ESB fyrir elítuna – eða al­menning í landinu?

Við stjórnmálafólk erum oft spurð að því hvað leiddi okkur út í pólitík. Ég er dóttir einstæðrar móður, alin upp ásamt systur minni í lítilli blokkaríbúð. Mamma vann myrkranna á milli á vöktum sem hjúkrunarfræðingur til að eiga fyrir mánaðarmótum og leggja drög að betri framtíð, sem varð svo raunin. Við mæðgur skúruðum við sameignina til að eiga fyrir afborgunum á fasteignaláninu. Ég hef eins og svo margir fundið á eigin skinni að það má aldrei taka fjárhagslegu öryggi sem gefnu. Í dag býr mamma í parhúsi, á nægt rými fyrir barnabörnin og ræktar sinn garð. Ég er hins vegar hrædd um að fólk á Íslandi í sömu stöðu í dag eigi talsvert erfiðara með að vinna sig upp í átt að velgengni samhliða auknum ójöfnuði, sligandi vaxtakostnaði og vaxandi ójafnvægi á húsnæðismarkaði.

Stöðugleiki er stóra jafnaðarmálið

Þegar ég fór á minn fyrsta fund hjá ungliðahreyfingu Samfylkingarinnar 17 ára gömul, fannst mér ég vera komin heim. Ég kynntist skoðanasystkinum mínum sem tóku slaginn fyrir jöfnum tækifærum fólks, auk þess sem fékk ég innsýn inn í stórt baráttumál okkar jafnaðarfólks – þýðingu þess að kanna tækifæri okkar með því að eignast fulla aðild að Evrópusambandinu. Áskoranirnar sem efnaminna fólk á Íslandi þarf að kljást við verða fyrst og fremst leystar með áherslum okkar jafnaðarfólks. Við verðum þar áfram að beita pólitísku hugrekki til að takast á við þær. Þar má nefna húsnæðispakka ríkisstjórnarinnar, lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti samhliða verðlagseftirliti og ekki síst hallalausum fjárlögum á næsta ári. Við höfum eytt skattaglufum sem henta helst efstu tekjutíundum og erum óhrædd við að ná fram sanngirni í kerfinu sem á að gagnast sem flestum, en ekki bara bjarga fáum – og við munum halda áfram. Það getur þó enginn neitað því að minnkandi gjaldeyrisáhætta myndi auðvelda okkur svo um munar að koma á jafnvægi í ríkisfjármálum, sem er eitt allra stærsta hagsmunamál heimilanna í þessu landi.

Eru öll börn sinnar gæfu smiðir – eða bara þau með breiðu bökin?

Í dag er ég sjálf móðir tveggja barna á grunnskólaaldri. Óumflýjanlega reyni ég að sjá fyrir mér það hvernig samfélag bíður barnanna minna, og hvernig þau ætla að tryggja sér húsnæðisöryggi. Eða hvort ég þurfi hreinlega að tryggja það sjálf, því við hjónin þurfum að fara að plana hvernig við munum gera þeim kleift að kaupa sér húsnæði. Munu börnin mín lifa þann dag að búa við fyrirsjáanleika til langtíma og stöðugt vaxtaumhverfi með sama hætti og norrænir jafnaldrar þeirra? Því þeim raunveruleika hafa foreldrar þeirra ekki kynnst, og sannarlega ekki ömmur þeirra og afar heldur. Hér hafa allir þurft að hafa fyrir sínu, og þannig á það auðvitað að vera. En hér hefur á liðnum árum fjölgað hratt í hópi harðduglegs fólks sem ekki getur gert fjárhagsleg plön og skapað sér sjálfsagt öryggi þrátt fyrir vinnusemi – rétt eins og mamma gerði fyrir okkur systurnar. Þannig má það hins vegar alls ekki vera.

Farsæl vegna íslensku krónunnar, eða þrátt fyrir hana?

Verkefni okkar jafnaðarmanna er að vinda ofan af þessari misskiptingu. Ég hef nú varið síðustu viku í að hlusta á tal stjórnarandstöðunnar í þingsal um að það sé lykilatriði að Íslendingar eigi nú áfram sína örmynt sem hægt er að fella eftir þörfum þegar eitthvað bjátar á, enda væru hvorki gull og grænir skóga að finna á evrusvæðinu. Íslandi gengi mun betur. Við þessu eru til þau svör að íslenskt samfélag stendur sterkum fótum vegna fólksins sem býr hér. Vegna vinnusamra heimila, öflugra fyrirtækja, sjálfbærrar nýtingar á auðlindum og ekki síst félagslegs hreyfanleika – að ógleymdu jafnrétti kynjanna. Þetta getum við þrátt fyrir að búa við minnsta og sveiflukenndasta gjaldmiðil vesturlanda. Gjaldmiðil sem aðeins er hægt að halda á floti með því að verja himinháum fjárhæðum í gjaldeyrisvaraforða. Til upplýsingar nam hann í lok síðasta árs nærri 1.000 milljörðum króna, eða um 20% af vergri landsframleiðslu. Ég veit að við gætum gert margt annað nytsamlegra fyrir þessa fjármuni, og við ættum að gera það.

Að halda sig utan Evrópusambandsins, sama hvað?

Því hefur líka verið haldið fram að á Alþingi sitji flokkar sem vilji bara ganga í Evrópusambandið, sama hvað. Ég á reyndar enn eftir að hitta þann stjórnmálamann sem myndi kvitta upp á slíkt, en ég tel mig geta fullyrt að í stjórnarandstöðunni situr fólk sem vill alls, alls ekki ganga í Evrópusambandið, sama hvað. Og þá alveg sama þótt frábær aðildarsamningur lægi fyrir framan okkur, þar sem tekið væri tillit til sérstöðu Íslands sem EES-eyríkis á norðlægum slóðum að flestu ef ekki öllu leyti. Þetta fólk myndi samt segja nei, og það á að segja okkur heilmargt.

Kostar þetta of mikið?

Því er líka haldið fram að Ísland myndi greiða gríðarlegar fjárhæðir árlega fyrir að eiga aðild að Evrópusambandinu. Við skulum ekki gleyma því að við leggjum þar þegar mikið af mörkum, enda greiðir Ísland nú þegar fleiri milljarða inn í EES-samstarfið (áætlað á bilinu 7-10 milljarða) – meðal annars fyrir uppbyggingarsjóð EES/EFTA sem gagnast fátækari Evrópulöndum. Enginn efast um virðið sem fæst af því framlagi, sem og aðgengi að innri markaðnum. Í Evrópusambandinu er pláss fyrir duglega þjóð eins og Ísland þar sem vinnusemi, lýðræði, frelsi og félagslegt réttlæti hefur fengið að ráða ríkjum. Sú rödd er Evrópusambandinu margra milljaðra evra virði við háborð 28 fullvalda ríkja sem taka ákvarðanir í sameiningu, og ekki án okkar. Ávinningur okkar Íslendinga yrði margfaldur á við framlag, að því gefnu að staðið verði vörð um íslenska hagsmuni í samningaviðræðum, fari þær fram. Slík þjóð mun njóta góðs af þéttara samstarfi, aðkomu að ákvörðunartöku frá fyrsta skrefi og því að fá að bera höfuðið hátt. Það gerðum við mæðgur, og gerum enn.

Hverju höfum við að tapa?

Því hefur líka verið haldið fram að Evrópusambandsaðild gagnist fyrst og fremst íslenskri stjórnmálaelítu sem eygi tækifæri á þægilegri vinnu í Brussel. Sem jafnaðarkona sem hef barist fyrir sínu, vil ég hins vegar gera allt sem í valdi mínu stendur til þess að búa þannig í haginn fyrir íslensk börn – og ekki síst efnaminni fjölskyldur – að láta á það reyna að þau geti gert tilkall til sömu lánskjara og bjóðast efstu lögum íslensks samfélags. Að auka hér samkeppni og útrýma gjaldeyrisáhættu. Að auðvelda okkur svo um munar að tryggja hér jöfn tækifæri íslensks almennings til að skapa sér fjárhagslegt öryggi - sem er í lok dags stóra jafnaðarmálið. Þetta viljum við gera þjóðinni kleift að gera þann 29. ágúst. Við sem viljum kanna möguleika okkar til að tryggja enn betur stöðugleika í ríkisfjármálum, samhliða því að gera ítrustu kröfur fyrir íslenska hagsmuni, ætlum að segja já. Við getum ekki tapað á því verkefni.

Höfundur er þingmaður Samfylkingarinnar og situr í utanríkismálanefnd Alþingis.