar frá Danmörku, þá er nú vel hægt að vinna ansi mörg verkefni í fjarvinnu frá Búðardal!“

Það skondna er samt að hlusta á Bergþóru tala um tímann eftir að hún hætti að vinna, sem augljóslega flokkast ekki undir að vera rólegur tími.

„Mér finnst gaman í skóla og mjög gaman á námskeiðum og gat nýtt mér endurmenntunarsjóð KÍ í þrjá mánuði eftir að ég hætti að kenna,“ segir Bergþóra sem svo sannarlega nýtti sér tækifærið.

„Ég skellti mér á gervigreindarnámskeið sem mér fannst æðislegt og er núna í spænsku.“

Spænsku?

„Já, ég kunni ekki orð í spænsku þegar ég byrjaði en það blundar enn í mér að vilja reyna ná Böðvari af bæ og kannski ferðast eitthvað til útlanda,“ segir hún en rifjar um leið upp sviðin tún forðum daga.

Bergþóra elskar að prjóna, segir Böðvar enn að byggja og á bænum er hitaveita sem býður upp á ýmsa möguleika.

„Við erum við hestaheilsu og ekkert að fara af þessari jörð. Þótt ég væri til í afdrep í Reykjavík vel ég frekar að búa í sveitinni.“

Enda ekkert ólíklegt að það hafi í raun alltaf verið skrifað í skýin að Bergþóra ætti að búa á Hrútsstöðum í Dalabyggð.

„Laxdæla var alltaf mín uppáhaldssaga í Íslendingasögunum og um hana skrifaði ég ritgerð í kennaranáminu,“ segir Bergþóra og dregur þar fram hversu mögnuð sú tilviljun er ein og sér.

En það er líka svo merkilegt hvernig ég og Auður Djúpúðga höfum líka fylgst að í okkar sögum. Því hún var ekki aðeins ættmóðirin í sögu Laxdæla, heldur kom hún að landi við Þorlákshöfn þar sem ég lék mér við Skötubótina sem barn og nam síðan land í Dölum, týndi meira að segja kambi sínum á mínu landi, Kambsnesi.“