Fólkið eða peningarnir?

Við höfum séð og vitað lengi að Ísland er ekki bara stórkostlegt land, heldur land með miklar auðlindir – í fólkinu og náttúrunni.

Það sem við höfum hins vegar einnig séð frá því um aldamót, og þá sérstaklega frá bankahruninu, er aukin misskipting – misskipting sem enginn bað um og sem er falin á húsnæðismarkaðnum og í kaupmáttarmælingum sem fela þann ólíka húsnæðis- og vaxtakostnað sem heimilin bera.

Ég hef áður skrifað greinar um ESB-umræðuna, oft með fókusinn á húsnæðismarkaðinn. Samkvæmt bestu staðfestu tölum sem ég finn bjuggu 87% landsmanna í eigin húsnæði árið 2005.

Síðasta landsmat HMS sýnir að hlutfallið var komið niður í 61% árið 2025, einungis 20 árum síðar.

Þetta eru hættumerki sem ber að hafa í huga þegar kemur að framtíð unga fólksins okkar.

Þá hefur húsnæðisverð á höfuðborgarsvæðinu hækkað um 150–170% umfram almennt verðlag frá aldamótum.

Morgunblaðið greindi jafnframt frá því, með vísan til mánaðarskýrslu HMS, að húsnæðisverð á Íslandi hefði hækkað um 103% að raunvirði á einungis tíu árum, á meðan sambærileg hækkun innan Evrópusambandsins var 24%.

Við skulum því ekki ræða það frekar hér, heldur getið þið lesið heimildirnar hér að ofan, viljið þið fræðast meira um þessa misskiptingu sem jú, enginn bað um.

Þetta er hið óbreytta ástand sem fjársterkir hagsmunir hafa ástæðu til að verja.

Allt bendir einnig til þess að mun meira fjármagn sé að baki nei-hreyfingunni en já-hreyfingunni. Í Pallborði Vísis gerðu já-hóparnir grein fyrir fjármögnun sinni, en fulltrúi Áfram Íslands gat ekki gefið upp hvað hreyfingin hygðist verja til baráttunnar.

Þar kom fram það mat að Áfram Ísland kynni að hafa 200–300 milljónir króna til ráðstöfunar, eða þrisvar til fjórum sinnum meira en stærsti já-hópurinn. Umfang auglýsinganna blasir raunar við víðs vegar í kringum okkur.

Fólk ætti líka að spyrja sig einfaldrar spurningar:

„Ef ekkert er um að semja, af hverju fáum við þá ekki bara samning í næstu viku og skrifum undir hann – eða ekki?“

Í þessari baráttu hefur fjöldi fólks lagt sitt á vogarskálarnar gegn fjársterkum sérhagsmunum, aðkeyptum álitsgjöfum og leigupennum þeirra sem berjast fyrir óbreyttu ástandi.

Því fólki þakka ég sérstaklega fyrir baráttuna, fyrir hönd sonar míns og unga fólksins á Íslandi. Ég vona að baráttan skili árangri gegn því ofurefli sem við er að etja.

Fólk þarf að hugsa sjálfstætt, láta ekki plata sig og leita sjálft að heimildum fyrir því sem sagt er við það. Við megum ekki láta fjársterka aðila stjórna því hvað við kjósum með því að spila á tilfinningar okkar.

Allir geta einfaldlega farið inn á þjóðaratkvæði.is og kynnt sér svör um kosninguna, aðildarviðræðurnar og Evrópusambandið. Kynningarefnið er gefið út á grundvelli kosningalaga, textinn unninn af Lagastofnun Háskóla Íslands og vefurinn er í umsjón Landskjörstjórnar. Þar er því um opinberar upplýsingar að ræða, ekki málflutning frá öðrum hvorum kosningahópnum.

Ég enda á varnaðarorðum sem eiga vel við þær aðstæður sem við finnum okkur í í dag. Í grein sem birtist í breska blaðinu The Guardian undir fyrirsögninni Hvernig tæknin raskaði sannleikanum (How technology disrupted the truth) er haft eftir Arron Banks, einum þeirra fimm auðkýfinga sem stóðu undir stærstum hluta fjármögnunar Leave-hreyfingarinnar í aðdraganda Brexit:

„Facts don’t work.“

Eða: Staðreyndir virka ekki. Að hans mati var betra að höfða til tilfinninga fólks en staðreynda.

Bretar súpa seyðið af þeirri ákvörðun í dag. Munurinn er þó grundvallaratriði: Þeir kusu um að segja upp samningi sem lá fyrir og vissu – eða áttu að vita – hvað hann fól í sér. Við erum aðeins að kjósa um að hefja samningaviðræður og fá niðurstöðu sem þjóðin getur síðan samþykkt eða hafnað.

Vonum því að fólkið vinni þessar kosningar, ekki peningarnir.

Höfundur er stafrænn hönnuður og áhugamaður um samfélagsmál.