Hvað ef inter­netið lokaði kl.18?

Ég hef starfað sem talmeinafræðingur í næstum 14 ár og síðustu misseri hef ég mikið verið að velta fyrir mér:

Hvað er að gerast með málið okkar og orðaforða barnanna okkar?

Í mínu starfi finnst mér ég sjá mikla breytingu í gegnum árin. Ég hitti börn á hverjum degi sem eiga erfitt með að skilja, tjá sig og hafa slakan orðaforða. Oftar en ekki eiga þau erfiðara með að finna íslensk orð og hugtök en þekkja þau kannski frekar á ensku. Enska blandast mikið inn í tal þeirra og íslenski orðaforðinn virðist oft minni en maður býst við miðað við aldur.

Ég velti því mikið fyrir mér: Af hverju?

Svarið er vissulega ekki einfalt. En eitt hefur breyst gríðarlega á tiltölulega stuttum tíma - umhverfið sem börnin okkar alast upp í.

Við fullorðna fólkið erum nánast stöðugt tengd – við vinnu, samfélagsmiðla, fréttir og annað fólk. Síminn er alltaf við höndina og börnin hafa aðgang að endalausu afþreyingarefni í símum og skjám – stór hluti þess á ensku.

En málið og orðaforðinn verða ekki til í tómarúmi.

Börn læra málið í samskiptum við annað fólk.

Þau læra þegar við tölum við þau og hlustum á þau. Þegar við lesum saman og ræðum ný og flókin orð. Þegar við tölum um það sem gerðist í gær, það sem gerist í dag og það sem við ætlum að gera á morgun. Þegar við eldum, keyrum, göngum, spilum og hlæjum saman.

Einfaldlega þegar við ERUM saman.

Við þurfum ekki sérstaka kennslustund í orðaforða eða málfræði á hverju kvöldi.

Við þurfum samtal og samveru.

Ég sá einu sinni þessari spurningu hent fram:

„Hvað myndi gerast ef internetið lokaði klukkan 18 á hverjum degi – alveg eins og búðirnar gerðu hér áður fyrr?“

Mér hefur oft orðið hugsað til hennar síðan.

Myndum við tala meira saman? Lesa meira? Spila? Fara út? Heimsækja ömmu og afa, fjölskyldu og vini? Sitja aðeins lengur við matarborðið? Spyrja börnin okkar fleiri spurninga – og gefa okkur tíma til að hlusta á svörin?

Ég er auðvitað ekki að leggja til að við lokum internetinu klukkan 18 og þetta er alls ekki pistill gegn tækni. Tæknin hefur fært okkur ótrúlega margt gott og þróunina getum við ekki stöðvað.

En við getum hægt aðeins á okkur.

Kynslóðin sem er að alast upp í dag þekkir ekki heiminn fyrir internet, snjallsíma og samfélagsmiðla. En það gerum við mörg sem erum foreldrar í dag.

Við munum eftir bílferðum án skjás, bið án afþreyingar og kvöldum þar sem sjónvarpsdagskráin var línuleg og einfaldlega kláraðist. Stundum leiddist okkur meira – og kannski urðu samtölin, leikirnir, hugmyndirnar, sögurnar og samveran einmitt til í því rými.

Það þýðir ekki að allt hafi verið betra áður.

En kannski er eitthvað frá „gamla daga“ sem við þurfum að passa að týnist ekki í þessari hröðu þróun.

Og hér finnst mér við þurfa að vera skýr:

Við þurfum öll að standa saman og standa vörð um málið okkar – og um leið standa vörð um börnin okkar.

Málþroski barna er ekki verkefni sem hægt er að setja eingöngu í hendur leikskóla, skóla, talmeinafræðinga eða annarra sérfræðinga. Við fagfólkið getum stutt, frætt og leiðbeint og leik- og grunnskólar gegna gríðarlega mikilvægu hlutverki.

En stærsta og mikilvægasta málumhverfi barnsins er hversdagsleiki þess. Heimilið og samveran með foreldrum og fjölskyldu – lesturinn, samtölin og samveran.

Þetta er verkefni sem við þurfum því að vinna saman.

Markmið mitt með þessum skrifum er ekki að benda fingri á einn eða neinn. Mig langar miklu frekar að sá litlu fræi.

Fræi um að við getum gert þetta saman.

Foreldrar, afar og ömmur, leikskólar, skólar, fagfólk og samfélagið allt.

Kannski byrjar breytingin ekki á stóru átaki.

Kannski byrjar hún á 15 mínútum á dag.

15 mínútum þar sem síminn fer til hliðar og við lesum bók, tölum um daginn, spyrjum spurninga, kennum íslenska orðið þegar enska orðið kemur fyrst, spilum saman eða einfaldlega hlustum aðeins lengur.

Orðaforði byggist upp orð fyrir orð, samtal fyrir samtal og stund fyrir stund – og þær stundir þurfum VIÐ fullorðna fólkið að skapa.

Því við erum ekki bara að hugsa um börnin okkar í dag.

Við erum að leggja grunn að því máli sem þau taka með sér út í lífið. Málinu sem þau munu einn daginn nota með sínum eigin börnum. Sögunum sem þau segja þeim. Orðunum sem þau kenna þeim. Samverustundunum sem þau skapa með þeim.

Kynslóð eftir kynslóð.

Kannski er því spurningin ekki hvort við höfum tíma.

Kannski er spurningin hvort þetta sé nógu mikilvægt til að við gefum okkur tíma. ❤️

Höfundur er talmeinafræðingur, móðir og verðandi amma