„Við skulum ekki endur­taka gömlu mis­tökin“

Jón Gnarr skrifaði skoðanagreininni „Unglingavandinn“ sem birtist á Vísi í dag.

Þar rifjar hann upp hvernig mikið var gert úr „unglingavandamálinu svokallaða“ þegar hann var að vaxa úr grasi. Fjölmiðlar, lögreglan og eldri borgarar hefðu keppst við að gera sem mest úr vandanum og blöðin gjarnan tekið fram í fyrirsögnum ef unglingar áttu í hlut.

„Stundum dugði að lögreglan grunaði unglinga til að fylla fyrirsagnir – til dæmis ef kókflaska fannst á vettvangi – og þannig varð þessi hópur gjarnan táknmynd alls kyns vandamála í samfélaginu,“ skrifar Jón í greininni.

Óttinn við unglingana mikill

Jón segist hafa verið skíthræddur við unglinga sem barn og tekið stórar krókaleiðir til að forðast staði þar sem unglingar héldu sig.

„Þegar ég mætti þeim á förnum vegi, horfði ég niður og reyndi að láta mig hverfa. Svo, með tímanum, varð ég sjálfur unglingur og varð sjálfur fórnarlamb minna eigin fordóma og annarra. Börn tóku að forðast mig, og eldri borgarar hreyttu stundum ónotum í mig,“ skrifar hann.

Hann hafi verið Hlemmari og pönkari en þrátt fyrir það ekki orðið mikið var við óheilbrigði meðal unglinga almennt. „Stundum brutust út slagsmál, oft í tengslum við brennivínsdrykkju, en að öðru leyti var þetta „unglingavandamál” að mestu leyti uppblásið og byggt á fordómum – afleiðing aðgerðarleysis stjórnvalda í æskulýðsmálum.“

Hann rifjar upp þegar blaðamaður Vikunnar fór árið 1981 á stúfana til að rannsaka hið meinta unglingavandamál sem hafði þá nýlega verið til umræðu á Alþingi. 

„Blaðamaður ræddi við nokkra unglinga, sem voru allir á sama máli: það væri ekkert unglingavandamál. ,Fullorðna fólkið skilur ekki unglingavandamálið, því það er ekki til. Það er bara til fullorðinsvandamál,' sögðu krakkarnir á rúntinum í Reykjavík.“

Múgsefjun, ranghugmyndir og fordómar frekar en staðreyndir

Þeir sem voru unglingar á þessum tíma séu í dag fullorðin og unglingavandamálið að mestu horfið. Í raun hafi unglingar legið vel við höggi og því kennt um úrræðaleysi stjórnvalda. Ástandið hafi batnað sjálfkrafa um leið og ríkið og sveitarfélögin tóku til í málunum. Nú sé nýtt vandamál komið upp sem minni um margt á þennan gamla vanda.

„Þetta byggir að mestu á múgsefjun, ótta, ranghugmyndum og fordómum, frekar en staðreyndum eða reynslu. Fólk er farið að forðast ákveðna staði, ekki vegna unglinga, heldur útlendinga. Mál útlendinga, innflytjenda og flóttafólks – að undanskildum túristum – hefur þróast í mikið „vandamál“,“ segir Jón í greininni. Hægt sé að leysa „útlendingavandann“ á sama hátt og „unglingavandann“ forðum:

„Með því að taka vel á móti fólki og auðvelda því að aðlagast samfélaginu. Sameinumst um að efla íslenskukennslu fyrir innflytjendur og bjóða upp á kennsluefni fyrir börn á þeirra móðurmáli á meðan þau læra málið. Við skulum ekki kenna ákveðnum hópum um okkar eigið úrræðaleysi. Við getum gert betur. Við skulum ekki endurtaka gömlu mistökin.“