Virðum jafn­ræði fólks og gerum það sem er best fyrir sam­fé­lagið í heild

Síðan ég lauk störfum sem bæjarstjóri fyrir rúmlega einu og hálfu ári hef ég ekki verið að tjá mig mikið opinberlega um heilsu mína eða heilsutengd málefni almennt. Eins og fram kom í fréttum á sínum tíma þá var ég greindur með langvinnan Covid sjúkdóm og þó svo að ég hafi reynt að gera allt sem ég get gert sjálfur til að vinna að bættri heilsu minni þá hefur hún því miður ekki þróast í rétta átt. Líkt og hjá mörgum sem eru að glíma við sama sjúkdóm eða skylda sjúkdóma þá hefur einkennunum fjölgað og heilsan versnað. Þó svo að ég hafi alltaf verið mjög virk manneskja og hreyft mig mikið þá hef ég lítið getað hreyft líkama minn í rúm 2 ár og haft mjög takmarkaða getu til samfélagslegrar þátttöku. Og auðvitað hefur þetta haft umtalsverð áhrif líka á lífsgæði fjölskyldunnar minnar.

Drögum úr fordómum og hlustum á okkar færustu sérfræðinga

Eins og flestir ef ekki allir sem greinast með ákveðna sjúkdóma þá hef ég fundið fyrir talsverðum fordómum í samfélaginu og því miður einnig innan heilbrigðiskerfisins. Þó svo að þeir læknar sem eru sérfræðingar á þessu sviði hafi ítrekað lýst því að sjúklingar með langvinnan Covid sjúkdóm, ME taugasjúkdóm og skylda sjúkdóma séu með einna mestu sjúkdómsbyrði af öllum sjúklingum, þá njóta þessir sjúklingahópar í raun mjög takmarkaðrar þjónustu innan kerfisins á Íslandi, ekki síst þess sem skiptir flesta sjúklinga oft mestu máli, sem er sérhæfð stuðnings- og endurhæfingarþjónusta.

Eins og reynslan hefur kennt okkur, til dæmis og ekki síst af þeirri góðu starfsemi sem er innan Ljóssins, sem er sérhæfð endurhæfingar- og stuðningsmiðstöð fyrir fólk sem hefur fengið krabbamein og aðstandendur þess, þá hefur sá hluti heilbrigðiskerfisins reynst þeim sjúklingum einna mikilvægastur til að bæta líkamlega, andlega og félagslega líðan þeirra.

Það á auðvitað við um flesta sjúklingahópa, enda er það áfall fyrir alla að missa heilsuna og glíma við langvinn veikindi, t.d. vegna afleiðinga alvarlegra slysa, taugasjúkdóma, hjarta- og lungnasjúkdóma eða annarra sjúkdóma. Þá getur fólk misst starfsgetu, átt í erfiðleikum með daglegt líf, fundið fyrir kvíða, depurð og félagslegri einangrun.

Tímanleg og viðeigandi heilbrigðisþjónusta getur reynst góð fjárfesting

Frá sjónarhóli jafnræðis í heilbrigðisþjónustunni ætti aðgengi að sérhæfðri endurhæfingu og stuðningsþjónustu því að sjálfsögðu að ráðast af þörfum sjúklinganna. Enda getur slík þjónusta, sem felur m.a. í sér líkamlega endurhæfingu, sálfélagslegan stuðning , fræðslu og jafningjastuðning, verið það sem ræður endanlegum úrslitum um hvort fólk öðlast bætt lífsgæði, aukna getu til að sinna athöfnum daglegs lífs og stuðlað að þátttöku fólks í samfélaginu.

Þannig má í raun líta á þennan hluta heilbrigðiskerfisins sem mjög mikilvæga fjárfestingu, sem ekki stuðlar bara að betri lífsgæðum sjúklinganna heldur einnig bættu og skilvirkara samfélagi. Þegar einstaklingar fá viðeigandi stuðning á réttum tíma þá aukast líkurnar á því að þeir geti haldið virkni og jafnvel snúið aftur til vinnu eða náms. Þannig dregur óhjákvæmilega úr álagi á öðrum hlutum heilbrigðiskerfisins og þörfinni fyrir aukinni þjónustu innan þess.

Eins og staðan er í dag þá standa nokkrir fjölmennir sjúklingahópar, það með talið fólk með langvinn einkenni Covid, ME taugasjúkdóminn, POTS, og sjúklingar sem hafa orðið fyrir heilsutjóni af völdum umhverfisáreitis, t.d. myglusveppaeitrunar eða loftmengunar, frammi fyrir því að njóta ekki slíkrar þjónustu. Þegar slíkt er raunin þá er að sjálfsögðu hætta á því að heilsa fólks versni og hlutfall þeirra sem detta út af vinnumarkaði og jafnvel samfélaginu fari stöðugt fjölgandi með tilheyrandi kostnaði fyrir samfélagið. Sú staða sem við blasir leiðir því ekki aðeins til skerðingar á lífsgæðum og samfélagslegri þátttöku hjá þessu fólki heldur einnig og óhjákvæmilega til aukins álags á heilbrigðiskerfið og til aukinna útgjalda hins opinbera, m.a. hjá Almannatryggingum. Því eru sterk siðferðileg, félagsleg og efnahagsleg rök fyrir því að tryggja sambærilega þjónustu fyrir alla sjúklingahópa sem búa við langvarandi heilsutengdar áskoranir. Byggt á reynslu síðustu ára er ljóst að þessi langvarandi skortur á viðeigandi þjónustu hefur líka dregið úr lífslíkum fjölmargra einstaklinga. Þess vegna verða stjórnvöld að sjálfsögðu alltaf að virða gildandi jafnræðisreglu stjórnarskrár lýðveldisins og lög um heilbrigðisþjónustu og réttindi sjúklinga, sem eiga að tryggja að viðeigandi heilbrigðisþjónusta standi öllum landsmönnum til boða og aðgangur að henni ráðist alltaf af lögmætum og málefnalegum sjónarmiðum.

Ég skora því á heilbrigðisráðherra, ríkisstjórnina og Alþingi að beita sér fyrir því að setja þetta mikilvæga verkefni í forgang og án frekari tafa. Ef það er ekki vilji innan núverandi ríkisstjórnar að slík þjónusta verði rekin af hinu opinbera, þá er að sjálfsögðu ekki útilokað að hægt sé að fara sömu leið og flestir aðrir sjúklingahóparnir hafa neyðst til að fara, þ.e. að setja á fót eigin sjálfseignarstofnun sem mun sinna stofnun og rekstri þessarar mikilvægu þjónustu með beinum fjárframlögum frá ríkinu. Í því samhengi verða stjórnvöld hins vegar að horfast í augu við þá staðreynd að það er ekki sjálfgefið að sjúklingar séu alltaf færir um að sinna stofnun og rekstri eigin þjónustu, ekki síst þegar um er að ræða sjúklinga sem flestir eiga erfitt með að sinna hefðbundum athöfnum daglegs lífs. Það að stjórnvöld geri ráð fyrir að það sé þeirra verkefni að stofna viðeigandi endurhæfingarmiðstöð, berjast fyrir nauðsynlegum framlögum frá ríkinu og jafnvel sinna fjáröflunum frá almenningi, er ekki endilega alltaf raunhæf og réttlát nálgun þegar nauðsynleg heilbrigðisþjónusta er annarsvegar.

Tökum því nú höndum saman, setjum jafnræðið í forgrunn og gerum það sem er best fyrir þá sem þurfa á nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu að halda og styrkjum þannig samfélagið sem eina jákvæða heild.

Höfundur er viðskipta- og stjórnsýslufræðingur og fyrrv. bæjarstjóri.