Hverju ertu til í að fórna?

Okkur Íslendingum finnst gaman að lifa og njóta. Við viljum fara út að borða með vinahópnum, skjótast í rómantíska helgarferð innanlands með makanum, fara til Tenerife þegar hentar með stórfjölskyldunni, skella okkur í afþreyingarferð á árshátíðardegi vinnunnar og svo mætti lengi telja. Hvernig má það vera að á fámennri eyju lengst norður í Ballarhafi megi finna nánast endalausa möguleika til að njóta?

Þessi staða er ekki sjálfsögð. Hún varð til vegna markvissrar uppbyggingar, fjárfestinga og mikillar vinnu. Þar hefur ferðaþjónustan gegnt lykilhlutverki.

Uppbygging sem nýtist okkur öllum

Ferðaþjónustan hefur byggt upp framboð vöru og þjónustu sem landsmenn njóta ekki síður en erlendir gestir landsins. Eljusemi, nýsköpun og úthald fyrirtækja í greininni hefur skapað fjölbreytta þjónustu, aukið aðgengi og gert Ísland að skemmtilegra landi að búa í. Bakvið þetta eru að stórum hluta lítil og meðalstór fjölskyldufyrirtæki um allt land. Fyrirtæki sem fjárfesta í innviðum, mannauði og gæðum. Aðilum sem hafa lagt til þrotlausa vinnu vegna hugsjónar og ástríðu fyrir öllu því sem landið okkar hefur upp á að bjóða. Án ferðaþjónustu væri úrval vöru og þjónustu minna, samgöngur dýrari, afþreying fátæklegri og möguleikar til atvinnu og búsetu víða um land mun takmarkaðri.

En áhrif ferðaþjónustunnar eru ekki bara meira glens og gaman fyrir landsmenn og erlenda gesti okkar. Árið 2024 nam skattspor ferðaþjónustunnar 189 milljörðum króna. Til viðbótar skiluðu sér 19 milljarðar króna í öðrum gjöldum, svo sem gistináttaskatti, innviðagjaldi, hafnargjöldum og fleiru. Samtals runnu því 209 milljarðar króna í sameiginlega sjóði samfélagsins á einu ári vegna ferðaþjónustunnar.

Þetta eru gríðarlegir fjármunir sem standa undir rekstri hins opinbera. Þessir fjármunir skila sér til heilbrigðiskerfisins, menntakerfisins og samgangna svo eitthvað sé nefnt. Ferðaþjónustan er ekki aukaatriði í efnahagi landsins heldur einn af burðarásum samfélagsins.

Hver ber ábyrgð?

Það er þó eitt sem virðist oft gleymast hjá þeim sem telja atvinnugreinina ekki skila neinu til samfélagsins. Ferðaþjónustan skapar tekjurnar og skilar þeim í sameiginlega sjóði. Atvinnugreinin ákveður ekki hvernig þeim er ráðstafað, það gera stjórnvöld, ríki og sveitarfélög, með pólitískum ákvörðunum. Innviðaskuld, vanfjármögnun heilbrigðiskerfisins, hækkun húsnæðisverðs og aðrar áskoranir í íslensku samfélagi eru einfaldlega miklu flóknari en svo að hægt sé að skella skuldinni á eina atvinnugrein. Ferðaþjónustan hefur borgað - ríflega. Spurningin er hvernig fjármununum var forgangsraðað. Að kenna atvinnugrein um ákvarðanir sem hún hefur ekkert vald yfir er einföldun sem hvorki er sanngjörn né gagnleg.

Byggjum umræðuna á staðreyndum

Önnur krafa er að ferðaþjónustan eigi einfaldlega að borga meira. En það er ekki hægt að skattleggja atvinnugreinina án afleiðinga. Ferðaþjónustan starfar í harðri alþjóðlegri

samkeppni og er viðkvæm fyrir kostnaði, áföllum, regluverki og ófyrirsjáanleika. Of þung skattbyrði dregur úr getu fyrirtækja til að standa af sér áföll, dregur úr fjárfestingum, nýsköpun og verðmætasköpun. Minni tekjur, óhagkvæmara rekstrarumhverfi og minnkuð starfsemi ferðaþjónustufyrirtækja leiðir til minni tekna fyrir samfélagið í heild sinni.

Ferðaþjónustan skapar störf fyrir tugþúsundir manna og heldur uppi atvinnu í byggðum um allt land. Að tala um greinina sem vandræðabarn sem stöðugt þurfi að greiða meira og koma böndum á er því ekki aðeins rangt, heldur vanvirðing við það fólk sem starfar í greininni og leggur sitt af mörkum á hverjum einasta degi.

Spurning sem eftir stendur

Ferðaþjónustan er lykill að lífsgæðum íslensks samfélags, hvort sem um ræðir efnahagslegt framlag eða samfélagsleg verðmæti. Spurningin sem eftir stendur er því þessi: ef þú vilt að ferðaþjónustan dragi saman seglin, hverju ertu tilbúin/n að fórna?

Höfundur er verkefnastjóri hjá Samtökum ferðaþjónustunnar.