Á raf­magn­s­krossara á göngu­stíg á hundrað og þaðan inn í ei­lífðina

Hljóðlátt en eldsnöggt rafmagnskrossarahjól þýtur fram hjá á göngustíg í borginni. Þannig var fréttin á um að krakkar allt niður í ellefu ára aldur hafi sést þenja kraftmikil rafknúin torfæruhjól innan um gangandi vegfarendur og bílaumferð og á ofsahraða sem þau ráða ekki við. Fyrir mörgum vekur þetta ótta og reiði; lögreglan varar við stórhættu og umræðan á kaffistofum landsins snýst um bönn, sektir og ábyrgð foreldra. Margir spyrja sig hvernig standi á því að börn fái í hendurnar tæki sem ná tugum kílómetra hraða á örfáum sekúndum án þess að hafa til þess aldur, réttindi, hvað þá skilning á því hversu alvarlegar afleiðingarnar geta orðið ef þau valda slysi. Hvorki sektarsala né predikanir breyta litlu þegar tæknin er þegar komin inn á heimilin og áhuginn hjá krökkunum brennur sem aldrei fyrr til að uppfylla spennufíknina.

Foreldrar standa oft ráðalausir frammi fyrir þessari þróun, fastir á milli þess að vilja styðja við tæknidellu og útiveru barnsins, kannski í þeirri trú að þessi tæki eigi alls ekki að komast hraðar en á löglegum 25 km hraða, á meðan raunveruleikinn er sá að mörg þeirra ná margföldum þeim hraða með örfáum stillingum í appi eða með fikti í aflrofa, eða eins og lögreglan segir: allt upp í 100 km hraða.

Bara spurning um tíma

Það er ekki spurning um hvort það verði alvarlegt slys, heldur hvenær. Ímyndið ykkur tólf ára dreng sem missir stjórn á hjóli á þessari ferð og keyrir á mömmu með barnavagn á göngustíg eða á annað barn? Við þurfum ekki að spyrja að leikslokum ef slíkt myndi gerast. Og getur það gerst? Já, á hverjum einasta degi sem þessum tækjum er ekið eftirlitslaust um stígana af einstaklingum sem ráða ekki við slíkan hraða og hafa ekki aldur til.

Það var einmitt í þessu tómarúmi sem Mótorsmiðjan fann tilgang sinn á sínum tíma, því þetta er ekki nýtt vandamál og ég held að það verði aldrei leyst með boðum og bönnum, heldur með fræðslu og leiðbeiningu sem Mótorsmiðjan á sínum tíma leysti svo vel af hendi. Við eigum að læra af sögunni og reynslunni en ekki að vera í því að finna hjólið alltaf upp á nýtt.

Þegar Bjössi mætti í leðrinu: Mykjukenningin

Það var búið að gera allt vitlaust uppi í Breiðholti og þetta var ekkert eitt kvöld. Kvöld eftir kvöld voru strákarnir búnir að þenja hjólin stanslaust milli blokkanna og á göngustígunum. Íbúar voru orðnir brjálaðir og lögreglan komin á vaktina til að reyna að elta þá uppi. En allir sem þekkja til vita að það eltir enginn létt torfæruhjól uppi á stígum nema eiga á hættu því að illa fari. Ástandið var orðið algjörlega óbærilegt, áhyggjurnar voru að buga heilt hverfi og enginn virtist hafa nokkra lausn á vandanum þar til presturinn hringdi, ráðþrota, eftir að hafa fengið nóg. Hann hringdi reyndar bara einu sinni en það dugði.

Þá mætti Bjössi úr útideildinni

Hann kom ekki á lögreglubíl með blá blikkandi ljós eða tilbúinn með sektarblokkina. Hann mætti í leðurgallanum frá toppi til táar og sat bara rólegur á mótorhjólinu sínu. Og viti menn! Flugurnar komu og settust á skítinn, eins og hann orðaði það sjálfur. Og það voru nákvæmlega réttu flugurnar. Eins og hann sagði: Það setjast ekki allar flugur á skít.

Strákarnir, sem voru vanir að stinga af undan fullorðna fólkinu eða rífa kjaft við lögguna, drógust að honum eins og seglar. Fyrir framan þá sat maður sem kunni á svona drengi, maður með sömu reynslu og þeir, sem talaði sama tungumál og geislaði af virðingu sem ekki var hægt að kaupa. Engin háskólagráða gat jafnast á við hans þekkingu á þessu sviði.

Bjössi horfði yfir hópinn og hjólin þeirra og beið þar til hver einasti kjálki var lokaður. Þá kom ræðan: Hann útskýrði fyrir þeim á þeirra tungumáli að með því að vera í þessu rugli og sýndarmennsku milli húsanna væru þeir ekki hetjur, heldur bara að eyðileggja fyrir sjálfum sér og öllum öðrum sem hefðu áhuga á mótorhjólum í borginni. Ef þeir ætluðu að vera í þessu af viti þá gerðu þeir það almennilega.

Skilaboðin voru skýr: Hættið þessu rugli á göngustígunum, takið draslið og komið niður í smiðju. Ef þið ætlið að skrúfa og keyra, gerið það þá á alvöru forsendum þar sem menn kunna til verka, komið og lærið.

Enginn reif kjaft. Þeir vissu að þeir höfðu hitt mann sem virti áhuga þeirra en neitaði að láta þá komast upp með heimsku. Mykjukenningin hitti beint í mark og svona varð Mótorsmiðjan til. Það komu engir uppeldisfræðingar að henni eða sérfræðingar með skýrslur, heldur var mykjukenningin notuð og líkur sækir líkan heim, og það virkaði.

Neistinn kviknar: Frá útideildinni í Tryggvagötu til Mótorsmiðjunnar

Þetta starf varð upphaflega til í tengslum við Útideildina í Tryggvagötu, út frá einfaldri en mikilvægri staðreynd: Véladellan hverfur ekki við að segja „nei“ og vera með boð og bönn. Í stað þess að láta krakkana fikta sig áfram á göngustígum og vegum borgarinnar í leyfisleysi vildi Bjössi búa til vettvang þar sem þau lærðu að virða kraftinn, skilja tæknina og ná tökum á akstrinum undir réttri handleiðslu og kynnast menningu mótorhjólaklúbba. Aðferðafræðin var notuð alla leið „einn fyrir alla og allir fyrir einn“.

Síðar kom Mummi að verkinu af miklum krafti, fann nafnið Mótorsmiðjan, víkkaði starfið út og gerði þar frábæra hluti. Saman náðu þeir að brúa bilið milli áhyggjufullra foreldra og ævintýragjarnra ungmenna og færðu orkuna úr ólöglegum glæfrabakstri inn á viðurkenndan grundvöll og undir eftirliti.

Er runninn upp tími til að endurreisa Mótorsmiðjuna?

Í dag er vandinn orðinn enn brýnni og hljóðlátari en hann var áður. Bensínhjólin heyrðust úr margra kílómetra fjarlægð, en nútíma rafmagnskrossari kemur á ógnarhraða án þess að gefa frá sér hljóð. Hann er keyptur á netinu með einum smelli og lendir beint í höndum barna sem hafa hvorki þroska né brautaraðstöðu til að ráða við kraftinn.

Að banna, sekta og setja alla ábyrgðina yfir á ráðalausa foreldra hefur aldrei leyst neinn vanda. Krakkarnir hætta ekki að leita í hraða og spennu; þau færa sig bara lengra inn á göngustígana, inn í blindhornin og í veg fyrir hættuna.

Getur verið að núna sé einmitt rétti tíminn til að endurreisa Mótorsmiðjuna í nýjum búningi?

Samfélagið þarf ekki fleiri prédikanir eða nefndir sem skilja hvorki tækin né ungmennin. Það þarf verkstæði þar sem ungt fólk fær að læra á rafkerfi, stýringar og öryggisbúnað undir traustri leiðsögn fólks sem talar sama tungumál. Það þarf lokaðar brautir þar sem hægt er að fá útrás á löglegum og öruggum forsendum. Hugsjónin sem varð til í Tryggvagötunni, mótuð af Bjössa og efld af Mumma, á enn meira erindi í dag en nokkru sinni fyrr. Spurningin er bara hvort við grípum tækifærið áður en stórslysin verða.

Höfundur er starfsmaður Fjölsmiðjunnar og fyrrverandi starfsmaður útideildar og Mótorsmiðjunnar.