Hve­nær hættum við að vera þjóð?

Fyrrverandi forseti Vigdís Finnbogadóttir sagði eitt sinn:

„Ef íslenskan hverfur tapast þekking og við hættum að vera þjóð.“

Enn á ný fáum við vondar niðurstöður í lesskilningi í PISA. Enn á ný bregðumst við íslenskum börnum og skerðum tækifæri þeirra til lífsgæða.

Í hádeginu voru nýjustu niðurstöður PISA birtar. Í ljós kemur að um 44% 15 ára nemenda hafa ekki náð grunnfærni í lesskilningi og hlutfallið hefur aukist. Það er nærri helmingur íslenskra ungmenna. Frá aldamótum hefur lesskilningi íslenskra nemenda hrakað meira en í nokkru öðru OECD-ríki.

Að horfa upp á slíkt neyðarástand árum saman án þess að grípa til róttækra breytinga er vanræksla í garð barna.

Árum saman hefur stefnunni í grundvallaratriðum ekki verið breytt, enginn axlað ábyrgð og meðvirknin með kerfinu verið svo gott sem alger. Ef báturinn lekur alltaf hraðar og hraðar þarf að gera við hann en ekki ausa hægar úr honum.

Lesskilningur snýst um miklu meira en niðurstöður á prófi. Barn sem nær sterkum tökum á lestri fær fleiri orð til að hugsa með, meiri getu til að tjá eigin tilfinningar og skoðanir og betri forsendur til að taka sjálfstæðar ákvarðanir um eigið líf.

Þetta snýst líka um íslenskuna.

Með sama áframhaldandi skeytingarleysi höldum við áfram að veikja stöðu hennar. Færri munu geta lesið íslenskan texta af fullum skilningi, fylgst með dýpri umræðu á íslensku og sótt sér þekkingu í íslenskar bókmenntir, sögu og menningu.

Þegar okkur skortir orðin, hugsunina og lesskilninginn til að skilja eigin sögu og menningu raknar eitthvað meira upp en námsárangur. Þá veikjast þau sameiginlegu tengsl sem gera okkur að þjóð.

Þetta er ekki óhjákvæmileg þróun.

Í næstu grein mun ég fara yfir leiðir til að koma okkur aftur á rétta braut. Leiðir sem eru vel færar og hafa þegar verið farnar annars staðar með frábærum árangri.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi skólastjóri.