Fram­þróun í tón­listar­námi á há­skóla­stigi á Ís­landi

Það eru spennandi tímar framundan í Tónlistardeild Listaháskóla Íslands. Undanfarin misseri hefur staðið yfir endurskipulagning á bakkalárnámi deildarinnar. Ljóst var orðið að breytinga var þörf ef námið ætti að þróast til framtíðar í takt við þarfir nemenda og þá þróun sem á sér stað í tónlistarnámi á háskólastigi. Þar var sérstaklega horft til erlendra háskóla sem teljast leiðandi. Ráðist var í aðgerðir sem miða að því að skapa hnitmiðað og nútímalegt nám, með auknum möguleikum fyrir nemendur til að móta eigin námsferil, án þess þó að missa sjónar á kjarnanum í því námi sem þeir velja sér.

Í fyrsta lagi var námsleiðum fækkað með það að markmiði að gera námsframboðið skýrara og markvissara. Áður var talsverð skörun milli sumra námsleiða, og nokkrar þeirra voru fámennar. Lá því beint við að sameina þær og einfalda skipulagið. Þegar nemendafjöldi er of lítill getur það rýrt félagslegt gildi námsumhverfisins og jafnframt veikt rekstrarlegar forsendur námsleiðarinnar. Námsleiðum var því fækkað úr sjö í þrjár. Þrátt fyrir það var lögð rík áhersla á að halda áfram kennslu í öllum helstu þáttum námsins, þ. á m. kennslufræði sem er veigamikill hluti af starfi margra tónlistarmanna.

Í öðru lagi var val í náminu stóraukið. Nemendur geta nú mótað sína eigin áherslu í náminu með því annars vegar að ráða samsetningu valnámskeiða sjálf eða að nýta allt valið fyrir aukagrein. Þetta er veruleg breyting frá fyrra fyrirkomulagi, þar sem t.d. kennslufræðilegt nám stóð aðeins fáum til boða. Nú geta allir nemendur deildarinnar aflað sér slíkrar menntunar, hvort sem þeir eru flytjendur eða stunda nám í tónsmíðum. Með þessu er einnig brugðist við skorti á tónlistarkennurum í landinu. Þeir sem hyggjast starfa sem kennarar þurfa þó áfram að ljúka meistaragráðu í Listkennsludeild til að hljóta fullgild kennsluréttindi. Unnið er að þróun fleiri sambærilegra aukagreina, svo sem áherslu á samtímatónlist, meðleik, tónfræði og rannsóknir. Þannig gæti söngvari lagt stund á tónsmíðar samhliða námi sínu, tónskáld bætt við sig kennslufræði eða rafgítarleikari unnið með fræðileg vinnubrögð og rannsóknir svo nokkur dæmi séu tekin. Að auki verður þeim nemendum sem kjósa að dýpka þekkinguna á sínu sérsviði gert það kleift: hljóðfæraleikari gæti þá t.d. nýtt valið til að sérhæfa sig enn meira í aðalfagi sínu.

Í þriðja lagi var stofnuð ný námsleið fyrir flytjendur í rytmískri tónlist. Að undangenginni ítarlegri þróunarvinnu var nýju námi - Tónlist Nýsköpun Tækni (TNT) - hleypt af stokkunum sl. haust. Um er að ræða fjölbreytt og framsækið nám fyrir þá sem vilja helga sig djassi, poppi, rokki, laga- og textasmíðum eða annarri rytmískri hljóðlist. Þau nýmæli eru að hér er ekki gerð krafa um formlegt tónlistarnám við inntöku. Með því var opnað fyrir breiðari hóp hæfileikaríks fólks sem áður hafði ekki átt kost á háskólanámi í tónlist þrátt fyrir raunhæfa færni. Aðsókn hefur þegar sýnt að þörfin var til staðar enda var metfjöldi umsókna um námið nú í vor, annað árið í röð.

Í fjórða lagi hefur deildin átt frumkvæði að breytingum á skipulagi náms innan Listaháskólans í heild. Frá og með næsta hausti verða öll námskeið á bakkalárstigi skipulögð sem 5, 10 eða 15 eininga námskeið. Á næstu misserum munu aðrar deildir

skólans taka upp sama fyrirkomulag. Þetta auðveldar nemendum að sækja sér fjölbreyttari menntun þvert á listgreinar, og jafnvel þvert á háskóla þegar til lengri tíma er litið.

Í heild er því ástæða til að horfa bjartsýnum augum til framtíðar íslensks tónlistarlífs. Eitt af því sem hefur einkennt íslenska tónlist síðustu ár er hversu listafólk sækir efnivið víða, vinnur yfir mörk ólíkra greina og tileinkar sér fjölbreyttar hefðir. Hin nýja uppbygging námsins styður við þessa þróun auk þess sem henni er ætlað að stuðla að fjölgun tónlistarkennara. Í samantekt eru því nú þrjár námsleiðir í boði á bakkalárstigi: klassískt flytjendanám (hljóðfæraleikur; söngur; kirkjutónlist), rytmískt flytjendanám (TNT, sjá að ofan) og endurskoðað tónsmíðanám (tónsmíðar og -fræði; tónsmíðar rafmiðla; tónsmíðar á opnu svæði). Hver þessara leiða býður svo upp á fjölbreytta möguleika hvað aukagreinar varðar. Ætlunin er að námsleiðirnar vinni saman og að þannig skapist vettvangur fyrir nemendur til að þróa eigin rödd á traustum grunni.

Tónlistardeild starfar eftir metnaðarfullri stefnu Listaháskólans og þeim leiðarljósum að vera hreyfiafl í síbreytilegum heimi, að deildin endurspegli fjölbreytileika samfélagsins og að skapandi hugsun sé lykilforsenda framþróunar. Öll nýsköpun felur í sér breytingar og með þessu nýja námsframboði teljum við okkur enn betur í stakk búin að mæta fjölbreyttum þörfum nemenda. Markmiðið er að bjóða upp á nám sem endurspeglar raunverulegar þarfir samtímans og undirbýr nemendur fyrir fjölbreyttan starfsvettvang að námi loknu, jafnt hérlendis sem erlendis.

Höfundur er prófessor og forseti Tónlistardeildar Listaháskóla Íslandsi