Hörmu­leg húsnæðisstaða ungs fólks í ESB

„Markmiðið er ekki ESB, heldur að tryggja íslensku ungu fólki sambærileg lífskjör og Norðurlandaþjóðirnar búa við,“ sagði Þorvaldur Ingi Jónsson, stjórnarmaður í öldungaráði Viðreisnar, í grein á Vísi um helgina. Merkilegt er að hann skuli hafa nefnt hin norrænu ríkin sérstaklega í ljósi fullyrðinga hans og annarra Evrópusambandssinna um það að helzti ávinningurinn af því að ganga í sambandið væri evran sem leiða ætti til lægri vaxta sem og þess að aðeins eitt ríkjanna hefur tekið hana upp, Finnland. Hin þrjú, Danmörk, Svíþjóð og Noregur, hafa öll kosið að halda sínum sjálfstæðu gjaldmiðlum. Bæði Danir og Svíar hafa þannig hafnað evrunni í þjóðaratkvæðagreiðslum og Norðmenn hafnað inngöngu í Evrópusambandið.

Húsnæðismál ungs fólks voru einkum umfjöllunarefni Þorvalds og því rétt að fjalla um nýlega skýrslu Evrópusambandsins um stöðu húsnæðismála innan þess þar sem dregin upp vægast sagt dökk mynd í þeim efnum og sérstaklega í tilfelli ungs fólks. Til að mynda kemur fram í skýrslunni að mikill og vaxandi skortur sé á íbúarhúsnæði og húsnæðisverð fyrir vikið hækkað mjög mikið. Sums staðar þrefaldast. Á sama tíma hefðu laun ekki fylgt þeirri þróun. Þá einkum í tilfelli ungs fólks sem væri gjarnan bæði á lágum launum og í óöryggri vinnu sem þýddi að það ætti oft erfitt með að standast greiðslumat og að safna fyrir hárri útborgun sem tekið gæti mörg ár tækist það á annað borð. Þar hafa lágir vextir dugað skammt.

Fram kemur að húsnæðiskrísan innan Evrópusambandsins hafi meðal annars neikvæðar afleiðingar fyrir ungt fólk þegar komi að menntunar- og atvinnutækifærum sem og möguleikum þeirra á því að stofna heimili. Margt ungt fólk neyðist þannig til þess að búa í foreldrahúsum langt fram á fullorðinsár. Vandamálið hafi orðið útbreiddara á undanförnum árum vegna hærra orkuverðs, skorts á vinnuafli, umhverfisreglugerða, skipulagsmála og skorts á lóðum sem takmarkað hafi byggingu nýs húsnæðis. Þá hafi kaup fjárfesta á húsnæði aukizt og einstaklingar og fjölskyldur því þurft að keppa við fjárfesta á sífellt erfiðari húsnæðismarkaði. Við það bættist síðan mjög erfiður leigumarkaður, einkum fyrir ungt fólk.

Fyrir vikið hafi margt ungt fólk innan Evrópusambandsins, jafnvel þó það hafi vinnu, ekki efni á því að flytja að heiman. Á sama tíma hafi heimilisleysi aukist í mörgum ríkjum sambandsins. Ungt fólk í borgum sé á meðal þeirra hópa sem hafi sérstaklega orðið illa úti í þeim efnum. Jafnvel þó ungu fólki takist að koma þaki yfir höfuðið haldi erfiðleikarnir áfram. Það sé til að mynda líklegra til þess að vera í vanskilum með greiðslur af húsnæði og öðru því tengdu og eins að þurfa að flytja úr húsnæði vegna þess að það geti ekki lengur staðið í skilum. Þá kemur fram að ungt fólk þurfi að verja stærri hluta af tekjum sínum í húsnæði en fólk í öðrum aldurshópum og sé líklegra til þess að eiga erfitt með að ráða við þann kostnað.

Fram kemur að þrátt fyrir að eyða stærri hluta af tekjum sínum í húsnæðiskostnað sé ungt fólk líklegra til þess að búa við lakara húsnæði. Sömuleiðis segir að almennt sé mjög lítið af húsnæði í ríkjum Evrópusambandsins til leigu sem ungt fólk með miðgildistekjur hafi efni á að leigja. Þannig sé leiguverð á Írlandi, Búlgaríu, Póllandi, Spáni og Portúgal og sums staðar í Austurríki og á Ítalíu svo hátt að 80% miðgildistekna þurfi tilað greiða kostnaðinn af því að leigja einfalda tveggja herbergja íbúð. Ef reynt sé að leigja minni íbúðir fylgi því aðrar áskoranir auk þess sem fermetraverð þeirra sé hærra. Margt ungt fólk sé fyrir vikið í þeirri stöðu innan sambandsins að geta ekki búið við ákjósanlegar aðstæður.

Höfundur er sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur (MA í alþjóðasamskiptum) og heldur úti vefsíðunni Stjornmalin.is.