Mátti ekki binda nautin í tvo mánuði fyrir slátrun

Í úrskurði ráðuneytisins kemur fram að sektina megi rekja til reglubundinnar skoðunar Matvælastofnunar á bæ kæranda þann 15. janúar 2025 sem leiddi til þess að átta frávik voru skráð í skoðunarskýrslu, þar af eitt alvarlegt frávik er varðaði hreyfigetu nauta en nautin höfðu, samkvæmt skýrslunni, verið bundin á bás við eftirlit stofnunarinnar.

Í úrskurði ráðuneytisins kemur fram að atvikið hafi verið skráð alvarlegt frávik vegna þess að við reglubundna skoðun fimm árum áður, 2020, kom fram í skoðunarskýrslu að nautin höfðu einnig verið bundin á bás í reglubundinni skoðun og skráð frávik á þeim grundvelli.

Matvælastofnun krafðist því í janúar úrbóta á öllum skráðum frávikum og veitti frest til loka febrúarmánaðar sama ár á því fráviki er sneri að bindingu nauta á bás.

Átta frávik aftur

Í september sama ár fór MAST í eftirfylgniskoðun á bænum. Í október, í skoðunarskýrslu vegna heimsóknarinnar, voru aftur skráð átta frávik og þar af eitt alvarlegt vegna bindingar nauta á bása. Atvikið stóð þannig óbreytt frá skoðunum 2020 og 2025.

Í samantekt skýrslu MAST kom fram við það tilefni að stofnunin teldi á þessum tímapunkti að um ítrekað og fullframið brot væri að ræða og því myndi hún grípa til stjórnvaldsaðgerða. Í kjölfarið var eiganda nautanna tilkynnt um álagningu stjórnvaldssektar í nóvember sama ár og vísað til brota á lögum um velferð dýra og reglugerð um velferð nautgripa.

Í bréfinu kom fram að í málinu lægi fyrir skoðunarskýrsla frá því í október og að við eftirlitsskoðun hefði eftirlitsmaður komið auga á þrjá fullvaxna nautgripi sem hefðu verið bundnir á bása. Afleiðing þess væri að gripirnir væru skítugir, með flórlæri og ofvaxnar klaufir. Ekki hefði verið brugðist við með úrbótum frá fyrri eftirlitum frá árinu 2020 og byrjun árs 2025 þar sem téðum athugasemdum vegna bundinna nautgripa við bása hefði verið komið á framfæri.

Nautin bundin í tvo mánuði

Nautin hafi verið bundin í um það bil tvo mánuði og eigandi vísað til þess siðs að binda nautgripi í tvo mánuði fyrir slátrun til þess að bæta þá. Í úrskurði segir að slík háttsemi teljist brot á lögum um velferð dýra og reglugerð um velferð nautgripa. Með bréfinu var eiganda gefinn um níu daga andmælafrestur, sem hann nýtti sér.

Eigandi mótmælti ákvörðun MAST og tók fram í bréfi sínu að ástæða þess að nautkálfarnir hefðu verið skítugir við skoðun eftirlitsmanns væri sú að verið væri að fóðra þá með kraftmikilli löðu. Ekki væri hægt að kenna básastöðu þeirra um óhreinindin. Þá hefðu kálfarnir beðið slátrunar og hefði eftirlitsmaður komið tveimur dögum seinna hefði hann gripið í tómt.

Í úrskurði segir að hann hafi látið fylgja vigtarseðil og bent á að útgefandi seðilsins hefði ekki fundið sérstaklega að hreinleika nautgripanna.

Þá kemur fram að eigandi hafi einnig mótmælt athugasemd eftirlitsmanns um að klaufir gripanna hefðu verið afmyndaðar vegna básastöðu þeirra og krafðist þess að fá sendar myndir sem sönnuðu að svo hefði verið. Þá sagði hann MAST eiga erfitt með að greina á milli eftirlits með gæludýrahaldi og gripahaldi í atvinnuskyni sem keppti við innfluttar afurðir á markaði. Hann hafnaði því stjórnvaldssektinni og kallaði eftir því að áður en slík sekt væri sett á væri MAST skylt að senda aðila máls tilkynningu um að slíkt stæði til.

Höfðu krafist úrbóta tvisvar

MAST svaraði andmælum mannsins og benti á að samkvæmt lögum um velferð dýra gætu þau ekki boðað stjórnvaldssekt fyrir fullframið brot á dýravelferðarlögum og reglugerðum settum með stoð í þeim nema áður hefði verið krafist úrbóta fyrir það sama brot. Benti stofnunin á að áður hefðu verið gerðar athugasemdir við nautgripahald kæranda við eftirlitsskoðanir árið 2020 og snemma árs 2025. Skráð frávik hefðu lotið að því að nautgripir hafi verið bundnir í bása. Með því að bregðast ekki við hefði hann virt að vettugi fyrirmæli árum saman.

Maðurinn kærði svo ákvörðun MAST í mars á þessu ári til ráðuneytisins og vísaði í kæru sinni til þess að MAST hefði borið að senda formlega viðvörun þess efnis að stjórnvaldssekt væri fyrirhuguð áður en ákvörðun væri tekin. Sektin sjálf væri ekki aðalatriði heldur væri það honum þungbært að sitja undir þeim athugasemdum sem henni fylgdu og að MAST hefði bætt við sektarákvörðun sína fullyrðingum sem stofnunin gæti ekki staðið við.

Geðþóttaákvörðun MAST

Stofnunin hafi notið góðs af þeirri aðstöðu sinni að geta rannsakað, ákært og dæmt í þeim málum sem henni henti að fást við. Þá sagði maðurinn að viðurlög við slíkum brotum virtust vera geðþóttaákvarðanir af hálfu stofnunarinnar og að hann hafi enga formlega viðvörun fengið um að „sá aldagamli háttur að binda naut á bás teljist refsiverður fyrr en rúmum mánuði eftir að viðkomandi kálfum hafi verið slátrað“.

Í svörum sínum vísaði MAST til þess að brotið hafi verið gegn ýmsum ákvæðum dýravelferðarlaga og reglugerðar um velferð nautgripa. Þar sé sérstaklega fjallað um að óheimilt sé að binda nautgripi nema þess sé þörf á meðan þeir eru meðhöndlaðir eða um sé að ræða kvígur sem eiga minna en þrjá mánuði í burð.

MAST segir manninn þannig standa í þeirri trú að honum beri ekki að fylgja reglugerðinni nema opinber eftirlitsaðili tilkynni honum fyrst um reglugerðarákvæðin og að slíkt sé á misskilningi byggt að mati Matvælastofnunar. Öllum umráðamönnum dýra beri að kynna sér gildandi reglur og það eigi sérstaklega við um þá sem stundi búskap í atvinnuskyni.

Gættu meðalhófs og jafnræðis

Í úrskurði ráðuneytisins segir svo að maðurinn hafi gengist við því að hafa bundið nautin í bása en hann telji að jafnræðis hafi ekki verið gætt við ákvarðanatöku MAST. Vísað er til sambærilegra ákvarðana MAST í úrskurðinum og vísað til þess að með hliðsjón af alvarleika, varanleika og fjölda dýra verði ekki talið að sektarfjárhæðin sé í ósamræmi við fyrri ákvarðanir og því telur ráðuneytið ekki að brotið hafi verið gegn jafnræði. Bent er á að beiting stjórnvaldssekta sé vægasta heimildin sem MAST hefur til að framfylgja lögum um velferð dýra. Fjárhæðin sé hófleg og því meti ráðuneytið að ákvörðun MAST sé í samræmi við meðalhóf. Ekki hafi verið hægt að nýta vægari úrræði í þessu máli.

Að lokum kemst ráðuneytið að því að af gögnum málsins megi ekki ráða annað en að maðurinn hafi ítrekað viðhaft háttsemi sem brjóti í bága við lög og reglugerð og því sé ekki hægt að fallast á röksemdir hans um að MAST hefði átt að veita honum sérstaka viðvörun í nóvember þegar honum var tilkynnt um ákvörðun stjórnvaldssektar, með tilliti til þess að hann hafi verið varaður við í tvígang, 2025 og 2020.

Því staðfestir ráðuneytið ákvörðun MAST um álagningu stjórnvaldssektar.