Frá upp­lausn til upp­byggingar

Staðreyndir um Kvikmyndaskólann

Á þessum vettvangi birtist nýlega grein eftir Friðrik Þór Friðriksson og Böðvar Bjarka Pétursson. Í greininni kom fram furðuleg sýn á rekstur Kvikmyndaskóla Íslands, full af rangfærslum og ónákvæmni. Greinin birtist í kjölfar fjölda áreitinna tölvupósta frá Böðvari Bjarka, sem beint hefur verið að starfsfólki og nemendum skólans.

Sem rektor Rafmenntar og Kvikmyndaskólans ber mér skylda til að svara þeim helstu.

Staðreyndir málsins liggja fyrir. Rekstrarhæfi Kvikmyndaskólans var fyrir bí löngu fyrir gjaldþrot hans. Skólinn hafði misst viðurkenningu sína sem framhaldsskóli, hafði ekki greitt laun í langan tíma fyrir gjaldþrot og kennsluinnviðir voru í besta falli úr sér gengnir, þeir sem yfirhöfuð voru til staðar. Ríkisútvarpið birti snemmsumars ágæta fréttaskýringu, þar sem upplausninni í skólastarfinu eru gerð góð skil.

Engin grunnkerfi – engin laun greidd

Við yfirtöku Rafmenntar á skólanum kom ýmislegt í ljós. Tæknibúnaður skólans var í skötulíki og í engu samræmi við þau tæki sem notuð eru af atvinnufólki í greininni. Ekkert nemendabókhald var til staðar. Kennarar fengu frá byrjun árs 2025 ekki greidd laun og verktakar sátu eftir með ógreiddar kröfur. Rekstrarkröfur á borð við tækjaleigu, húsaleigu og rafmagn lágu ógreiddar. Rekstraraðili skólans, Böðvar Bjarki reyndi ekki einu sinni að bera lágmarksábyrgð á daglegum rekstri og skólahaldi. Skildi nemendur og kennara eftir í nagandi óvissu fram að fyrirsjáanlegu gjaldþroti skólans.

Opinberar fjárveitingar án viðurkenningar eða rekstrargrundvallar

Samtímis þáði skólinn háar fjárhæðir úr ríkissjóði. RÚV staðfesti að greiddar voru 75 milljónir króna til skólans, skömmu fyrir kosningar haustið 2024, þrátt fyrir að skólinn nyti ekki formlegrar viðurkenningar sem framhaldsskóli. Þá hafði námið ekki verið lánshæft hjá Menntasjóði námsmanna misserum saman.

Kraftaverk

Í kjölfar gjaldþrots sáum við hjá Rafmennt og Stúdíó Sýrlandi að við vorum í einstakri stöðu til að bjarga skólanum. Við höfum síðustu ár rekið nám í hljóð- og kvikmyndatækni og höfðum húsnæði, tækjabúnað og aðrar grunnforsendur til að taka við nemendum og kennurum Kvikmyndaskólans.

Gerður var samningur við skiptastjóra um kaup Rafmenntar á öllum eigum þrotabúsins. Að loknum samningum við skiptastjóra þrotabúsins um kaup á öllum eigum skólans hófst skoðun á rekstri hans og yfirtaka á eignunum. Staðan var hrikaleg. Það þurfti nánast kraftaverk til að bjarga þessum skóla.

Útistandandi skuldir við verktaka og launafólk voru 32 milljónir króna. Fátt af lausafé skólans var nýtilegt í áframhaldandi kennslu. Til allrar hamingju stóðu nemendur og kennarar þétt saman og á þremur dögum tókst að flytja starfsemina úr mjög dýru og óhentugu húsnæði við Suðurlandsbraut í húsakynni Stúdíó Sýrlands.

Sem betur fer hafði Rafmennt burði til þess að gera upp 20% af vangoldnum greiðslum til verktaka og aðstoða launafólk við að leita réttar síns hjá viðeigandi aðilum.

Hvernig tókst að bjarga náminu

Uppbyggingin sem fylgdi í kjölfar kaupa á þrotabúinu snerist um að gera hlutina löglega og faglega:

• Nýr samningur við Mennta- og barnamálaráðuneytið tryggir framhald rekstursins. Í því felst að námið, sem áfram er kennt samkvæmt sömu námsskrá, er viðurkennt af ráðuneytinu sem framhaldsskólanám á fjórða hæfnisstigi.
• Námið er aftur orðið lánshæft hjá Menntasjóði námsmanna, með staðfestum viðmiðum.
• Skólagjöld hafa lækkað um helming, sem eykur aðgengi að náminu. Markviss niðurskurður á óþarfa kostnaði, styrkur frá ríkinu og samlegðaráhrif með rekstri Rafmenntar skipti þarna öllu.
• Skólinn hefur nú fullkomna aðstöðu og tækjakost: fleiri kennslurými, mynd- og hljóðver, klippisvítur, hljóðvinnslurými og bíósal í Stúdíó Sýrlandi. Þar hitta nemendur daglega fagfólk í kvikmyndaiðnaði við vinnu sína.

Mér þykir sérstaklega vænt um að í gegnum allt þetta ferli hafa nemendur ítrekað lýst yfir ánægju með þróun mála. Kölluðu nemendur eftir áframhaldandi stuðningi stjórnvalda þegar ný rekstrarumgjörð tók við eftir gjaldþrot og hafa lýst í fjölmiðlum mikilli ánægju með nýja aðstöðu.

Stjórnunarhæfni skiptir mestu

Þeir Friðrik Þór og Böðvar Bjarki gagnrýna Rafmennt fyrir að rektor hafi ekki kvikmyndamenntun. Við aðstæðurnar sem uppi hafa verið, tel ég sýnt að menntun og reynsla í skólastjórnun sé í öllu falli ekki verri forsenda fyrir rektor en sérhæfð listmenntun. Ekki síst þegar koma þarf grunnkerfum í lag, tryggja samninga og rekstraraga.

Fyrri eigendur skildu eftir óreiðu: ekkert virkt nemendabókhald, úr sér gengin tæki, óhentuga aðstöðu, vangoldin kennaralaun, skuldir út um borg og bí og skólahald án viðurkenningar þrátt fyrir opinberar greiðslur. Rafmennt hefur tryggt framtíð námsins með samningi við ráðuneyti, lánshæfi námsins, lægri skólagjöld og betri aðstöðu. Framtíð kvikmyndanáms á Íslandi hefur sjaldan, ef nokkru sinni, verið bjartari.

Höfundur er rektor Rafmenntar og Kvikmyndaskólans.