Þegar fyrir­myndirnar horfa í skjáinn

Munum eftir hlutverki fullorðinna. Börn og ungmenni læra öðru fremur af fyrirmyndum frekar en boðum og bönnum. Við sjáum fullorðna fólkið oft með síma í hendi við matarborðið, á fundum, í íþróttahúsum, á fjölskyldusamkomum og jafnvel í samskiptum við börn sín. Það vekur því eðlilega spurningar um hvort við séum að gera kröfur til barna sem við erum ekki tilbúin að gera til okkar sjálfra.

Fullorðnir fyrirmyndir?

Ef markmiðið er að byggja upp heilbrigðari stafræna menningu verður breytingin að ná til alls samfélagsins. Börn fylgja síður því sem fullorðnir segja en því sem þeir gera. Þess vegna þarf umræðan ekki aðeins snúast um símanotkun nemenda heldur einnig um símanotkun foreldra, kennara, stjórnenda og samfélagsins í heild. Árangur næst ekki með bönnum einum saman heldur með sameiginlegri vitundarvakningu þar sem fullorðnir taka ábyrgð á eigin hegðun og verða þær fyrirmyndir sem þeir vilja að börnin fylgi.

Aðeins á skólatíma

Drög að reglugerð um notkun síma og snjalltækja í grunnskólum fela í sér skýra stefnu um að takmarka aðgang nemenda að eigin símum á skólatíma með það að markmiði að stuðla að námsfriði, aukinni vellíðan, betri félagslegum samskiptum og sterkari skólabrag. Markmiðin eru að mörgu leyti bæði skiljanleg og jákvæð en um leið vakna mikilvægar spurningar um framkvæmd, ábyrgð og raunveruleg áhrif slíkra aðgerða í nútímasamfélagi.

Að umgangast tækni

Það er óumdeilt að símar og samfélagsmiðlar hafa haft gríðarleg áhrif á líf barna og ungmenna eins og okkur öll. Samskipti fara í auknum mæli fram í gegnum skjái, upplýsingaflæði er stöðugt og mörkin milli skóla, heimilis og félagslífs eru orðin óskýrari en áður. Samhliða þessari þróun hafa komið fram áhyggjur af einbeitingu, svefni, kvíða, félagslegum samanburði og neteinelti. Á sama tíma hafa tækin skapað ný tækifæri til samskipta, þátttöku, upplýsingaleitar og tengslamyndunar. Umræðan um síma í skólum snýst því ekki um hvort tæknin sé góð eða slæm heldur hvernig samfélagið vilji að börn læri að umgangast hana.

Símanotkun utan skólatíma

Drögin gera ráð fyrir að notkun einkasíma og annarra snjalltækja verði óheimil á skólatíma og að tækin verði geymd á stöðum sem nemendur hafa ekki aðgang að. Ein stærsta spurningin sem vaknar er hver beri ábyrgð á árangrinum. Skólinn sinnir aðeins hluta af degi barnsins og hefur áhrif á takmarkaðan tíma af heildarlífi þess. Mestur hluti símanotkunar fer fram utan skólatíma, á kvöldin, um helgar og í frítíma. Ef markmiðið er að bæta svefn, draga úr skjátíma eða minnka neikvæð áhrif samfélagsmiðla verður ekki horft fram hjá ábyrgð heimilanna. Ef sama barn hefur engan aðgang að síma í skólanum en eyðir síðan mörgum klukkustundum á samfélagsmiðlum á kvöldin er óvíst hversu mikil áhrif reglugerðin ein og sér mun hafa á heildarvelferð barna og ungmenna.

Eðlilegur agi eða óþarfa íhlutun

Einnig vakna spurningar um eftirlit og viðurlög. Reglugerðin kveður á um að skólastjórar beri ábyrgð á innleiðingu og framkvæmd en vísar að öðru leyti til annarra reglna um viðbrögð við brotum. Það skapar ákveðna óvissu um hvernig brugðist verður við þegar nemendur fara ekki eftir reglunum. Hvað gerist ef nemandi neitar að afhenda síma? Hvernig verður brugðist við endurteknum brotum? Hvar liggja mörkin milli eðlilegs aga og óþarfa íhlutunar? Til að tryggja jafnræði og traust þarf að vera skýrt hvernig þessum málum verður háttað.

Að kenna næstu kynslóð

Reglugerðin er skref í ákveðna átt og geti orðið mikilvægt verkfæri til að stuðla að betra skólaumhverfi. Hins vegar er hætta á að væntingar til hennar verði meiri en raunhæft er. Vandinn sem verið er að takast á við er ekki eingöngu skólamál heldur samfélagsmál. Hvernig ætlum við sem samfélag að kenna næstu kynslóð að lifa með tækninni á heilbrigðan og ábyrgan hátt?

 Höfundur er deildarstjóri í grunnskóla.