Hefur ein­hver trú á topplistum?

Ég vona að flestir Íslendingar hafi átt gott sumarfrí þrátt fyrir misjafna skiptingu veðurblíðunnar um landið og séu nú að snúa endurnærðir aftur til vinnu. Við ættum ekki að taka frídögunum okkar sem gefnum. Fáir íbúar jarðarkringlunnar eru jafn lánsamir og Íslendingar og aðrir Evrópubúar einmitt þegar kemur að lögbundnum orlofstíma. Að ekki sé minnst á önnur vinnumarkaðsréttindi svo sem að ganga í stéttarfélag, fæðingarorlof eða veikindarétt. Eflaust eru flestir endurnærðir og tilbúnir til að ganga að kjörkössunum þann 29. ágúst næstkomandi. Ekki er vöntun á fólki sem vill leggja orð í belg, og er umræðan vægast sagt orðin lífleg.

Hilmar Veigar Pétursson forstjóri Fenris Creations hélt á dögunum áhugavert erindi um nýsköpun og ESB. Hann fann því flest til foráttu út frá búsetu sinni í Bretlandi og að hans mati var það til marks um minnkandi samkeppnishæfni ESB að þar færi evrópskum fyrirtækjum fækkandi á topplistum yfir stærstu fyrirtæki heims.

Það gefur tilefni til að líta til Bandaríkjanna – stærsta hagkerfi heims. Ísland hefur notið góðs af þéttum samskiptum og viðskiptum við stórveldið alla lýðveldissöguna og vonandi varir það áfram. Það breytir því ekki að samfélagsmyndin er um margt gerólík og ýmislegt er vægast sagt óaðlaðandi þegar kemur að félagslegri misskiptingu. Við eigum til að mynda erfitt með að skilja að þar er ekkert lögbundið launað orlof á landsvísu, hvort sem um ræðir sumar- eða fæðingarorlof. Heilbrigðisþjónusta er aðgengileg þeim sem geta keypt himinháar tryggingar og jafnvel þótt þær séu fyrir hendi getur spítalaheimsókn hæglega kostað heil mánaðarlaun. Í svona landi er auðvelt að hámarka arðsemi fyrirtækis, en á kostnað hvers?

Við Íslendingar búum hins vegar við góð lífskjör, og það sama á við um flesta Evrópubúa þótt ríkin hafist misjafnlega að. Markaðsvirði stöndugs fyrirtækis segir ýmislegt, en aðallega um framtíðarafkomu þess. Það segir okkur hins vegar minna um hvað það skilar til samfélagsins, hversu mikið það greiðir til þess í formi skatta sem fjármagnar innviði sem búa til neytendur og menntar hæft starfsfólk.

Hver trúir á Norðurlöndin?

Lítum snöggvast á Norðurlöndin. Þau eru eitt samkeppnishæfasta svæði heims þegar það kemur að lífsgæðum sem og lífskjörum og um það verður ekki deilt. Samkvæmt öllum marktækum mælikvörðum er tekjuójöfnuður hvað minnstur á Norðurlöndum en hvað mestur í Bandaríkjunum. Sterk velferðarkerfi búa til samkeppnishæft starfsfólk, þar sem nýsköpunarumhverfið getur blómstrað. Sé litið til topplista Alþjóðlegu hugverkastofnunarinnar (WIPO) er Svíþjóð í öðru sæti, Finnland í sjöunda og Danmörk í því níunda yfir öflugustu nýsköpunarlöndin. Norðurlöndin hafa alið af sér fyrirtæki á borð við við Novo Nordisk, Spotify, Ericsson, Volvo, Maersk, Lego, Nokia, Kone, Supercell og Equinor – að ekki sé minnst á CCP (undir forystu Hilmars um árabil) og Kerecis. Þau gátu byggt upp öflugar útflutningsgreinar og alþjóðleg vörumerki samhliða sterkri verkalýðshreyfingu, lögbundnu orlofi og almennri heilbrigðisþjónustu – og ekki síst sanngjörnum leikreglum innri markaðs Evrópusambandsins.

Heimsmyndin sem verðleggur allt

Topp 100-röksemdin er nýfrjálshyggjukvabb sem við hlustuðum flest á í eldhúspartíum á háskólaárunum. Auðvitað skiptir máli að stjórnvöld leggi rækt við að byggja upp öflugt atvinnulíf innan sanngjarnra leikreglna og greiði fyrir því að fyrirtæki geti vaxið. Öðruvísi geta þau ekki lagt sitt af mörkum til að efla samtrygginguna og samkeppnishæfni landsins. Það er heldur ekkert launungarmál að Evrópa hefur glímt við minnkandi framleiðni í samanburði við stórveldi í öðrum heimshlutum, ekki bara Bandaríkin heldur líka Kína og Indland sem vex nú ásmegin. Við fengjum hins vegar ekki Draghi-skýrslu um nauðsynlegar umbætur frá þessum löndum. Evrópa er tilbúin í einföldun regluverks og að ryðja hindrunum úr vegi í þágu aukinnar framleiðni á ábyrgum forsendum. Þá skal á það bent að allar skýrslur sem varða umbætur á innri markaði Evrópu eiga líka við um Ísland.

Í erindi sínu segist Hilmar Veigar vilja fá til baka mánuðina sex sem fóru í innleiðingu GDPR hjá Fenris. Ég innleiddi sjálf GDPR hjá Reykjavíkurborg í fyrra starfi og það tók talsvert lengri tíma. Hann á alla mína samúð, því þetta var sérlega erfitt á Íslandi. Vel að merkja fór sjálfstæðisflokkurinn með dómsmálaráðuneytið þegar íslenska löggjöfin var sett 2018 – og sló sennilega heimsmet í gullhúðun þessarar Evrópugerðar.

Ég vona að þjóðin segi já þann 29. ágúst nk. og geri það með því hugarfari að hafa trú á Íslandi í samfélagi samkeppnishæfra Evrópuþjóða þar sem lífskjör eru á heimsmælikvarða. Það er topplisti sem stórveldin vilja ekki tala um.

Höfundur er þingmaður Samfylkingarinnar.