Eyja með stöðugt gengi, lítið at­vinnu­leysi og lága húsnæðisvexti

Þurfum við að velja á milli verðbólgu og atvinnuleysis? Því er oft haldið fram að ef við myndum ganga í ESB, jafnvel bara að skoða það með því að segja já í ágúst, þá spretti hér fram atvinnuleysi eins og það er hæst í Evrópu. Jafnvel að hér verði einhvers konar evru-atvinnuleysi.

Til að skoða hvort rétt sé að sveigjanleg króna sé nauðsynleg til að vernda atvinnustig þegar áföll dynja yfir er kannski réttast að horfa til nágranna okkar og góðvina í Færeyjum.

Færeyska krónan sem er í raun evra

Færeyjar eru að mörgu leyti sambærilegt samfélag við Ísland. Fámennar eyjar þar sem efnahagurinn byggir að miklu leyti á sjávarútvegi, útflutningur er tiltölulega einhæfur og hagkerfið lítið og opið.

Ólíkt Íslandi hafa Færeyjar um langt árabil búið við fast gengi. Færeyska krónan er í raun sú danska, sem hefur verði tengd evrusvæðinu frá 1999. Segja má að færeyska krónan sé í raun evran, bara með myndum af hrútum, þorski, lunda og öðrum fögrum dýrum.

Lægra atvinnuleysi og verðbólga en á Íslandi

Þegar við berum saman atvinnuleysi og verðbólgu á Íslandi og í Færeyjum frá upphafi aldarinnar birtist mynd sem er ekki Íslandi í vil. Atvinnuleysi hefur að jafnaði verið lægra í Færeyjum en á Íslandi og sveiflurnar minni. Atvinnuleysið dróst saman í Færeyjum í kjölfar þess að Danmörk varð hluti af ERM II, gjaldmiðlasamstarfinu árið 1999 og hefur verið lægra en á Íslandi undanfarin 20 ár.

Og miklu lægri húsnæðisvextir

Á sama tíma hefur verðbólga í Færeyjum verið lægri og stöðugri en á Íslandi. Þar munar samt ekki eins miklu og þegar við horfum til húsnæðisvaxta og hvað færeyskur almenningur hagnast á því.

Í dag eru óverðtryggðir vextir í Færeyjum um 4–5%, sem er í hærri kantinum þar í landi, en þeir hafa sögulega verið á bilinu 2–5%. Á sama tíma eru óverðtryggðir vextir á Íslandi um 8,8–10,4%, eða um það bil helmingi hærri en í Færeyjum.

Munurinn á húsnæðisvöxtunum skýrist fyrst og fremst af gjaldmiðlinum. Færeyingar búa við evrópskt vaxtastig á meðan Íslendingar borga sitt krónuálag, mánuð eftir mánuð, ár eftir ár, með mun hærri vöxtum til að halda aftur af verðbólgu sem er töluvert hærri en í Færeyjum.

Það eru ekki töfralausnir í boði

Þessi samanburður sannar ekki að fastgengi eða evra sé töfralausn. Það eru margir þættir sem hafa áhrif á efnahagsþróun, t.d. ríkisfjármál, vinnumarkaður og ytri aðstæður.

Þetta sýnir hins vegar að það er ekki sjálfgefið að lítið sjávarútvegssamfélag þurfi að fórna lágu atvinnuleysi til að ná stöðugra verðlagi. Færeyjar hafa á þessari öld náð árangri á báðum sviðum samtímis, auk þess að búa við helmingi lægri húsnæðisvexti en Íslendingar.

Við horfum til Færeyinga og spyrjum okkur stundum hvernig þeir geti í ósköpunum staðið undir sinni velsæld og grafið öll þessi jarðgöng. Skyldi það hjálpa til að hafa í raun tekið upp evruna í gegnum Danmörku? Væri ekki ráð að skoða hvort það myndi hjálpa okkur líka?

Höfundur er framkvæmdastjóri Viðreisnar og áhugakona um ESB, frá Kanaríeyjum til norðurhluta Finnlands.